Johannes Hendricus (Johan) van Eikeren (Amsterdam, 15 september 1900 – aldaar, 23 september 1969) was een Nederlands typograaf. Ook als auteur in grafische vakbladen heeft hij een rol gespeeld voor drukkers en uitgevers.
Loopbaan In de Tweede Wereldoorlog was Van Eikeren zoals veel typografen betrokken bij het verzet. Na 1945 was hij als typograaf betrokken bij vele uitgaven.
Van Eikeren was veertig jaar lang in dienst van C.G.A. Corvey Papiergroothandel. Vanaf 1936 verzorgde hij de typografie van de reeks "Het model voor den uitgever". Na augustus 1947 werd "den": "de", alhoewel dat niet geheel consequent werd gedaan. Na 1964 kreeg de reeks de naam "Het Corvey-Model voor de uitgever".
Gedurende de oorlogsjaren 1940-1945 was Van Eikeren zeer actief betrokken bij vele illegale uitgaven. In zijn in 1945 uitgegeven boekje Perijkelen bij de verzorging van het boek in de oorlogsjaren noemt hij 51 titels van boeken, waaraan hij had meegewerkt. Ruim 30 titels zijn dan nog in voorbereiding, deze laat hij ongenoemd in de hoop dat ze spoedig het licht zullen zien. In dit boek gaat Van Eikeren diep in op alle problemen waarmee uitgevers, papiermakers, papierhandelaren, drukkers, boekbinders, typografen en auteurs gedurende de bezetting zoal te maken kregen.
Van Eikeren was als typograaf betrokken bij vele kerstnummers van Grafisch Nederland, schreef artikelen voor vele grafische vakbladen, en richtte veel exposities van tekenaars en illustratoren in de toonkamers van papiergroothandel Corvey op de Keizersgracht in.
In 1947 gaf Van Eikeren een boek over de Amsterdamse Joffers uit, dat veel invloed heeft gehad in de perceptie van deze groep kunstenaars. Vanaf 1951 verzorgde hij een tiental jaren de typografie van een groot aantal uitgaven van de Wereldbibliotheek.
Hij overleed in 1969 op 69-jarige leeftijd en werd begraven op De Nieuwe Ooster.Persoonskaart, Stadsarchief Amsterdam.
Naleven Van 14 april tot en met 21 mei 1983 werd er in het Rijksmuseum Meermanno-Westreenianum/Museum van het Boek te Den Haag een overzichtstentoonstelling gehouden van alle Corveymodellen die Van Eikeren voor Papierhandel Corvey maakte. Dit museum heeft een unieke bijna complete verzameling "uitgeversmodellen". "Meermanno bezit ruim 180 exemplaren van deze serie, wellicht enige dubbel, van 1937 tot het laatste deeltje uit 1970." Al is dat niet gemakkelijk op de site van Meermanno te vinden. De tentoonstellingscatalogus werd door Huib van Krimpen samengesteld en door Papierhandel Scaldia uitgegeven en uitgebracht als eerste in de vijfdelige reeks "Scaldia model; nr. 1". In dit boekje is ook de lijst van alle Corveymodellen opgenomen.
In het Stadsarchief van Amsterdam wordt een klein archief bewaard: daarin de receptieboeken ter gelegenheid van het 25-jarig dienstverband en het afscheid van Van Eikeren bij Corvey, met handtekeningen van onder anderen Fiep Westendorp en Bert Bouman. Ook zijn er enige eigenhandige aquarellen in te vinden, alsmede opzetten en vignetten voor de Corveymodellen. Stadsarchief Amsterdam: overzichtStadsarchief Amsterdam: inventaris
Bibliografie Oorlogsuitgaven met typografische ondersteuning van Van Eikeren 1941: Jean Racine, Andromache. Treurspel in vijf bedrijven, vertaling van Jan Prins uitgave: Uitgeverij Ad. Donker, Antwerpen, Bilthoven (De Jong 684), 60 blz., gebonden, oplage: 600 exx., gedrukt bij: Meijer's Boek- en Handelsdrukkerij te Wormerveer, inliggend blaadje geeft een overzicht van de inhoud. 1941: Orion Lieder.Gedichte von Wolfgang Cordan uitgave: Akademische Veranstalt Pantheon (Dr. K.G. Kollar) Amsterdam (De Jong 630), 64 blz., oplage: 60 genummerde exx. niet in de handel., gebruikte letter: Gravura en Libra, gedrukt bij: Meijer's Boek- en Handelsdrukkerij Wormerveer, 1942: Alois Vigoleis Thelen, Schloss Pascoaes. Gedichte, mit Zeichnung von Carlos Carneiro uitgave: Rhein-Verlag, Zürich (= Akademische Verlagsansalt Pantheon (dr. K.G. Kollar), Amsterdam) (De Jong 813), 64 blz., gezet uit de Monotype Antiqua, bij: Drukkerij G.J. Thieme, Nijmegen, gedrukt op: Prima Luxe Text Papier, oplage 160 exx., 10 stuks zonder en 150 exx met nummer, de nummers 1, 2, 3, 7, 13, 33, 50, 100 en 150 werden gesigneerd door de schrijver. Gebonden door: J. Brandt en Zoon, Amsterdam 1942 = 1943: A. Marja, Maar ja, Marja A. Marja = pseudoniem van Arend Theodoor Mooij, uitgave: Homerus Pers = F.G. Kroonder (De Jong 539), 32 blz. illustraties, gezet in de Lutetia van Jan van Krimpen, oplage 300 genummerde exx. alle gesigneerd door de dichter, 1 t/m 75 op blauw grijs, luxe text, 76 t/m 300 op bruin pakpapier, druk: Drukkerij Gebrs. Pelle, Bussum. 1943: Eddy Evenhuis, Uit de pas. Gedichten uitgave: Homerus Pers (=F.G. Kroonder) (De Jong 256), druk: Drukkerij Van der Schaaf, Amsterdam, 32 blz., oplage 300 genummerde exx. op Boston Text, gebruikte letter: Garamont. 1943: Johann Sebastian Bach, Passio Christi. Edidit Prof. Dr. T. van Doorn. Illustravit Albrecht Dürer. Prodiit in 'Camera Obscura' Iraenapoli, in tempore belli, Prof. Dr. T. Van Doorn = pseudoniem van: Louis Michiel van Strien, uitgave: F. Hoes, Amsterdam (De Jong 54), druk: N.V. de IJssel, Deventer, 70 blz., in halfperkamenten band, oplage 250 exx. 50 niet in de handel, bindwerk: N.V. v/h J.G.Pulle te Leiden (vermeld werd: Albertus Magnusz.), tekening op de band: Fra Angelico. 1941 = 1943: Johan Gottfried Herder, Menschheit und Nation. Aus der Briefen zur Beförderung der Humanität (De Jong 380) uitgave: Akademische Verlagsantstalt Pantheon, II, 48, II blz., oplage 350 exx op Luxe TextPapier, druk: Druckerei Meijer zu Wormerveer, gebruikte letter: Garamont 1941 = 1943: Alfred de Musset, De deur moet open zijn of dicht. Naar het Frans door Jan Prins Uitgeverij Ad. Donker, Antwerpen, Bilthoven (De Jong 585), 24 blz., gebonden, oplage: 300 exx. gedrukt bij: Meijer's Boek- en Handelsdrukkerij, Wormerveer. 1941 = 1943: Johann Gottfried Seume, Apokryphen. Geschrieben 1806 und 1807. Auswahl, mit Nachwort, von Wolfgang Frommel. uitgave: Akademische Verlagsansalt Pantheon (Dr. K.G. Kollar), Amsterdam (De Jong 754), 68 blz., oplage: 250 genummerde exx., gezet uit de Perpetualetter en gedrukt op Luxe Textpapier bij Drukkerij Meijer, Wormerveer, gebonden door: J. Brandt en Zoon, Amsterdam 1943: Hildebrand, Hoe warm het was en hoe ver, Amsterdam, bij Last en Co, aan de Lauriergracht 37, 1814 (De Jong 387) uitgave: F. Hoes, Amsterdam, 60 blz., gebonden in halfperkament, oplage 250 genummerde exx. 1943: Josef Ponten, Het koor start in. Novelle uitgave: F.G. Kroonder, Bussum (De Jong 669), vertaald door: A. Marja, 136 blz., gebonden, gedrukt bij: Koch en Knuttel, Gouda, Omslag en boekversiering: R. Snapper 1943: Hanno van Wagenvoorde pseudoniem van Dick Riegen, De lampon der beminden. GedichtenDick Riegen op DBNL. Gearchiveerd op 5 oktober 2022. Homerus pers, (= F.G. Kroonder, Bussum) (De Jong 922), 32 blz., gebonden, oplage 150 genummerde en getekende exemplaren, gezeet uit de Lutetia van Jan van Krimpen en gedrukt op pakpapier, door: Drukkerij Gebrs. Pelle te Bussum. Op de band staat als titel vermeld: Gedichten. 1943: 't Geslacht / de geboort / plaets / tijdt / leven en de werken Van Karel van Mander, Schilder/ en Poeet / Mitsgaders Zijn Overlijden, ende begraeffenis., uitgegeven door: Diederik Theodorus Enklaar. Rotterdam. Uitgeverij Ad. Donker, Antwerpen, Bilthoven (De Jong 1009), 36 blz. met portret, gedrukt en gebonden in een oplaag van 800 exx. door: N.V. Kemink & zoon te Utrecht. 1941 = 1944: De Ware geschiedenis van Tristan en Isolde. In het kort naverteld door J.W.F. Werumeus Buning. Met houtsneden uit de oude volksboek van 1484. Hoorn, West Friesland (De Jong 928), 56 blz. met de hand gezet uit de Grotiusletter onder de leiding van J.H. van Eikeren en op de eigen persen gedrukt in een oplaag van 1500 exx. Een vijftigtal werd genummerd van 1 tot 50. De houtsneden werden ontleend aan de `Historie von Tristan und Isolde' gedrukt door Anton Sorg te Augsburg in 1484. Gedrukt door de uitgeefster.Aanvraagnummer KB: KW 347 H 198 (alleen ter inzage) 1940 = 1944: J.W.F. Werumeus Buning, Petrus en de katwijker visschers. Met Teekeningen van C. Boost. Uitgeverij Ad. Donker, Antwerpen, Bilthoven (De Jong 939), 20 blz., gekartonneerd, oplage: 2600 exx. gedrukt en gebonden door: Meijer's Boek- en Handelsdrukkerij te Wormerveer. 1944: J.C. van Wijck Czn., (pseudoniem: Willem Donker Pzn.)De strooper. met vignet door: R. SnapperJ.C. van Wijck op DBNL Uitgeverij Ad. Donker, Antwerpen, Bilthoven (De Jong 961), 24 blz., gedrukt bij: Drukkerij De Valk, Amsterdam, colophon: De Strooper is een fragment uit de roman 'Wereldlente' door J.C. van Wijck Czn., in 1910 verschenen bij W.L. en J. Brusse te Rotterdam en den 7den October 1944 met toestemming van de uitgevers, ter gelegenheid van den een en zeventigsten verjaardag van den schrijver opnieuw uitgegeven door diens jongsten zoon. De oplage bestaat uit Twee Honderd Vijftig exemplaren 1944: Rainer Maria Rilke, A. Marja, Keur uit Rilke. Vertaalde gedichten. Met inleiding per brief Bayard Pers = F.G. Kroonder, Bussum (De Jong 696), 48 blz., oplage 500 exx., 50 exx. gedrukt op Vergé Text, genummerd en gesigneerd door A. Marja, gedrukt bij: Drukkerij van der Schaaf te Amsterdam, ontwerp omslag: Fons Mertens 1940 = 1944: Den Sack der Consten. Wten Latine/Italiaensche/Fransche/duytsche ghecopuleert Om te vermaken die bewaerde sinnen. Ende voor hem dye gheerde wat nyeus hooren. Herdrukt naar de Antwerpsche volksuitgave van 1528 met alle daarin voorkomende houtsneden voor de Kamelion-Pers in het jaar M.CM.XL uitgave: F.G. Kroonder, Bussum (De Jong 735), 40 blz., Met de hand gezet uit de Grotiusletter, oplage: 300 genummerde exx., gedrukt bij: Drukkerij West-Friesland te Hoorn Er bestaat nog een andere uitgave met een versie van dit verhaal: Corvey Model-38a, dat dateert uit 1941, dat heeft een iets kleiner formaat, en is gedrukt op houthoudend papier. 1941 = 1944: C.P. de La Fournière, Die Einkehr des Heracles (De Jong 473) uitgave: K. G. Kollar, 44 blz. oplage 450 genummerde exx. op Luxe-Textpapier, druk: Drukkerij Meijer, Wormerveer, gebruikte letter: Gill en Egmont, gebonden door: J. Brandt en Zoon, Amsterdam 1941 = 1944: Molière, De menschenhater. Blijspel in vijf bedrijven. Vertaling van Jan Prins Uitgeverij Ad. Donker, Antwerpen, Bilthoven (De Jong 574), 68 blz., gebonden, gedrukt in een oplage van 600 exx. bij Meijer's Boek- en Handelsdrukkerij, te Wormerveer 1944: A.Nonymus, Het Lied der Minne. Bijeengelezen door A.Nonymus uitgave: In den Bloemhof, = Meijer's Boek- en Handelsdrukkerij (De Jong 511), 32 blz., met de hand gezet uit de Lutetia en gedrukt op de handpers op Dürer tekst 1944: Ton Tergouw, Ontgoocheling. Het relaas van een ontmoeting uitgave: In den Bloemhof = Meijer's Boek- en Handelsdrukkerij (De Jong 804) 40 blz., colophon: Geheel met de hand gezet en op een uit het stof gehaald persje afgedrukt. 1944: A.Nonymus, De legende van het spookschip De Vliegende Hollander. Met twee waterverftekeningen van de schrijver. uitgave: In den droeven tijd, = F.G. Kroonder, Bussum (De Jong 604), 32 blz., oplage: 500 exx. voor vrienden van uitgever en schrijver, gebruikte letter: Erasmus, druk: Drukkerij C. Visser te Huizen. 1944: Johan de Molenaar, Cantabile. Verzen, samengesteld door: W. de Molenaar-van Amerongen (vrouw van Johan) en Theun(is Uilke) de Vries. Uitgeverij Ad. Donker, Antwerpen, Bilthoven (De Jong 573), 40 blz. gebonden, oplage: 100 genummerde exx., nr. 1 aangeboden aan de dichter op zijn verjaardag 18 april 1944, overige nummers gereserveerd voor 's dichters familie, vrienden en bewonderaars, Druk: Meijer's Boek- en Handelsdrukkerij te Wormerveer. 1944: A. Marja, Waar ik ook ga. Gedichten