thumb|Napoleons abdicatie Abdicatie of troonsafstand is het neerleggen van een meestal vorstelijke functie (bijvoorbeeld koning- of keizerschap) bij het leven, in tegenstelling tot beëindiging door overlijden. Vroeger was dit hoogst ongebruikelijk (een bekend voorbeeld is dat van Karel V ten gunste van zijn zoon Filips II), tegenwoordig komt het vaker voor. In het Verenigd Koninkrijk, Monaco, de Scandinavische landen en Japan is abdicatie/troonsafstand nog steeds ongebruikelijk.
Vrijwillige abdicatie België Albert II (2013)
Denemarken Margarethe II (2024)
Engeland en Ierland Jane Grey (1553)
Japan Keizer Akihito (2019)
Koninkrijk der Nederlanden Willem I (1840) Wilhelmina (1948) Juliana (1980) Beatrix (2013)
Volgens artikel 28 van de Nederlandse Grondwet is voor een koninklijk huwelijk in Nederland toestemming nodig van de Staten-Generaal. Mocht zo'n huwelijk plaatsvinden zonder verleende (of gevraagde) toestemming, dan impliceert dat abdicatie. Op vergelijkbare manier kan iemand het recht op troonopvolging verliezen.
Luxemburg Willem I (1840) Maria Adelheid (1919) Charlotte (1964) Jean (2000) Henri (2025)
Qatar Emir Hamad bin Khalifa al-Thani (2013)
Spanje Ferdinand VII (1808, na onderhandelingen met Napoleon Bonaparte) Juan Carlos I (2014, er was na aankondiging nog wel een wetswijziging nodig)
Vaticaanstad Celestinus V (1294) Gregorius XII (1415) Benedictus XVI (2013)
Verenigd Koninkrijk Edward VIII (1936)
Zweden Christina I (1654)
Gedwongen abdicatie Napoleon Lodewijk Bonaparte (koning van Holland) (1810) Napoleon Bonaparte (keizer van Frankrijk) (tweemaal: in 1814 en in 1815) Karel X (Koning van Frankrijk) (1830) Louis-Philippe (Koning van Frankrijk) (1848) Napoleon III (Keizer van Frankrijk) (1870) Nicolaas II (tsaar van Rusland) (1917) Wilhelm II (keizer van Duitsland) (1918) met hem alle andere Duitse vorsten Karel I (Keizer-koning van Oostenrijk-Hongarije) (1918) Michaël I (Koning van Roemenië) (in 1930 en in 1947) Alfonso XIII (Koning van Spanje) (1930) Leopold III (koning der Belgen) (1951) Faroek (koning van Egypte) (1952) Gyanendra Bir Bikram Shah Dev (koning van Nepal) (2008)
A