thumb|Vermoedelijke locatie van de Vrije Zone Het Revolutionair Opstandsleger van Oekraïne (Oekraïens: "Революційна Повстанська Армія України", Russisch: Революционная Повстанческая Армия Украины"), ook bekend als Machnovsjtsjina of het Zwarte Leger was een anarchistisch leger tijdens de Russische Burgeroorlog met Nestor Machno als aanvoerder.
Het Zwarte Leger bestond in april 1919 uit 15.000 man en had op zijn hoogtepunt 100.000 soldaten. Alle leidinggevenden werden democratisch gekozen en waren op ieder moment afzetbaar. Het Zwarte Leger vocht tegen het monarchistische Witte Leger, Duits-Oostenrijkse Legers, grootgrondbezitters van de hetman Pavlo Skoropadsky, de nationalisten van Symon Petljoera en het communistische Rode Leger. Het Zwarte Leger zorgde voor een anarchistische samenleving die bekendstond als Machnovia of de vrije zone van Oekraïne met zeven miljoen inwoners.
Het Zwarte Leger had een goede cavalerie en kon hun infanterie snel verplaatsen door het gebruik van de tatsjanka: een paardenkar waarmee de voetsoldaten konden worden vervoerd met een zwaar machinegeweer aan de voorkant. Het Zwarte Leger kon hierdoor 100 kilometer per dag afleggen. De belangrijkste kracht van de anarchisten was de steun van het volk. Overal gaven de boeren voedsel en water aan de soldaten; vervingen de vermoeide paarden voor nieuwe en legden als het nodig was zelfs nepsporen aan om de vijanden te misleiden.
Het ontstaan van het Zwarte Leger Het Russische Rijk was al jarenlang in verval, met hongersnoden, zoals die van 1891 met 400.000 doden. De economische omstandigheden verslechterden door de Russische deelname aan de Eerste Wereldoorlog. Door grote militaire nederlagen, prijsstijgingen en voedseltekorten ontstond de Februarirevolutie van 1917. Door de Februarirevolutie gingen de Oekraïense boeren en arbeiders zich organiseren in arbeidsraden.
In augustus 1917 stuurde de Voorlopige Regering van Aleksandr Kerenski generaal Lavr Kornilov naar Petrograd om daar de orde te herstellen. Daar aangekomen keerde Kornilov zich tegen Kerenski en wilde zelf de macht in Petrograd grijpen. Toen het nieuws van de Kornilov-affaire Oekraïne bereikte, richtte Machno een militie in Goeljaj-Polje op om de Oekraïense boeren te steunen bij het onteigenen van de grootgrondbezitters en de verdeling van de landbouwgrond. De boeren begonnen de landbouwgrond collectief te bewerken.
In januari 1918 werd de stad Aleksandrovsk aangevallen door het Witte Leger. De Witten probeerden de stad in te nemen via de trein, maar werden opgewacht door Machno en andere revolutionairen met machinegeweren, waardoor bij het vuurgevecht de trein een harde botsing maakte met een stilstaande trein, waardoor ze makkelijk konden worden uitgeschakeld.Nestor Machno: The Russian Revolution in Ukraine (March 1917 - April 1918)
Op 3 maart 1918 ondertekenden de communisten de Vrede van Brest-Litovsk, waardoor Duitsland het recht kreeg om Oekraïne binnen te vallen. Oekraïne werd overspoeld door Duitse en Oostenrijkse legers, die dorpen plunderden en daardoor een hongersnood veroorzaakten. Hetman Skoropadsky – de vazal van Duitsland – verergerde de hongersnood door het grootgrondbezit te herstellen. De Oekraïners kwamen in verzet en organiseerden zich in verschillende milities. Het lukte Machno om een aantal milities te verenigen.Voline: The Unknown Revolution, Book III, Part II
De strijd tegen de Duitsers, Oostenrijkers en de hetman Het Zwarte Leger wist een basis te vestigen in het gebied van Goeljaj-Polje, waarvan uit ze de Oostenrijkers, Duitsers en Skoropadsky met succes bestreden. Het Zwarte Leger begon een guerrillaoorlog met korte verrassingsaanvallen tegen de Duitsers en de troepen van de hetman.Peter Archinov: History of the Makhnovist Movement (1918-1921)
Het Zwarte Leger had de vaste regel om alle officieren die ze gevangennamen te vermoorden, terwijl ze alle gewone krijgsgevangenen vrijlieten. Ze lieten de gewone soldaten vrij in groepjes die ieder naar een ander windrichting werd uitgestuurd. Hierdoor kregen de anarchisten veel respect van de Duitsers, Oostenrijkers, Hongaren, monarchisten en communisten, want zij hadden het bevel gekregen om alle gevangengenomen vijanden te doden, ongeacht rang of functie. De Witten hebben vele anarchistische krijgsgevangenen doodgemarteld door hen levend te verbranden.Max Nomad: The Warrior: Nestor Makhno, the Bandit Who Saved Moscow
Machno stond bekend om zijn tactisch inzicht. Zo liet hij in een dorp een nephuwelijk organiseren om de Duitse bezetters dronken te voeren. Terwijl de Duitsers aan het zuipen waren, liet Machno het dorp omsingelen en verjoeg gemakkelijk de vijand.Emma Goldman: My Disillusionment in Russia
De strijd tegen Petljoera en Denikin Na de Duitse capitulatie in de Eerste Wereldoorlog verlieten de Duitsers en Oostenrijkers het land. Machno was echter gedwongen de oorlog voort te zetten tegen de Oekraïense nationalist Petljoera die een schrikbewind probeerde in te stellen. In november 1918 wilde Machno de stad Jekaterinoslav van Petljoera bevrijden, maar door de ligging bij de rivier Dnjepr was dit te moeilijk. Machno kwam met het idee om via de trein de stad binnen te komen, want elke dag gingen veel arbeiders via de trein de stad binnen. Machno en een grote groep van zijn partizanen verkleedden zich als gewone arbeiders. De trein kwam ongehinderd aan bij het station van Jekaterinoslav. De machnovisten konden al snel het treinstation overnemen om zo de interne macht te breken van de nationalisten.Avrich, Paul. Anarchist Portraits,
Eind 1918 kwam er een nieuwe tegenstander op het toneel, namelijk het Witte Leger van Denikin. Na vele harde gevechten lukten de anarchisten om de Witten naar de Zee van Azov te verdrijven. Tijdens de gevechten maakten de machnovisten honderden karren vol met proviand van de Witten buit. Een deel gebruikten ze zelf en de rest werd naar Moskou en Petrograd gestuurd waar een hongersnood heerste. Daarnaast werden er verschillende handelsbetrekkingen met Moskou georganiseerd waar de Oekraïners voedsel voor textiel ruilden. Eind februari 1919 vielen de Russische bolsjewieken Oekraïne binnen om Kiev op Petljoera te veroveren.
Contact met de bolsjewieken Tijdens de gevechten tegen de Witten en de nationalisten, hadden de machnovisten de beschikking over een grote groep reservemilitieleden, maar ze hadden maar wapens voor 20.000 man. In maart 1919 sloot het Zwarte Leger een vredesverdrag met de bolsjewieken, waardoor de communisten wapens en munitie zou leveren aan de machnovisten. Dit gebeurde maar kort, want Lev Trotski wilde niet een toekomstige vijand bewapenen.
De boeren van de vrije zone wilden op 15 juni 1919 een congres houden waar alle gemeenschappen van de Vrije Zone aanwezig zouden zijn. De bolsjewieken eisten dat dit congres niet doorging, maar de boeren en anarchisten weigerden dit bevel op te volgen. Na hun weigering vaardigde Trotski op 2 juni 1919 het Bevel no. 1824 uit. Trotski beweerde in de bolsjewistische pers dat het Zwarte Leger een beweging van koelakken was, die de revolutie zou hebben verraden doordat zij zich terugtrokken voor de Witten. Hij verzweeg het feit dat hij juist het vredesverdrag niet had opgevolgd, door de afgesproken levering van munitie en wapens aan het Zwarte Leger te beëindigen. Hierdoor moesten de machnovisten wel terugtrekken.
Na Bevel no. 1824 viel het Rode Leger de vrije zone binnen. Ook liet Trotski de rode divisies terugtrekken bij de Grisjino-sector, waardoor het Witte Leger vrij doorgang had om de Vrije Zone vanuit het noordoosten aan te vallen. De Witten vielen onder andere Goeljaj-Polje aan, waar de bevolking zichzelf bewapende met bijlen en geweren, maar zij werden door de Witten afgeslacht.
Tussen twee vuren Tegelijkertijd begon Denikin steeds meer troepen naar Oekraïne te sturen. Eind mei 1919 begon Denikin zijn veldtocht naar Moskou, maar was bang voor het Zwarte Leger aan zijn linkerflank en stuurde daarom een divisie van 20.000 soldaten richting Machno. De Vrije Zone werd door twee zijdes aangevallen, door het Rode Leger vanuit het noorden en het Witte Leger vanuit het zuidwesten. De communisten en monarchisten vernietigden iedere anarchistische gemeenschap die ze tegenkwamen.
Tussen twee vuren moest Machno nu terugwijken. Op dat ogenblik trof Trotski een akkoord met Machno en gaf hem wapens en munitie, zodat hij de strijd tegen Denikin kon voortzetten. Later kwamen er een aantal detachementen van het Rode Leger – onder leiding Kliment Vorosjilov – ter versterking van Machno's troepen. Zij hadden ook het geheime opdracht om Machno te vermoorden. Echter, Machno kreeg waarschuwingen hierover en maakte daarom bekend dat hij afstand nam van zijn commandantstitel en dat het Zwarte Leger zich ondergeschikt zou maken aan de bolsjewieken. In het geheim had Machno met de belangrijke personen van het Zwarte Leger afgesproken dat deze ondergeschiktheid aan bolsjewieken tijdelijk was. Deze divisies vochten onder rode vlag tegen Denikin.
De bolsjewieken onderschatten het Witte gevaar, maar al snel moest Trotski zijn mening veranderen, toen Denikin Jekaterinoslav en Charkov veroverde. In plaats van een tegenoffensief te organiseren liet Trotski zijn legers uit Oekraïne terug trekken. Machno riep toen alle anarchisten op om het Rode Leger te verlaten. Alle oude anarchistische divisies verlieten toen het Rode Leger. En met hen liepen veel Oekraïense Rode soldaten naar het Zwarte Leger over, want zij zagen Trotski's bevel als een verraad aan het Oekraïense volk. In totaal liepen er 40.000 soldaten over, waardoor de communisten bijna alle legereenheden in Oekraïne verloren.
In de Oekraïense steden die Denikin had veroverd, werd een Witte Terreur ontketend, waarbij vooral Joodse inwoners het slachtoffer van werden. Denikin herstelde het grootgrondbezit en begon een terreurcampagne tegen de boerenbevolking. Dit zorgde voor een stroom van 40.000 vluchtelingen die in augustus 1919 met het Zwarte Leger wegtrok naar het westen. De tocht naar het westen duurde twee maanden, waarbij 600 kilometer werd afgelegd.
Machno's tegenaanval thumb|Machno met medestrijders, 1918 Denikin probeerde het Zwarte Leger te omsingelen toen deze aan het vluchten was. Dit lukte in de buurt van het stadje Oeman, die onder de controle was van de nationalisten van Petljoera. De nationalisten en de anarchisten spraken een wapenstilstand af. De nationalisten gaven Machno het recht om zijn 8.000 gewonde soldaten te laten behandelen in de ziekenhuizen en ze mochten hun kamp opzetten in de buurt van Oeman. Maar na 4 dagen begonnen de nationalisten te onderhandelen met Denikin. De Witten mochten over Petljoera's grondgebied de machnovisten omsingelen. Op 24 september 1919 was het gehele Zwarte Leger omsingeld. Het Zwarte Leger had hier de beschikking over 8.000 soldaten, terwijl het Witte Leger een totaal van 20.000 man had.http://www.banquetdesgeneraux.com/article2.html
Aan de westkant was het Witte Leger minder sterk dan in het oosten. Maar Machno koos ervoor om niet meer westwaarts te vluchten, maar om door de oostelijke witte linie te breken. In plaats van verder naar het westen te trekken – zoals ze twee maanden gedaan hebben – gingen ze oostwaarts richting op het hoofdbestanddeel van het Witte Leger af. Op eerste gevechten waren in de buurt van het dorp Kroetenkoj. De Witten trokken zich oostelijk terug met de verwachting dat de machnovisten achter hen aan zouden komen. Dit gebeurde niet, waardoor de monarchisten dachten dat het Zwarte Leger verder naar het westen ging. De witte commandanten verwachtten dat de anarchisten de kleine regimenten in het westen gingen aanvallen, zodat zij met het hoofdbestanddeel de anarchisten in hun rug aan konden vallen.