thumb|Relief van Achnaton: Nefertiti brengt een offer aan Aton, 18e dynastie van Egypte, 1372-1355 v.Chr., Egyptisch Museum (Caïro) Een zonnegod (of godin) vertegenwoordigt de zon, veranderd of aspecten ervan zoals zonnestralen. In de mythologie van veel culturen was de zon een god. Een zonnegod werd door de geschiedenis heen vereerd in vele beschavingen, zoals in het Oude Egypte, het Oude Griekenland, Mesopotamië, het Oude China, de Kelten, de Germanen, de Inca's, de Azteken, Japan of in religies zoals het Hindoeïsme. Aangenomen wordt dat de cultus van de zon de oorsprong zou kunnen zijn van het henotheïsme en later van het monotheïsme.
Zonneboot en zonnewagen thumb|Ra op zijn zonnebark thumb|De zonnebark van de god Ra, de Piramideteksten geven aan dat Weneg een van de vele goden is die op de boot aanwezig zijn, sarcofaag van Nectanebo II, British Museum thumb|Zonnebark in de tempel van Horus Een zonneboot is een mythologische voorstelling van de zon die een boot bestuurt.
In het neolithicum tonen de rotstekeningen in sommige gevallen mogelijke zonneboten. Noorse rotstekeningen uit de bronstijd omvatten boten in verschillende sterrenbeelden. Steenschepen en scheepsgraven worden ook gezien als vervoermiddel naar het hiernamaals. De laatste toevoeging op de Hemelschijf van Nebra was nog een boog onderaan, geïdentificeerd als een "zonneboot", opnieuw gemaakt van goud, maar afkomstig van een andere oorsprong dan de eerdere bewerkingen. In de Necrópolis de Cabezo de Alcalá werd een hanger gevonden met een boot en zonfiguur met een centraal gat. De hanger is nu in het bezit van het Museo Arqueológico Nacional de España in Madrid en behoort tot de Urnenveldencultuur. Regeneratie was niet mogelijk in de geordende gedefinieerde wereld in de Egyptische mythologie. Zij was alleen mogelijk als wat oud en afgedragen is, gedompeld werd in de grenzeloze regionen die de geschapen wereld omringen, namelijk de helende en oplossende kracht van de oeroceaan Noen. Zo werd de zonnegod iedere ochtend in zijn boot verheven, zoals in het Boek der Poorten wordt geïllustreerd. De 43,6 meter lange boot van Jufu (Cheops) werd gevonden in het complex van de Piramide van Cheops en werd naar schatting gebouwd rond 2500 voor Christus. Het geldt als voorbeeld van het belang en de symboliek van de zonneboot voor de doortocht naar de andere wereld. Naast het graf in Abydos heeft koningin Merneith ook nog een graf in Saqqara. Binnen in dat graf ontdekten archeologen een zonnebark die haar moest toelaten om in het hiernamaals met de zonnegod te reizen. Dergelijke eer was doorgaans voorbehouden aan de koning. In een scheppingsverhaal uit Egypte wordt verteld dat Ra genoeg heeft van de aarde, die hij zelf geschapen heeft, en met zijn zonnebark langs de hemel reist om 's nachts in de onderwereld met Apep te vechten.De stralende zonnegod Ra In Newgrange is een tekening van een zonneboot aangetroffen, aldus George Coffey, met daarboven het symbool voor de zon. Ook in Dowth is een soortgelijke afbeelding aangetroffen.Kelthische mythen en legenden, W.C. van de Meeberg,
De zonnewagen is een andere mythologische voorstelling, men neemt aan dat zijn oorsprong overeenkomt met de Indo-Europese expansie in het tweede millennium voor Christus. thumb|Vedische god Surya op de zonnewagen thumb|Phoebus Apollo (met aureool of stralenkrans) in het schilderij Apollo op zijn Zonnewagen (1664-1668) door Jan Boeckhorst uit de collectie van The Phoebus Foundation De zonnestrijdwagen van Trundholm werd gevonden in Denemarken. Het wordt gedateerd rond 1400 v.Chr. In de Noordse mythologie reed Sól elke dag op haar strijdwagen getrokken door de twee paarden Arvak en Alsvid. Ze werd achtervolgd door de wolf Sköll, die haar wilde verslinden. In Griekenland bestuurt Helios een wagen en dat doet Phaethon ook. De paarden sloegen echter op hol en Phaethon werd door een bliksemschicht geraakt die door Zeus werd gegooid. Phaethon stortte van de wagen en stierf. De Sol Invictus was afgebeeld op een wagen op de achterkant van een Romeinse munt. Elia stijgt op naar de hemel in een wagen van vuur. Surya is een Vedische god die de zon vertegenwoordigt in het hindoeïstische pantheon en wordt getoond terwijl hij een wagen bestuurt met zeven paarden. Orontes IV zou in Armavir een schrijn opgericht hebben ter ere van Apollo-Mithra: een gouden standbeeld van vier paarden die een wagen trekken met daarin Apollo als zonnegod. Deze schrijn zou in de vierde eeuw verwoest worden door het leger van de Perzische Sassaniden.
Zonnetempel en symbolen thumb|De slang verschijnt tijdens de lente-equinox op El Castillo; de Mayatempel van Kukulcan, Chichén Itzá, Mexico Een zonnetempel wordt gebruikt om de zon/zonnegod te vereren. Er wordt gebruik gemaakt van het zonnekruis (of zonnewiel) en zonnestenen. Een aureool of stralenkrans is het symbool van zonnegoden, bijvoorbeeld bij Mithras, Apollo en Helios.
Bij de Grieken en Romeinen is de raaf het symbool voor een lang leven; hij is de boodschapper van de zonnegod Apollo. De driepotige kraai (vereenvoudigd Chinees: 三 足 乌; traditioneel Chinees: 三 足 烏; pinyin: sān zú wū) is een wezen dat voorkomt in verschillende mythologieën en kunst van Oost-Azië waar het de zon vertegenwoordigt. In de Koreaanse mythologie staat het dier bekend als Samjogo.
thumb|Zonnewiel in de zonnetempel van Konarak, de tempel is gebouwd als weergave van de wagen van de zonnegod Surya, India thumb|Schematische weergave van de equinoxen en zonnewendes in de Megalithische tempels van Mnajdra De zonnetempel van Konarak is ontworpen als een weergave van de wagen van de zonnegod Surya met spaken en fraai beeldhouwwerk. De 24 wielen verwijzen naar de kringloop van seizoenen en maanden. Een span van zeven paarden trekt de wagen. De tempel is zo geplaatst dat de eerste stralen van de zon door de hoofdingang naar binnen vallen.
De Westcarpapyrus is een papyrus dat handelt over de 4e en 5e dynastie van Egypte, het maakt duidelijk dat de zonnecultus belangrijker werd onder deze twee dynastieën uit het Oude Rijk. De bouw van zonnetempels tijdens deze periode wijst hier onder andere op. Tijdens de 4e en 5e dynastie was de zon, bron van al het leven, heel belangrijk geworden. De farao werd vanaf die tijd beschouwd als de zoon van de zonnegod, tevens oppergod, Ra. In Egypte zijn twee van de zes zonnetempels terug gevonden. Dit zijn de Zonnetempel van Oeserkaf in Abu Ghurob en de Zonnetempel van Nioeserre in Aboe Gorab. In het Oude Egypte had een tempel een vast aantal onderdelen zoals een pyloon, een obelisk maar ook een Heilig meer. Elke ochtend verrees de zon uit het Heilig meer en symboliseerde de creatie van de wereld.
De Egyptische tempel diende op de eerste plaats als 'huis' voor de netjer, maar eveneens voor het dagelijks uitvoeren van de rituelen die de netjer moesten gunstig stemmen ('rustig maken') door hem of haar te bedanken, en tegelijk aan te sporen om nieuwe gaven over het land en de mensen uit te storten. De farao of zijn vertegenwoordiger voltrok dit ritueel in veertien stappen. Buiten de tempelmuren, en ertegen aangebouwd, stonden leemtegel kapelconstructies voor het volk. Mensen verrichten ook pelgrimstochten naar belangrijke tempels en brachten eventueel een nacht door in de zuilengalerij ('tempelslaap') om in hun dromen contact met de netjer te hebben en diens raad te bekomen. Eenmaal per jaar werd het cultusbeeld uit de naos gehaald en naar het tempeldak gebracht, nadat de farao het had gezuiverd en nieuwe gewaden gegeven. Op het tempeldak waren vaak permanente of tijdelijke kapellen gebouwd. Het cultusbeeld bleef eerst een tijd in de volle zon staan schitteren vlak voor zo'n kapel, om er daarna tijdelijk in gezet te worden. Het had dan weer voldoende energie opgenomen om te functioneren. Bij het dagelijks ritueel bleef het beeld in de naos.
thumb|Zonlicht valt op het heilige der heiligen van de tempel: Ptah, Amon-Re, Ramses II en Re-Harachte, Aboe Simbel, Egypte De Aton-tempels verschilden van de overige tempels in Egypte door hun open karakter. De tempels hadden geen dak. Zodoende was er ook geen behoefte aan een standbeeld voor de god, omdat de zon (Aton) elke dag zichtbaar was. De priesterklasse was minimaal, ze boden alleen offers aan de god. Aan het hoofd van de cultus stond de farao, zoals dat ook was in eerdere tijden.
Het "zonmirakel" van Aboe Simbel is een gebeurtenis die twee keer per jaar plaatsvindt. Gedurende een bepaalde periode verlichten de zonnestralen die door de tempelingang doordringen drie van de vier beelden van goden die zijn afgebeeld in een zittende positie van het heiligdom diep in de tempel: de Amon-Ra van Thebe, de vergoddelijkte Ramses en de Re-Harachte uit Heliopolis. Het standbeeld van de uiterst links zittende Ptah van Memphis, een aardgod die wordt geassocieerd met het rijk van de doden, blijft uit het zonlicht, met uitzondering van zijn linkerschouder.
De Lateraanse Obelisk stond oorspronkelijk voor de Tempel van Amon in Thebe, Egypte.
Archeologische onderzoekingen zouden hebben aangetoond dat diverse elementen in de bouwstijl en de positionering van de Egyptische piramiden verband houden met de toenmalige godenverering (zonnegoden) en dat rekening werd gehouden met de stand van de hemellichamen. Deze theorie is echter controversieel en wordt door egyptologen als piramidologie beschouwd.
De tempel van de Sfinx van Gizeh is een onafgewerkte tempel uit de 4e dynastie van Egypte die rechts voor de sfinx is ontdekt. De tempel werd gebouwd uit kalksteen en roze graniet. Er waren twee ingangen die uitkwamen op een binnenhof met centraal een offertafel. De tempel was opgericht voor de drie zonnegoden: Chepri, Ra en Atoem. In de 18e dynastie van Egypte werd iets ten noorden van de oude tempel een nieuwe gebouwd voor Harmachis.
thumb|De vloer en de zes overgebleven pilaren zijn de enige restanten van de tempel van Apollon in Delphi, Delphi, Griekenland Het Orakel van Delphi was een onderdeel van het Grieks heiligdom, dat zich in het centrum van Delphi bevond. Een profetes, de Pythia, gaf daar haar raad in de Apollotempel. De plaats was dus een orakel, een zeer belangrijk orakel, eveneens aan de zonnegod Apollo gewijd. Er zijn veel Apollotempels.
De religie van de Blemmyes was gecentreerd in de tempels van Kalabsja en Philae. De tempel van Kalabsja was een enorm lokaal architectonisch meesterwerk, waar een zonnegod in de vorm van een leeuw genaamd Mandulis werd aanbeden. Philae was een plaats van massale bedevaart, met tempels voor Isis, Mandulis en Anhoer. De Romeinse keizers Augustus en Trajanus bouwden hier vele nieuwe tempels, pleinen en monumentale werken.
El Gebal was een Fenicisch-Syrische zonnegod. El Gebal werd vereerd door priester-koningen in de zonnetempel van Emesa (Syrië) in de vorm van een zwarte steen. Elagabalus' familie had de erfelijke rechten in bezit op het priesterschap van de zonnegod El Gebal, van welke godheid Elagabalus bij Emesa (het moderne Homs) in Syrië de hogepriester was. De god El Gebal werd later in het Romeinse pantheon geïntroduceerd en daarin gelijkgesteld aan de Romeinse zonnegod die tijdens de Romeinse Republiek bekendstond onder de naam Sol Indiges en gedurende de 2e en 3e eeuw als Sol Invictus. In de Griekse taal is de naam van de zonnegod Helios, vandaar de naam Heliogabalus, een variant op de naam Elagabalus.
Zonnegoden in de Nederlanden thumb|Zonnegodin op het Smaragdplein in Utrecht, André Schaller De Germaanse mythologie speelde een rol in de Nederlanden. Ook de invloed van de Noordse mythologie is in de Lage Landen nog merkbaar, omdat zij haar oorsprong niet ver van deze landen vindt en er ook in omgang was als Nederlandse mythologie.
Zondag is genoemd naar de zonnegodin Sunna; in het Engels "sunday", in het Deens en Noors is zondag "søndag", in het Zweeds "söndag".