thumb|Pieter Breugel de Oude - Kermis te Hoboken circa 1559 thumb|Kasteel Sorghvliedt thumb|Kasteel Broydenborg thumb|Het Meerlenhof thumb|Elektriciteitscentrale op de kioskplaats thumb|Fort 8 Hoboken is een plaats in België en een district van de stad Antwerpen. Hoboken is gelegen ten zuidwesten van Antwerpen tegen de Schelde en is gekend voor zijn industrie, met als bekendste naam Umicore. In de media wordt Hoboken, evenals het er ten oosten van gelegen Wilrijk, het zuiderdistrict genoemd.
Naamgeving De naam Hoboken is samengesteld uit twee bestandsdelen: Ho en boken. Ho is een afkorting van Hoog, boken komt van het Middelnederlandse boeken, wat tegenwoordig beuken heet. Hoboken betekent dus Hoge Beuken, bomen die de gemeente al eeuwenlang sieren. Naar de Hoge Beuken is het ziekenhuis van Hoboken genoemd.
Schertsend wordt Hoboken ook wel "het dorp waar de boeren stront koken" genoemd, oftewel het "strontdorp" van de "strontboeren" of "strontkokers". Dit komt tot uiting in het plaatselijke liedje: Wie pakt er den bak en wie rijdt er om kak? Strontboeren!.
In de volksmond vertelt men ook het verhaal van hoe de naam "Hoboken" vroeger was ontstaan. De toenmalige burgemeester had een naam nodig voor zijn gemeente, maar vond geen inspiratie. Totdat hij aan tafel zat en zijn dochter haar boterham liet vallen en zei: Ho, boke!. Dit werd dan: Hoboken.
Geschiedenis De eerste vermelding van (de parochie) Hoboken dateert van 1135 als capellam de hobuechen qua libam. Hoboken was toen nog een onooglijk gehucht van Wilrijk in het hertogdom Brabant. Vanaf de 13e eeuw was Hoboken een heerlijkheid, bestuurd door de heren van het het land van Rumst. De heersende families waren, achtereenvolgens: van Perwijs, van Vianden en (in de 14e eeuw): van Coucy, van Béthune; in de 14e eeuw: van Bar, van Luxemburg en van Nassau. In 1559 werd de heerlijkheid, en het gehele Land van Rumst, door Willem van Oranje verkocht aan Melchior Schetz. Diens nazaten bleven heren van Hoboken tot het einde van het ancien régime. In 1600 werden ze verheven tot baron, vanaf 1617 namen ze de naam d'Ursel aan en in 1683 werden ze verheven tot graaf. In 1717 kregen ze de hertogstitel.
Hoboken werd meerdere malen verwoest, zoals tijdens het Beleg van Antwerpen (1584-1585). Van 1582-1584 werd de Hobokense Polder geïnundeerd en ook Hollandse troepen richtten ravage aan.
Hoboken bleef lang een landelijke gemeente. In de 18e eeuw werden de woeste gronden in het oosten ontgonnen en vanaf de 16e eeuw was er in het westen aan de Schelde sprake van baksteenindustrie. Verder bestond vanaf de 16e eeuw enige havenactiviteit, namelijk aan de Kille. Deze verzandde echter in de loop van de 19e eeuw en werd in 1925 afgesloten. Vanaf de 17e eeuw ontstonden hier buitenverblijven. Van het 25-tal van deze verblijven is er nog een viertal (Broydenborg, Gravenhof, Meerlenhof en Sorgvliedt) overgebleven.
Van 1657-1784 bestond hier ook het klooster van de Birgittijnen, met een kapel waarin het Kruis van de Zwarte God werd vereerd, dat in 1180 in de Kille aangespoeld zou zijn en als miraculeus werd aangezien.
Een keerpunt in de geschiedenis van Hoboken is de oprichting van Cockerill Yards in 1873. Deze ging failliet in 1982. In 1885 werd een wolkammerij gesticht die tot 1970 in bedrijf was. In 1887 volgde Metallurgie Hoboken, later bekend als Umicore. In 1877-1879 werden spoorlijnen aangelegd.
Dit alles ging gepaard met een aanzienlijke bevolkingstoename, die leidde tot tal van woonwijken, waaronder Moretusburg (vanaf 1921) en Polderstad (vanaf 1974).
De gemeente Hoboken werd op 1 januari 1983 opgeheven. Hoboken werd een Antwerps district.
Geografie Ligging De natuurlijke grenzen van Hoboken, vier waterlopen, vormen tot op de dag van vandaag de grens.
De grens in het noorden tussen Hoboken en Antwerpen wordt gevormd door de Halve Beek. In het oosten wordt de grens met Wilrijk door de Hollebeek gevormd. In het zuiden loopt de Winterbeek die de grens met Hemiksem vormt. De Schelde in het westen is de grens met Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht
Dorpsindeling Administratief wordt Hoboken ingedeeld in de volgende wijken: Hoboken Centrum Hoboken Noord Hoboken West Hoboken Zuid-Oost
De volgende wijkbenamingen zijn gebruikelijk:
Ten oosten van de spoorweg:
Hoboken-centrum: de Kioskplaats en omgeving. Hertog van Brabant: wijk waar voorheen het Hof van Brabant lag, grofweg de Hertog van Brabantlei, de Leopoldslei en de Maria Henriëttalei. Vogeltjeswijk: omgeving rond het Meerlenhof met onder andere de Nachtegaallaan en de Distelvinklaan. Zwaantjes: grens met Wilrijk waar de Hollebeek via een vijver de Sint-Bernardsesteenweg kruiste. Hier was een gelijknamige brouwerij gevestigd dat de wijk zijn naam gaf.
Ten westen van de spoorweg:
Moretusburg: (bij oud station Hoboken-Kapelstraat) ten zuiden van de Kapelstraat. Meerdere straten verdwenen na het aanleggen van een groene bufferzone door Umicore. Dit waren Curiestraat, Wolplein, Edisonstraat, Karel van de Woestijnestraat, Standbeeldstraat, Achturendagstraat, Constantijn Meunierplein en Scheldevrijstraat. Hertogvelden: (bij oud station Hoboken-Kapelstraat) ten noorden van de Kapelstraat. Polderstad: in de jaren 70 aangelegde wijk (bij station Hoboken-Polder) ten noorden in het groen van de Hobokense Polder waarbij de Scheldelei in het verlengde van de Berkenrodelei ligt.
Demografie Demografische ontwikkeling tot de fusie
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 01/01/1980 + 31/12/1982
Demografische ontwikkeling als district Jaar 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Inwonertal 34.542 34.862 35.170 35.550 36.244 37.283 37.464 37.945 37.805 38.157 38.595 39.491 40.333 40.786 Opmerking:gegevens Antwerpen Stad in cijfers
Politiek Structuur Het district Hoboken maakt deel uit van de stad Antwerpen. Deze ligt in het kieskanton Antwerpen is identiek aan het provinciedistrict Antwerpen en ligt in het kiesarrondissement Antwerpen en de kieskring Antwerpen.
Hoboken Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente District AdministratiefNiveau Antwerpen Antwerpen Hoboken BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie GemeentebestuurDistrictscollege RaadEuropees Parlement Kamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad DistrictsraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring AntwerpenAntwerpen Antwerpen Antwerpen Antwerpen HobokenVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads- Districtsraads-
Districtscollege DistrictscollegeDistrictsvoorzitter Kathelijne Toen (N-VA)DistrictschepenenCarine Leys (N-VA) Sandra Geeraert (Vooruit) Robby Cardinas (N-VA) Betty Van Dyck (Groen)
Districtsraad
De Hobokense districtsraad telde 21 zetels tijdens de legislaturen 2001-2006 en 2007-2012, 23 zetels tijdens de legislaturen 2013-2018 en 2019-2024 en 25 zetels vanaf 2025.
De districtsraad heeft beslissingsbevoegdheid over sport-, jeugd-, cultuur- en seniorenbeleid. Ook over de communicatie van het district, de feestelijkheden en een gedeelte van de straat- en groenwerken kan de districtsraad beslissingen nemen. Over de andere domeinen kan de districtsraad adviezen geven.
Geschiedenis Voormalige burgemeesters en districtsvoorzitters Zie: Lijst van burgemeesters van Hoboken
Resultaten districtraadsverkiezingen sinds 2000 Op 8 oktober 2000 werden de eerste districtsraadsverkiezingen voor het Antwerpse district Hoboken gehouden. Partij of kartel 8-10-2000Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 8-10-2006 14-10-2012www.vlaanderenkiest.be: Gegevens 2012. Gearchiveerd op 3 juli 2023. 14-10-2018 13-10-2024vlaanderenkiest.be: Gegevens 2024 Stemmen / Zetels %21%21%23%23%25 PVDA1 / PVDA+26,78118,272216,402414,71326,217 SP1/ sp.a-spirit2/ sp.a-GroenA/ sp.a3/ Vooruit421,301526,672620,81A312,83313,043 Agalev1/ Groen!2/ sp.a-GroenA/ Groen36,81113,6620 212,0337,332 VLD1/ VLD-Vivant2/ Open Vld311,63136,43215,12312,830- CVP1/ CD&V-N-VAB/ CD&V211,561210,53B26,14216,5214,721 VU-ID1/ CD&V-N-VAB/ N-VA23,461035,652832,52829,228 Vlaams Blok1/ Vlaams Belang-VLOTT2/ Vlaams Belang337,351941,0321015,893414,82416,124 Team Fouad Ahidar- - - - 3,40 D-SA- - - 4,01- Hoboken Vrij- 3,400- - - Vivant1,620- - - - WOW 1,110- - - -Totaal stemmen 21446 22566 22110 23566 14608Opkomst % 91,47 89,59 91,7 56,9Blanco en ongeldig % 3,66 4,05 3,55 4,1 1,4 De vetjes gedrukte getallen vormen de hieruit onderhandelde bestuursmeerderheid. De grootste partij wordt in kleur weergegeven.
Bezienswaardigheden thumb|Bedevaartvaantje van het Heilig Kruis thumb|De Sint-Jozefskerk in de Moretuswijk thumb|Natuurgebied Hobokense Polder thumb|Galloway-runderen in natuurgebied Hobokense Polder thumb|Spaans Huis, aan de Kioskplaats, thans kleuterafdeling Sint-Agnesinstituut thumb|Graf van Hendrik Conscience in het Schoonselhof thumb|Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk thumb|Umicore thumb|De voormalige Cockerill Yards met de Titankraan thumb|Nello & Patrasche uit "A Dog of Flanders" afgebeeld in een Amerikaanse uitgave van het boek uit 1891
Heilig Kruis Zeer bekend is het Wonderdadig Kruis van Hoboken, ook wel bekend als de Zwarte God, dat 800 jaar geleden tegen de stroom in aanspoelde in een inham van de Schelde. Het Kruis dankt zijn naam aan zijn zwarte kleur. Niemand slaagde erin het wit te verven. Toen bijna gans Hoboken én de Kruiskapel in 1584 afbrandde, bleef het Kruis, dat in het gewelf van de noorderbeuk was verborgen, onbeschadigd. Hoboken is met het Heilig Kruis een bedevaartsoord geworden.
Schoonselhof Het Schoonselhof is een grote Antwerpse begraafplaats. Het ligt door de Hollebeek gescheiden gedeeltelijk op Hobokens, gedeeltelijk op Wilrijks grondgebied. Het Schoonselhof kreeg zijn naam naar het Hobokense gehucht Schoonsel(e).
Hobokense Polder De Hobokense Polder is een natuurreservaat van 170 ha: het stuk Hoboken tussen de spoorlijn en de Schelde met uitzondering van het industriegebied en de wijken Polderstad, Hertogvelden en Moretusburg.
Fort 8 Fort 8 neemt haast de volledige zuidelijke kant van Hoboken in beslag. Het is een onderdeel van de Brialmontgordel.
Nello en Patrasche De weesjongen Nello (een verkleinvorm van Corneel) en de trekhond Patrasche vormen samen de twee hoofdpersonages in A Dog of Flanders, een roman van Ouida (pseudoniem van Marie Louise de la Ramée) die herhaaldelijk werd verfilmd. Het verhaal is razend populair in Japan, terwijl het in Vlaanderen weinig bekend is. Er staat een beeldje van Nello en Patrasche in de Kapelstraat. Een plaatselijke brouwerij "De Arend" brouwt naar de twee vernoemde helden zowel een licht (Nello Blond) als een donker (Patrasche) bier die internationaal, vooral in Japan, een grote afzet van enkele tienduizend liter per jaar hebben.Tevens is naar de weesjongen het Café Nello, Kioskplaats 32, en naar de hond het restaurant Patrasche, Kioskplaats 54, genoemd.
Sorghvliedt Sorghvliedt is een kasteel dat thans dienst als districtshuis van Hoboken. Het bevindt zich in het park Sorghvliedt. Het werd in 1745 herbouwd door Jan Pieter van Baurscheit de Jonge, een architect die ook het Koninklijk Paleis van Antwerpen heeft ontworpen. In het park van Sorghvliedt vindt de jaarlijkse editie van Sjwilie Rock plaats.
Broydenborg Kasteel gelegen tussen de Broydenborglaan en het park Broydenborg. Het is in eigendom van de Stad Antwerpen.
Meerlenhof Het Meerlenhof is een lichtjes vervallen kasteel gelegen aan de Meerlenhoflaan. Recentelijk waren er vergevorderde plannen om het park te verkavelen. Na verzet van de bewoners gaat uiteindelijk Umicore het gebouw restaureren.