thumb|Chinese vlieger in 2006 thumb|Lamian noedels, die lijken op de meer dan 4000 jaar oude gierstnoedels die in 2002 te Lajia, Prefectuur Haidong, Qinghai, gevonden zijn. Foto 2007 thumb|Een bronzen Chinese kruisboog met trekkermechanisme (de houten onderdelen zijn verteerd). Kolfplaat ingelegd met zilver. Periode van de Strijdende Staten (403–221 v.Chr.) of vroege Han-dynastie (202 v.Chr. - 8 n.Chr.) thumb|Stukken hennep pakpapier uit de tijd van Keizer Wu van de Han-dynastie (141–87 v.Chr.) thumb|De Diamantsoetra, het oudste gedrukte boek, uitgegeven in 868 tijdens de Tang-dynastie (618–907) thumb|Drukken met losse karakters die volgens een rijmschema in sectoren van een schijf liggen. Afbeelding uit het boek van de ambtenaar Wang Zhen (fl. 1290–1333), 1313. thumb|Vroegste afbeelding van een vuurlans met buskruit. Schildering te Dunhuang uit de tijd van de Vijf Dynastieën en Tien Koninkrijken (907–960 AD) thumb|Een model te Kaifeng van een Chinees lepel-in-kom type kompas die gebruikt werd voor geomantiek tijdens de Han-dynastie (202 v.Chr.–220 n.Chr.). Of deze reconstructie historisch juist is aangevochten door Li Shu-hua (1954).Li Shu-hua (1954), 176, 180. thumb|Een bronzen rituele luiklok, Zhou-dynastie, 10e - 9e eeuw v.Chr. thumb|Kettingaandrijving uit Su Song's boek van 1094 over de klokkentorenTemple (1986), 72. thumb|Huizibankbiljet, uitgegeven tijdens de Song-dynastie in 1160. thumb|Vrouwen bewerken nieuwe zijde, schildering uit de vroege 12e eeuw (Song-dynastie) in de stijl van Zhang Xuan, 8ste eeuw. thumb|Tofoe in misosoep. De Chinezen vonden tofoe uit in de 2e eeuw tijdens de Han-dynastie (202 v.Chr.–220 n.Chr.) als de verhalen over Liu An juist zijn. Foto 2006, Taipei.
Dit artikel geeft een overzicht van Chinese uitvindingen: technische vondsten die in de loop van de geschiedenis in China gedaan zijn, niet alleen het bekende kwartet boekdrukkunst, papier, buskruit en kompas, maar ook vele andere.
Inleiding De Chinezen deden allerlei praktische uitvindingen, niet alleen op het gebied van werktuig- en waterbouwkunde (mechanica en hydraulica), maar ook van klokkenmaken, metallurgie, sterrenkunde, landbouw, muziektheorie, ambachten, scheepsbouw en krijgskunde.
De gelijktijdige Peiligang- en Pengtoushan-culturen vormen de oudste Neolithische beschavingen van China en ontstonden rond 7000 v.Chr.Bellwood (2006), 106. De eerste Chinese uitvindingen uit die periode waren onder meer het halvemaanvormige en rechthoekige stenen mes, de stenen schoffel en spade, de teelt van de Setaria italica (tros- of vogelgierst), rijst en soja, de verbetering van de zijdeteelt, aarden gebouwenGebouwd met de pisé-techniek met pleisterwerk van kalk op de vloer, het pottenbakkerswiel, bandkeramiek met afdrukken van vlechtwerk, drievoeten en stoofpannen van aardewerk en de ontwikkeling van vaten voor plechtigheden en voorspelling met schouderbladbotten.Needham (2004) p201.Bray (1978), 24–26. Francesca Bray maakt aannemelijk dat de Longshancultuur (ruwweg van 3000–2000 v.Chr.) al de ploeg gekend moet hebben. Argumenten zijn de domesticatie van de os en de waterbuffel toentertijd, het ontbreken van aanwijzingen dat bevloeiing of gewassen met een hoge opbrengst werden toegepast en overtuigend bewijs van de teelt van granen op droge grond die alleen een hoge opbrengst opleveren als de grond intensief bewerkt wordt. Gebruik van de ploeg kan de verbeterde landbouw verklaren en daarmee de groei van de Chinese beschaving tijdens de Shang-dynastie (omstreeks 1600–omstreeks 1050 v.Chr.).Bray (1978), 27–28. Dankzij latere uitvindingen als de zaaimachine met veel pijpen en de risterploeg kon de Chinese landbouw een nog veel grotere bevolking voeden.
In de Periode van de Strijdende Staten (403 v.Chr.–221 v.Chr.) kende de Chinese metaalbewerking al hoogovens en koepelovens, terwijl de affineerhaard en puddeloven gebruikt werden tijdens de Han-dynastie (202 v.Chr.–220). Een verfijnd economisch stelsel leidde tijdens de Song-dynastie (960–1279) tot uitvindingen als papiergeld. In aansluiting op de uitvinding van het buskruit in de 10e eeuw werden allerlei toepassingen bedacht, zoals de vuurlans of -speer, de landmijn, de zeemijn, het handkanon, ontploffende kanonskogels, meertrapsraket en vliegende bommen met vleugels volgens Huolongjing (Het handboek van de vuurdraak).
Met behulp van het 11e-eeuwse kompas en scheepsroer voor volle zee zeilden vroegmoderne Chinese zeelui tot aan Oost-Afrika en Egypte.Bowman (2000), 104–105.Levathes (1994), 37–38.Hsu (1988), 96. In waterklokken pasten de Chinezen vanaf de 8e eeuw het echappement toe en in de 11e eeuw de kettingoverbrenging. Ze maakten grote mechanische poppentheaters aangedreven met waterraderen en wielen met spaken, evenals automaten met wielen om wijn te schenken.
De onderstaande lijst vermeldt alleen uitvindingen die het eerst in China werden gedaan. (De windmolen en de telescoop, die China uit respectievelijk het Midden-Oosten en Europa bereikten, ontbreken uiteraard.) Uitvindingen die niet werden overgenomen, maar wel onafhankelijk later in China werden gedaan, zoals de odometer en kettingpomp, worden hier niet genoemd. We beperken ons tot praktische, technische vindingen, dus wiskundige en natuurwetenschappelijke Chinese vondsten (zoals de negatieve getallen) zijn weggelaten.
Vier grote uitvindingen Joseph Needham (1900–1995), een sinoloog bekend om zijn uitgebreide onderzoek naar de geschiedenis van de Chinese wetenschap en techniek, sprak van de Vier grote uitvindingen, in chronologische volgorde: Papier Boekdrukkunst Blokdruk Losse karakters Boekbinden Buskruit Kompas
Uitvindingen vóór de Shang-dynastie (1600 v.Chr.) Het gaat om vondsten gedurende de prehistorische Nieuwe Steentijd en vroege Bronstijd, die gedaan werden op het grondgebied van het huidige China.
Dolk-bijl Doodskist Gierstbouw Hogedrukpan, koken door stomen Lakwerk Luidklok NoedelsBBC News. (October 12, 2005). Oldest noodles unearthed in China. News.bbc.co.uk. Geraadpleegd op 2008-08-02. Gearchiveerd op 22 november 2008. Orakelbotten Driehoekige ploegschaar Roeiriem Rijstbouw Verbouwen van de sojaboon Trommel met krokodillenhuid Uitgeholde boomstam als doodskist Urn Vork Zoutpan Zijderups kweken om zijde te produceren
Shang-periode en later Hieronder in alfabetische volgorde uitvindingen van na de Nieuwe Steentijd, in het bijzonder gedurende en na afloop van de Shang-dynastie (ongeveer 1600–1050 v.Chr.).
A Aandrijfriem Aardgas als brandstof Acupunctuur Chinese astrologie Archeologie, epigrafie Armillarium Automatische deur Automatisch apparaat om wijn te schenken Automatische wijnpomp: ijzeren berg met mechanische pop
B Bankbiljet Beoordelingsstelsel voor ambtenaren Berging (scheepvaart) Blaasbalg op waterkracht Bom van gietijzer Brug van steen met opengewerkte overspanning Buskruit
C Camera obscura, gaatjescamera Cardanische ophanging Chemische oorlogvoering met balgen, mosterdrook en ongebluste kalk Celadon Chinees examenstelsel Chinese toverspiegel Chroom, gebruik van Chuiwan (Chinees golf) Cokes als brandstof Cuju (voetbal)
D Deficiëntieziekte Diabetes, diagnose en behandeling.Het boek Huangdi Neijing, samengesteld rond de 2e eeuw v.Chr. tijdens de Han-dynastie (202 v.Chr.–220 n.Chr.) beschreef suikerziekte als een ziekte van grote liefhebbers van zoet en vet eten. De Oude en nieuwe beproefde recepten van de arts Zhen Quan († 643) uit de Tang-dynastie (618–907) vermeldde de overmaat van suiker in de urine van lijders aan suikerziekte.Temple (1986), 132.Medvei (1993), 49.Dit boek is verloren gegaan, maar het wordt geciteerd in Belangrijke geneeskundige bereidingswijzen en recepten onthuld door de gouverneur van een verre provincie, geschreven in 752 door Wang Tao.Sun Simiao (581–682), een arts uit de Tang-periode schreef in zijn Duizend gulden remedies uit 655 dat lijders aan suikerziekte af moeten zien van "drie dingen...., wijn, geslachtsgemeenschap en gezouten graanproducten met zetmeel". Als deze regel gevolgd wordt, kan zonder geneesmiddelen genezing volgen.Temple (1986), 133.Robert Temple merkt op dat dit op de moderne leefregel lijkt van vermijding van alcohol en meel. Domino Dougong, soort korbeel
E Echappement voor uurwerken Eetstokjes Efedrine of ma huang in de traditionele Chinese geneeskunde is bekend uit bronnen sinds de Han-dynastie. Endocrinologie, opvangen geslachtshormonen en hormonen van hypofyse uit urine
F Forensische entomologie Frischhaard
G Gasfles Gietijzer Go (bordspel) Goudvis en Karper, kweken van Grondboor Guqin, Chinese citer
H Haam, paardenhalster Hamer op waterkracht Handgranaat Handkanon, schietgeweer Hangbrug met ijzeren kettingen Handkruisboog Hoogoven
I Inenting tegen de pokken
J Jaden begrafeniskostuum Jakobsstaf Jonk
K Kaartspel Kalenderjaar van 365,2425 dagen Kanaal langs hoogtelijn (contourchannel) Ontploffende kanonskogels Kar die naar het zuiden wijst Kettingoverbrenging Klokkenspel Koepeloven Kruiwagen Kruisboog Kruk (mechanisme), deurkrukL Landkaart met reliëf om de hoogteverschillen weer te geven Landmijn Lichtkogel Liubo, bordspel Lucifer, vuurstokje
M Maatstelsel voor bouwwerken Mahjong, spel Meertrapsraket Menu in eethuis Korenmolen op wielen
O Oost-Indische inkt
P Paardentuig Verbeterde ijzeren ploeg (risterploeg?) Poppentheater op waterkracht Porselein
R Raket met vleugels en springlading (bom) Roer (schip) aan achtersteven met verticale as Ruwijzer
S Sake Schot: waterdichte schotten in schepen Schildkliervergroting, genezing met hormonen Schutsluis, soort Seismometer Slingerarmkatapult, waarbij aan touwen getrokken moet worden Staalproductie, verbetering Staalproductie, met zuurstof door blaasbalgen Stijgbeugel
T Tandenborstel Thee Mechanisch theater Tofoe Toiletpapier
V Opwinder voor vislijn Ventilator op hand- en waterkracht Vlammenwerper Vlieger Bemande vlieger Vrij riet, principe muziekinstrument Vuurlans Vuurstokje Vuurwerk
W Wanmachine Soort weefgetouw voor twee personen
X Xiangqi, Chinees schaakspel
Z Zaaimachine Zoötroop Zeemijn Zwaard (zeilboot) Zijde
Uitvindingen na 1912 (na de Qing-dynastie) Artemisinine tegen malaria. Chinese onderzoekers onder leiding van Tu Youyou (屠呦呦) ontdekten in 1972 de werkzame stof van de plant Artemisia annua, een bekend kruid in de traditionele Chinese geneeskunde. Het wordt met succes toegepast tegen multiresistente varianten van Plasmodium falciparum.Croft (1997), 5007–5008. Ballistische raket tegen schepen(Anti-ship ballistic missile, ASBM). Het gaat om een quasi-ballistische raket tegen oorlogsschepen op zee, de eerste ter wereld. Woordvoerders van de Amerikaanse Marine zetten in 2011 vraagtekens bij de effectiviteit, maar bevestigden dat de raket binnenkort in gebruik wordt genomen.Capaccio, Tony. China's Anti-Ship Missiles Aren't Effective Yet, U.S. Navy Says. Businessweek.China’s Push to Modernize Military Is Bearing Fruit. New York Times.