200px|miniatuur|rechts|De nomen van Egypte
Een nome (Grieks: Nomoi) is de Griekse benaming voor de traditionele 42 districten in het oude Egypte: 20 in Neder-Egypte en 22 in Opper-Egypte. Deze traditionele districten of provincies werden door de Oude-Egyptenaren Sepaoet (of Sepaut) genoemd, naar een meervoudsvorm van het woord Sp3t of Sepat wat wordt vertaald als "district".Maria Carmela Betrò, Hiërogliefen, De beeldtaal van het Oude Egypte, pagina 157.
De nome Een nome is een samengesteld teken, het bestaat uit drie Egyptische hiërogliefen (van beneden naar boven): Het teken voor district (Sepat) Een godenstandaard (Iat)Maria Carmela Betrò, Hiërogliefen, De beeldtaal van het Oude Egypte, pagina 208. Het teken van de god of een reeks tekens
Ontstaan 100px|miniatuur|links|De Oryx-nome De indeling van Egypte in nomen gebeurde al in de Proto-dynastieke Periode toen Egypte nog niet verenigd was. Egypte was een lappendeken van stadstaten en deze bevochten elkaar. Om de staten van elkaar te onderscheiden voerden ze hun eigen embleem: dat kon een god zijn of een aantal hiërogliefen. Na de eenwording van Egypte onder Narmer, Hor-Aha of Menes bleven de genoemde stadstaten bestaan als districten of nomes met een provinciehoofdstad. In het Oude Rijk zijn diverse beelden terug gevonden van een koning (Chafra en Sahoere) naast een man of vrouw met het symbool op diens hoofd. In Faraonisch Egypte bleef het aantal steeds gelijk aan 42 districten, een aantal keer werd dit uitgebreid of ingeperkt.
De indeling in traditionele districten werd gehandhaafd in de Griekse tijd en in Romeinse tijd. Sommige nomen werden toegevoegd of herbenoemd tijdens de Grieks-Romeinse tijd.Bagnall, Roger S. (1996). Egypt in Late Antiquity (Fourth printing ed.). Princeton: Princeton University Press. p. 333. . Retrieved 2 February 2015. Bijvoorbeeld: de Ptolemaeën hernoemde de Crocodilopolis nome naar Arsinoë. Hadrianus voegde een nieuwe nome toe: Antinoöpolis waarin Antinoöpolis de hoofdstad was.
De nomarch
Elk district of nome werd bestuurd door een nomarch. De term komt uit het Grieks wat wordt vertaald als "Heerser van de nomos". In het Oude Rijk werd de nomarch Heri-tep-aa-sepat (De grootste diener van de Nome) genoemdRainer Hannig: Großes Handwörterbuch Ägyptisch – Deutsch. (2800 – 950 v. Chr.). Die Sprache der Pharaonen (= Hannig-Lexica. Bd. 1 = Kulturgeschichte der Antiken Welt. Bd. 64). Marburger Edition, 4., überarbeitete Auflage. von Zabern, Mainz 2006, , S. 539, 587 und 749. in het Nieuwe Rijk: Hatia (Heerser van de Nomos).Franke: Das Heiligtum des Heqaib, S. 41–49
De positie van de nomarch was per tijd verschillend. Sommigen werden door de farao aangesteld, anderen benoemden hun zoon tot opvolger. Aanvankelijk kan worden gezegd dat hoe sterker de macht van de farao des te zwakker was de nomarch. In de tijden dat de farao weinig macht had, heersten de nomarchen als prinsen en benoemden zich als farao.
Nomos in de Oud-Egyptische kunst De Egyptische nomen werden ook afgebeeld in de kunst: op Egyptische tempel, op beelden naast de farao en op wanden van graven. Vaak werd de nomos afgebeeld als mannen of vrouwen met een godenstandaard op hun hoofd met het teken van het district. Op inscripties van diverse tempels worden de nomos afgebeeld als mannen of vrouwen met een dikke buik en borsten gelijk aan de god Hapi, vaak brengen ze offers aan de goden. De godin Imentet of Amentet is de verpersoonlijking van het district Oeaset oftewel de steden Karnak en Luxor, zij is te zien in het graf van Nefertari.
Enkele voorbeelden:
Overzicht Tijdens de Griekse en Romeinse tijd werden Egyptische plaatsen vaak aangeduid met een Griekse naam zoals Hierakonpolis oftewel heilige-valken-stad. Deze namen zijn later weer vertaald in het Koptisch en vervolgens in de moderne naam van de stad.
Sommige Egyptische steden hebben wel een Egyptische en een moderne naam, maar geen klassieke naam, dit zijn steden die verlaten zijn in de oudheid, maar nog aanwezig zijn als ruïne of archeologische site. Sommige Egyptische steden hebben een voorvoegsel Per of Hoet hier kan men concluderen dat in de stad een tempel stond van de godheid.
Neder-Egypte In Neder-Egypte begon de nomen in het centrum van Memphis tot naar de Middellandse Zee. De nummering (zie ook afbeelding) was versnipperd rondom de eilandjes. Ze worden globaal vanaf rechts geteld naar links in de Nijldelta.
Nr. Teken Egyptische naam Griekse naam Moderne naam Goden 1 100pxIneb-HedjWitte muren Men-nefer of Anch-Tawi Memphis Mit Rahina Ptah, Sokaris en Apis 2 100pxChepesjVoorpoot Chem Letopolis Ausim Horus en Cherty 3 100pxImenetWesten Imoe Kom el-Hisn Hathor 4 100pxSapi-ResjZuidelijke schild Djechaper Naucratis El-Gaïef Neith 5 100pxSapi-mehNoordelijk schild Djaoe Saïs Sa el-Hagar Neith 6 100pxChasetBergstier Chasoe Xois Sakha Ra 7 100pxOea-imenetWestelijke harpoen Metelis Metilis Tell el-Nigili? Horus 8 100pxOea-iaabetOostelijke harpoen Per-Atoem Pithom Tell el-Maskhuta Atoem 9 100pxAtiAndjeti Djedoe Busiris Abu Sir Bana Osiris, Andjeti 10 100pxKa-chemZwarte stier Hoetherib Athribis Tell Atrib Horus 11 100pxKa-hesebHeseb-stier Taremoe Leontopolis Tell el-Moqdam Sjoe, Tefnoet en Miysis 12 100pxTjeb-kaKalf en stier Tjebennetjer Sebennytos Samanud Onoeris 13 100pxHeka-atVoorspoedende scepter Ioenoe Heliopolis Matariya Atoem, Ioesaas en Mnevis 14 100pxChent-iaabetVoorste van het oosten Tjaroe Sile Tell Abu Safa Seth 15 100pxDjehoetIbis Per-Thoth-Oeprehoei Hermopolis Parva El-Baqliya Thoth 16 100pxChaVis Djedet Mendes Tell el-Ruba Banebdjedet, Hatmehyt 17 100pxSemabehdetTroon Semabehdet Diospolis Parva Tell el-Balamun Horus 18 100pxAm-chentPrins van het zuiden Per-Bastet Bubastis Tell Basta Bastet 19 100pxAm-PehoePrins van het noorden Djanet Tanis San el-Hagar Wadjet 20 100pxSopdoeGepluimde valk Per-Sobdoe Soped Saft el-Henna Sopdet
Opper-Egypte Waar bij Neder-Egypte de grens ligt bij Memphis eindigt de Opper-Egyptische telling. Deze begint vanaf de grens met het voormalige Koesj, de vroegere grensmarkering van het land. De nomen gaan door naar Neder-Egypte langs El-Armarna naar de Faioum en eindigt bij het centrum van Memphis.
Nr. Teken Egyptische naam Griekse naam Moderne naam Goden 1 100pxTa-setiLand van de Boog Aboe Elephantine Aswan Chnoem, Satet, Anoeket, Horus de Oudere, Sobek 2 100pxOetjes-HorTroon van Horus Djeba Apollinopolis Magna Edfu Horus 3 100pxNechenSchrijn Nechen Hierakonpolis El Kab Horus, Nechbet, Chnoem, Neith 4 100pxOeasetScepter Oeaset Thebe Karnak Amon, Moet, Chons, Montoe, Buchis, Sobek 5 100pxHeroeiDe twee valken Gebtioe Koptos Qift Min, Seth 6 100pxIqerDe krokodil Ioenet/Tantere Tentyra Dendera Hathor 7 100pxSesjesjSistrum Hoet-sechem Diospolis Parva Hu Bat 8 100pxTa-WerGroot land Ta-wer Thinites Girga Osiris, Chentiamentioe, Onuris 9 100pxMinMin Chentmin Panopolis Achmim Min 10 100pxWadjetCobra Tjeboe Antaeopolis Qaw el-Kebir Seth, Miysis, Nemty 11 100pxSetSeth Sjasjotep Hypselis Shutb Seth 12 100pxDu-ef-Berg van de adder Abutig Nemty 13 100pxAtef-chentOpper-vijgenboom en adder Saoeti Lycopolis Assioet Wepwawet, Anubis 14 100pxAtef-pehoeNeder-vijgenboom en adder Kes Cusae el-Kusiya Hathor 15 100pxOenetHaas Chemenoe of Chmoen Hermopolis Magna el-Ashmunein Thoth, Ogdoade van Hermopolis, Aton 16 100pxMeh-hedjOryx Heroer Hur Pachet, Chnoem 17 100pxInepoeJakhals Hardai Cynopolis El-Kays Anubis 18 100pxNemtyNemty Tajoe-Djajet Ankyronpolis El-Hiba Nemty 19 100pxOeabTwee scepters Per-Medjed Oxyrhynchus El-Bahnasa Seth 20 100pxAtef-chentZuidelijke vijgenboom Henen-nesoet Heracleopolis Magna Ehnasije el-Madine Herisjef 21 100pxAtef-pehoeNoordelijke vijgenboom Sjedit Crocodilopolis of Arsinoë El-Fajoem Chnoem, Sobek, Seneferoe 22 100pxMatenMes Tephihoe Aphroditopolis Atfih Hathor
Zie ook Nomarch Lijst van steden van het Oude Egypte
Categorie:Geografie van het Oude Egypte Categorie:Egyptische mythologie