thumb|250px|Het "land van de Roes' (Roesiska(ja) zemjla) in de 9e-13e eeuw volgens laat-20e-eeuwse wetenschappers: Het land van de Roes' (Oudoostslavisch: Рѹсь of Рѹсьскаѧ землѧ, en spellingvarianten; Latijn: Ruthenia) was een etnisch-culturele regio in Oost-Europa die bewoond werd door Oost-Slaven en Fins-Permische volkeren. Waarschijnlijk omvatte het land van de Roes' historisch gezien in de 10e tot en met de 13e eeuw met name een stuk van Centraal- en Noord-Oekraïne rondom de stedendriehoek Kyiv, Tsjernihiv en Pereiaslavl, met mogelijk nog kleine stukjes in zuidoostelijk Belarus en zuidwestelijk Rusland.
De naam komt van het Oudoostslavisch Рѹсь (Roes) en blijft hetzelfde in het moderne Belarusisch, Russisch en Oekraïens. In het Oudgrieks heette het Ρως (Ros) of Ρωσία (Rosia), in het Armeens Ռուսաստան (Rovsastan), en in het Latijn Rusia.
De precieze betekenis en toepassing van de termen Roes en land van de Roes is al eeuwenlang onderwerp van discussie onder wetenschappers, onder meer over de spelling ervan en de vertaling in andere talen. Voorts speelt het concept een rol in concurrerende vormen van nationalisme in de moderne landen Belarus, Oekraïne en Rusland, die elk op verschillende manieren aanspraak maken op de erfenis van het Kyivse Rijk (Kyivse Roes').
In 1954 "heeft Henryk Paszkiewicz veertig voorbeelden gedocumenteerd waarin de Novgorodse Eerste Kroniek, de Kyivse Kroniek, de Laurentiuskroniek en de Galicisch–Wolynische Kroniek soms een onderscheid maken wanneer iemand vanuit een plaatselijke stad, zoals Novgorod, Smolensk, Moerom, Rjazan, Rostov of Polatsk, naar Roes' reist. Niet al deze voorbeelden weerspiegelen de houding die Paszkiewicz dacht dat ze vertegenwoordigden." Zo citeerde Paszkiewicz bijvoorbeeld de Primaire Kroniek (PVL) kolom 143, regels 1–3 om te beweren dat Wolynië in het jaar 1018 niet als onderdeel van Roes' werd beschouwd, 'maar het bewijsmateriaal dat voor de datum 1018 is aangevoerd, ondersteunt zijn stelling niet. Evenmin doet zijn verwijzing naar de datum 1097 dat', merkten Raffensperger & Ostrowski (2023) op. Anderzijds werden sommige van zijn beweringen over de periode vanaf 1130 door verschillende collega-wetenschappers aanvaard.
Voorbeelden Novgorodse Eerste Kroniek 1135: Aartsbisschop Nifont van Novgorod 'ging naar Roes' en vond daar de mensen van Kyiv en de mensen van Tsjernihiv tegenover elkaar staan.' 1145: 'Het hele land Roes' marcheerde tegen Galicië.' Raffensperger & Ostrowski (2023) aanvaardden de conclusie dat Galicië destijds dus niet als onderdeel van Roes' werd beschouwd. 1180: Knjaz Svjatoslav Vsevolodovitsj... vertrok uit Roes' met een leger naar Soezdal.'
Soezdalse Kroniek 1152: 'Joeri trok op met de mannen uit Rostov, Soezdal en Rjazan… naar Roes'.' 1154: 'Deze winter... ging Joeri naar Roes' toe... en ging zelf naar Kyiv.' 1156: 'Bisschop Nestor [van Rostov] vertrok [uit Rostov] naar Roes' toe.' 1175: Michail Joerjevitsj verliet Vladimir aan de Kljazma 'en ging naar Roes' toe'. De Nikonkroniek (midden 16e eeuw) verving de woorden "naar Roes' toe" in deze passage door "naar Tsjernihiv toe". 1181: '[Svjatoslav] keerde weer terug naar Roes' en knjaz Vsevolod naar Vladimir [aan de Kljazma].' 1202: 'Roman, die de troepen van Halytsj en Volodymyr had verzameld, viel het land van de Roes' binnen.'
Kyivse Kroniek 1146: 'Svjatoslav weende en stuurde [een boodschapper] naar Joeri in Soezdal, zeggende: "Ga naar het land Roes' toe, naar Kyiv."' 1147: Toen Svjatoslav Vsevolodovytsj in Nerinsk in het Vorstendom Rjazan was, 'vluchtte een jongeman daarheen vanuit Roes'...' 1148: 'En Izjaslav [Mstislavytsj] ging [vanuit Kyiv] naar zijn broer Rostislav [in Smolensk] (...). Izjaslav gaf geschenken aan Rostislav die uit het land van de Roes' en alle Griekse landen kwamen. En Rostislav gaf geschenken aan [Izjaslav] die uit de bovengelegen (Noordelijke) landen kwamen en uit het land van de Varjagen.' 1148: Izjaslav Mstislavytsj reisde van Kyiv naar Smolensk daarna naar Novgorod en zei tegen de Novgoroders: "Ik ben hier gekomen, vertrokken uit het land van de Roes', om jullie kant van het verhaal over deze misdaad te horen." 1148: 'En Rostislav kwam naar hem toe met alle troepen uit Roes' en de troepen uit Smolensk.' 1148: 'En toen stuurden ze de krijgers uit Novgorod en Roes' om de stad Jaroslavl aan te vallen.' 1149: 'Joeri... zei: "Noch ik, noch mijn kinderen hebben in het land van de Roes' enig aandeel."' 1152: 'Izjaslav [Mstislavytsj] had een ontmoeting met de koning [van Hongarije], (...) en zij vertrokken – de koning naar zijn land te midden van de Hongaren en Izjaslav naar het land van de Roes'. En Izjaslav, die aankwam bij de stad Volodymyr [in Wolynië], stuurde zijn commissieleden naar de steden waarover hij het kruis had gekust: naar Boezjesk, Sjoemesk, Tychomel, Vyhosjev en Gnojnica.'Lavrenchenko, M., & Dobrowolski, D. (2025). The Cross of St. Stephen in Rusian Lands: A Commentary on the Kyivan Chronicle Entry of 1152. p. 289. (Een paar verzen eerder werden deze omschreven als ‘alle steden van Roes' die jij [Volodimir van Halytsj] bezit’). 1154: Rostislav arriveerde vanuit Smolensk in Kyiv en werd daar begroet "door heel Roes'." sub anno 1174 'En de Rostislavitsji waren er zeer ontevreden over dat [Andrej Bogoljoebski] hen het land van de Roes' had ontnomen en Kyiv aan zijn broer Michalko had gegeven.' 1174: 'De inwoners van Rostov, Soezdal en Pereslavl(-Zalesski) (...) kwamen bijeen in Vladimir en zeiden: "Onze vorst" (Andrej Bogoljoebski) "is vermoord en hij heeft geen kinderen. Zijn jonge zoon is in Novgorod en zijn broers zijn in Roes'...".' 1174: "Ga naar Smolensk... Ik beveel je om niet in het land van de Roes' te blijven." 1187: Knjaz Rjoerik [Rostislavitsj] stuurde knjaz Gleb... naar Vsevolod [Joerjevitsj], naar Soezdal om Verchoslava [te vragen als vrouw] voor Rostislav [II]... en Vsevolod... gaf zijn dochter Verchoslava... en stuurde haar naar Roes' toe.' 1189: 'Svjatoslav [Vsevolodovytsj] gaf Halytsj aan Rjoerik [Rostislavitsj] en wenste het gehele land van de Roes' rondom Kyiv voor zichzelf houden.' 1193: 'Svjatoslav stuurde [een bode] naar Rjoerik [in Wolynië] en zei tegen hem: "...Maar ga nu naar Roes' toe; bewaak je land." Rjoerik ging naar Roes' toe met al zijn troepen.' 1195: 'Datzelfde jaar stuurde Vsevolod [Joerjevitsj], de vorst van Soezdal, zijn gezanten naar zijn schoonfamilielid Rjoerik [Rostislavitsj] en zei het volgende tegen hem: "(...) jij hebt mij geen aandeel van het land van de Roes' gegeven (...)." Want Vsevolod had aan hem de steden Tortsjesk, Trypillia, Korsoen, Bohoeslav en Kaniv gevraagd, die [Rjoerik Rostislavitsj echter] aan zijn schoonfamilielid Roman had gegeven.'
Galicisch–Wolynische Kroniek 1223: 'In die tijd regeerde Mstislav Romanovytsj in Kyiv, Mstislav [Svjatoslavytsj] in Kozelsk en Tsjernihiv en Mstislav Mstislavytsj in Halytsj. Dit waren de hoogste vorsten van Roes’. Joeri, de grootvorst van Soezdal, was niet aanwezig op deze vergadering.' 1223: '...de Tataren trokken verder en bereikten Novhorod van [vorst] Svjatopolk. De bevolking van Roes' was niet op de hoogte van hun verraad en kwam hen tegemoet met kruizen in de hand...' 1230: 'Andreas [II van Hongarije] kwam bij zijn vader en broer [in Hongarije]. En Soedislav spoorde hen voortdurend aan: "Ruk op tegen Halytsj en bezet Roes'. (...)" 1231: 'Daniel [van Galicië] nam de stad Tortsjesk in, die behoorde tot het land van de Roes'.' 1232: 'Toen de Polovtsi naar Kyiv toe kwamen en Roes' plunderden,...' 1237: 'En [Danylo] bouwde een kleine stad [genaamd Cholm], maar toen hij zag dat God en de heilige Johannes hem hielpen, bouwde hij een andere stad - een die de Tataren niet konden innemen, [zelfs niet] toen Batu heel Roes' bezette.' 1239: 'Batu bezette Kozelsk en marcheerde het land van de Polovtsi in. Vanuit daar begon hij [zijn troepen] tegen de steden van Roes' te sturen: De stad Pereiaslavl' werden door bestorming ingenomen. Batu slachtte alle inwoners af en verwoestte de kerk van de aartsengel Michael.' 1245: 'Danylo Romanovytsj – de grootvorst die regeerde over het land van de Roes' – Kyiv, Volodymyr en Halytsj – en andere landen samen met zijn broer – is nu op zijn knieën en wordt een slaaf genoemd! [De Tataren] eisen tribuut van hem (...).' 1248: '[Mindaugas had zijn neefjes Tevtivil en Jedivid] met hun oom Vykont naar Smolensk gestuurd om oorlog tegen Roes' te voeren...' 1252: '[Vorst Danylo wenste] om voor zichzelf roem te verwerven, want tot dusver had niemand uit het land van de Roes' ooit oorlog gevoerd tegen het Tsjechische land (...).' 1257: '(...) dat de Jatvingen tribuut betaalde aan koning Danylo, de zoon van de grootvorst Roman; want na hem had geen enkele vorst van Roes' oorlog gevoerd tegen hen, met uitzondering van zijn zoon Danylo.'
Kaart Visualisering van bovenstaande geografische indicaties van de termen Roes en land van de Roes ten opzichte van de genoemde plaatsen.
Zie ook Roes' Kanaat van Roes' Kievse Rijk Roethenië (doorverwijspagina)
Roes' Categorie:Geschiedenis van Rusland Categorie:Geschiedenis van Oekraïne Categorie:Geschiedenis van Wit-Rusland Categorie:Oekraïens begrip