Dit is een chronologie van gebeurtenissen in de Lage Landen (Nederland en België) en Luxemburg voor, tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog.
Opmerking: Bij het opzoeken van gebeurtenissen volgens datum gebeurt het soms dat de verschillende officiële bronnen elkaar tegenspreken over de datum. Nagenoeg steeds zijn deze verschillen zeer klein, meestal één dag verschil. De oorzaak hiervoor is te vinden in het feit dat bepaalde militaire acties tijdens de nacht starten en nog doorlopen in de vroege uren van de volgende dag. Ook gebeurt het dat een auteur de situatie beschrijft wanneer de actie volledig afgelopen is, met andere woorden de dag na de overgave, de dag na de vredesonderhandeling, enz. Ook merken we op dat het einde van een militair offensief of campagne niet steeds ondubbelzinnig te bepalen is. De bepaling van de datum is afhankelijk van de referentie die door de auteur werd gebruikt. Er is getracht in deze lijst zo veel mogelijk de exacte referentie van de datum aan te duiden via een omschrijving van wat er gebeurd is of bedoeld werd.
1939 15 februari Medio februari besluit de Nederlandse ministerraad tot oprichting van een kamp voor joodse vluchtelingen in Westerbork.
19 april De NSB behaalt slechts 3,89% van de stemmen tijdens de verkiezingen voor de Provinciale Staten in Nederland.
30 juni Afkondiging van de Distributiewet 1939.
26 augustus Adolf Hitler garandeert de neutraliteit van België, Nederland, Luxemburg, Denemarken en de neutraliteit van Zwitserland.
28 augustus De Nederlandse regering kondigt een algemene mobilisatie af. Duizenden jonge mannen worden onder de wapenen geroepen en beginnen met het leggen van mijnen, bouwen van schuilkelders en het opwerpen van verdedigingslinies langs de Oude Hollandse Waterlinie. Generaal Reijnders wordt tot opperbevelhebber van Land- en Zeemacht benoemd.
29 augustus Koningin Wilhelmina en Koning Leopold III bieden hun goede diensten aan ter bemiddeling in het Duits-Poolse conflict.
2 september De eerste brandstoffenbeschikking wordt van kracht in Nederland.
4 september De Nederlandse minister-president De Geer legt voor de Tweede Kamer een regeringsverklaring af over de Nederlandse neutraliteit.
9 september De Nederlandse regering geeft instructie aan generaal Reijnders voor de verdediging van de Vesting Holland en de Grebbeberg.
14 september Ten noorden van de Waddeneilanden wordt een Nederlands militair vliegtuig neergeschoten door een Duits vliegtuig.
26 september Bij Helgoland wordt een KLM-burgervliegtuig door een Duits jachtvliegtuig neergeschoten.
9 oktober De eerste 22 Joodse vluchtelingen komen aan in kamp Westerbork. Adolf Hitler vaardigt Führerdirectief Nº 6 uit, waarin hij het Westers offensief beschrijft. Bij het directief zit ook een memorandum waarin Hitler Groot-Brittannië en Frankrijk ervan beschuldigt dat ze Duitsland bewust zwak en verdeeld houden sinds de Vrede van Westfalen in 1648 en hij zegt dat de vernietiging van de Westerse overheersing nodig was om de uitbreiding van het Duitse volk mogelijk te maken. Hitler vraagt het OKH Fall Gelb uit te werken en zo snel mogelijk van start te laten gaan.
19 oktober Franz Halder, chef van de Generale Staf Heer (GenStH) presenteert de militaire plannen voor Fall Gelb. Het plan stelt voor om het Belgisch grondgebied in te winnen zodat er vliegvelden en zeehavens ter beschikking zijn tegen een eventuele inval in Groot-Brittannië. Volgens het plan zou een offensief in Frankrijk pas in 1942 van start gaan. Hitler is diep teleurgesteld in het plan wegens het ontbreken van enig offensief karakter maar krijgt geen steun van zijn generaals om het plan af te wijzen.
22 oktober Hitler informeert zijn Generale Staf dat Fall Gelb op 12 november 1939 moet starten.
24 oktober Generaal Maurice Gamelin, de opperbevelhebber van de Franse strijdkrachten, besluit dat de Franse troepen België binnentrekken en posities innemen aan de Schelde, in het geval de Duitsers België binnenvallen.
25 oktober Hitler confronteert de chef van het OKH Walther von Brauchitsch dat de Wehrmacht Frankrijk moet binnenvallen in plaats van Noord-België.
26 oktober Bij het Groningse Usquert maakt een Duits Dornier-17 verkenningsvliegtuig met motorpech een noodlanding. De drie inzittenden worden in een cel van de marechaussee in Uithuizen opgesloten, omdat ze de Nederlandse neutraliteit zouden hebben geschonden. Het zwaar beschadigde vliegtuig wordt gedemonteerd en opgeslagen in een loods in Soesterberg, waar het na de inval van mei 1940 door de Duitse bezetters wordt teruggevonden.
27 oktober België verklaart opnieuw een neutraal land te zijn.
2 november Uniformsmokkel ontdekt bij Denekamp.
7 november Koning Leopold III en koningin Wilhelmina bieden hun diensten aan als bemiddelaars tussen de oorlogvoerenden.
9 november Twee Britse agenten, majoor Richard Stevens en kapitein Sigismund Payne-Best worden bij café Backus nabij Venlo aan de Nederlands-Duitse grens ontvoerd. Bij deze overval, uitgevoerd onder leiding van het Venlo-commando bestaande uit Walter Schellenberg en Alfred Helmut Naujocks, werd de Nederlandse officier Dirk Klop zwaargewond en overleed enkele uren later. De overval werd bekend onder de naam Venlo-incident. De aanwezigheid van deze Nederlandse 1e luitenant was een van de "redenen" dat Duitsland later Nederland aanviel.
12 november Groot-Brittannië en Frankrijk leggen het verzoek tot overleg van de Belgische en Nederlandse vorsten naast zich neer.
15 november De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Joachim von Ribbentrop verwerpt de onderhandelingspoging van België en Nederland.
18 november 1939 Het passagiersschip SS Simon Bolivar, op weg van Amsterdam naar Curaçao, zinkt door een Duitse magnetische zeemijn bij de oostkust van Engeland. 102 mensen vinden de dood, waaronder 24 Nederlanders. Dit zijn de eerste Nederlandse burgerdoden door Duits oorlogsgeweld.
1940 10 januari Een vliegtuig van de Duitse Luftwaffe met aan boord majoor Hönmanns en majoor Reinberger raakt uit koers bij een vlucht van Münster naar Keulen. Het maakt een noodlanding in Vucht, een deelgemeente van Maasmechelen (België) en een deel van de plannen van Fall Gelb vallen in Belgische handen.
13 januari België en Nederland brengen hun legers in staat van paraatheid.
15 januari België weigert de doorgang van Franse en Britse troepen door het Belgische grondgebied.
6 februari De Nederlandse opperbevelhebber generaal Izaäk Reijnders wordt eervol ontslag verleend. Generaal Henri Winkelman wordt opperbevelhebber van de landmacht en marine in Nederland.
19 april Afkondiging van de staat van beleg Radiorede van minister-president De Geer.
3 mei Arrestaties van 21 NSB'ers, fascisten en communisten; zij worden overgebracht naar het interneringskamp Ooltgensplaat op Overflakkee.
9 mei Kolonel Goethals, Belgisch militair attaché te Berlijn, stuurt om 23:30 u een gecodeerd bericht naar Brussel dat de Duitse invasie in de vroege ochtend van 10 mei 1940, om 4:35 u zal beginnen. Het bericht wordt op ongeloof onthaald.
10 mei Duitsland opent om 4:35 u met Fall Gelb de invasie in het Westen. België, Nederland, Luxemburg en Frankrijk zijn het doel en de steden Maastricht en Malmedy vallen snel. Rotterdam wordt belegerd door Duitse luchtlandingstroepen. De Belgische regering vraagt hun Franse en Britse bondgenoten om hulp. Franse en Britse troepen, gelegen in Noord-Frankrijk, starten hun manoeuvre naar de KW-stelling om 6:35 u. Rond 7:00 u trekken ze de Frans-Belgische grens over. De geallieerde verbindingsofficieren bevinden zich rond de middag op het Groot Hoofdkwartier in het Fort van Breendonk. In België begint de Achttiendaagse Veldtocht.
11 mei De Nederlandse torpedobootjager Hr. Ms.Van Galen zinkt in de Rotterdamse Merwehaven als gevolg van Duitse luchtaanvallen. De Nederlandse mijnenleggers Hr. Ms. Bulgia en Hr. Ms. Thor worden in de haven van Vlissingen door Duitse vliegtuigen tot zinken gebracht. De slag om de Grebbeberg begint.
12 mei Evacuatie van het prinselijk paar vanuit IJmuiden naar Harwich met de HMS Codrington van de Royal Navy. Wonsstelling valt; terugtocht naar Kornwerderzand, waar de Slag om de Afsluitdijk begint.
13 mei De stad Luik in Wallonië (België) valt. De Duitsers steken bij Sedan de rivier de Maas over. Koningin Wilhelmina vertrekt vanaf Hoek van Holland met HMS Hereward naar Breskens, om daar verder de strijd voort te zetten. De koers wordt verlegd naar Harwich. De Grebbelinie wordt ontruimd. Mislukte aanval op de Stelling Kornwerderzand.
14 mei Na het Bombardement op Rotterdam omstreeks 13.30 u gaat de oude binnenstad van Rotterdam in vlammen op. Het Nederlandse leger capituleert. De Nederlandse kanonneerboot Hr. Ms. Johan Maurits van Nassau wordt ter hoogte van Callantsoog door Duitse vliegtuigen tot zinken gebracht. De Nederlandse onderzeeboten Hr. Ms. O 8, Hr. Ms. O 11 en Hr. Ms. O 12 worden door de eigen bemanning vernietigd op de Rijkswerf te Willemsoord.
15 mei De capitulatie van het Nederlandse leger wordt getekend te Rijsoord. De Nederlandse regering geeft opdracht om in Zeeland zo lang mogelijk door te vechten.
16 mei Eerste persconferentie in Nederland onder toezicht van de Presseabteilung van de Hauptabteilung für Volksaufklärung und Propaganda: begin van de gelijkschakeling van de Nederlandse pers. De Duitse bezetters voeren de Midden-Europese Tijd en de zomertijd in Nederland in, in plaats van de tot dan toe gebruikelijke Amsterdamse Tijd. De klok wordt één uur en veertig minuten vooruitgezet.
17 mei Zo'n 900.000 boeken uit de bibliotheek van de Leuvense Universiteit gaan door brand verloren. Om ook Zeeland in handen te krijgen bombarderen de Duitsers op 17 mei de hoofdstad Middelburg. Een groot deel van de historische binnenstad gaat in vlammen op. Hierna capituleert ook Zeeland. Anders dan Rotterdam wordt deze stad op indrukwekkende wijze gerestaureerd. Veel mensen weten niets van dit bombardement, het wordt dan ook het vergeten bombardement genoemd.
18 mei De Belgische stad Antwerpen valt in Duitse handen.
19 mei De Oostenrijker Arthur Seyss-Inquart wordt benoemd tot rijkscommissaris van het bezette Nederlandse gebied.
24 mei Op vrijdag 24 mei verplaatst het Duitse front in België zich naar het Schipdonkkanaal, dat door de stad Deinze loopt. De Duitsers bouwen over het kanaal twee pontonbruggen, die onder hevig vuur liggen van het Belgisch artilleriegeschut.
28 mei Koning Leopold III van België en het Belgisch Leger capituleren. De Achttiendaagse Veldtocht is voorbij.
29 mei Seyss-Inquart wordt in Den Haag geïnstalleerd tot rijkscommissaris.
3 juni Thee en koffie in Nederland alleen nog maar met bonnen verkrijgbaar. Joden mogen niet meer werkzaam zijn bij de luchtbescherming.
15 juni In Nederland gaan ook brood en bloem op de bon.
25 juni De Nederlandse onderzeeboot O 13 keert niet terug van een patrouille in Noorse wateren.
29 juni Anjerdag: Oranjegezinde demonstraties bij gelegenheid van de verjaardag van prins Bernhard.
2 juli Niet-arische vreemdelingen in Nederland moeten zich melden. Generaal Winkelman wordt naar Duitsland overgebracht.
6 juli In Nederland wordt een verbod ingevoerd op het luisteren naar vijandelijke zenders op de radio, ter bescherming van de bevolking tegen onjuiste berichtgeving. Het "Nationaal Jongeren Verbond" wordt verboden.
16 juli Hendrik Jan Woudenberg wordt aangesteld tot voorzitter van de NVV.
18 juli Eerste internering in Nederland. De Duitsers interneren de Nederlanders als reactie op de internering van Duitsers in Nederlands-Indië.
20 juli De Communistische Partij Nederland wordt verboden.
24 juli Oprichting van de Nederlandse Unie.
28 juli Eerste uitzending van Radio Oranje in Londen.
2 augustus Kamp Amersfoort wordt in gebruik genomen.
12 augustus Textieldistributie in Nederland.
11 september Oprichting van de Nederlandse SS.
14 september Ook vlees gaat op de bon in Nederland.
25 september