De ziekte van Forestier of hyperostosis ankylosans vertebralis senilis ('ouderdomsgerelateerde stijfheid van de wervelkolom door overmatige botweefselvorming') is een skeletafwijking waarbij door overmatige botweefselvorming karakteristieke afwijkingen ontstaan, vooral in de wervelkolom en op plaatsen waar ligamenten en pezen aan het bot vastzitten. De ziekte behoort tot de spondylartropathieën.
Ontdekking en naamgeving De ziekte is vernoemd naar de Franse internist Jacques Forestier (1890-1978), die samen met de Spaanse reumatoloog Jaume Rotés Querol (1921-2008) in 1950 voor het eerst deze aandoening beschreef.Forestier J., Rotes-Querol J. Senile Ankylosing Hyperostosis of the Spine, Ann Rheum Dis. december 1950, vol. 9(4), pag. 321–330. Artikel op PubmedUppal S., Wheatley A. H. Transpharyngeal approach for the treatment of dysphagia due to Forestier's disease, The Journal of Laryngology and Otology, april 1999, vol. 113, pag. 366-368 Artikel op Pubmed Door Donald Resnick werd in 1975 Diffuse idiopathic skeletal hyperostosis (DISH) voorgesteld als naam voor de aandoening.Resnick D. et al. Diffuse idiopathic skeletal hyperostosis (DISH): Forestier's disease with extraspinal manifestations. Radiology, 1975, vol. 115, pag. 513-524.
Etiologie Het is een ziekte die klinisch, radiologisch en pathologisch onderscheiden kan worden van andere ziekten. Het zou kunnen dat deze aandoening echter geen ziekte is als zodanig, maar eerder een kwetsbare toestand van het lichaam waarin overmatig botweefsel wordt gevormd als gevolg van prikkels die bij andere mensen slechts een matige botvorming zouden veroorzaken.Resnick (1996), pag. 378 Botweefsel wordt gevormd op plaatsen waar het bot spanning ondervindt. Deze plaatsen zijn over het algemeen daar waar ligamenten en pezen aan het bot vastzitten. Dit soort botweefselvorming kan vooral plaatsvinden in de wervelkolom, maar ook op andere plaatsen in het lichaam, zoals (in aflopende volgorde van voorkomen) de pelvis, hiel, voet, elleboog, hand/pols en knie.Resnick (1996), pag. 381
Symptomen De ziekte zou vooral 's ochtends en bij kou klachten zoals stijfheid van de borst- en lendenwervelkolom, rugpijn, verminderde mobiliteit, kwetsbaarheid en toenemende pijn bij bewegen veroorzaken; dit is echter niet bewezen.Patiëntinformatie van het reumafonds, versie 19 juli 2013Mader R et al. Metabolic Syndrome and Cardiovascular Risk in Patients with Diffuse Idiopathic Skeletal Hyperostosis, Seminars in Arthritis and Rheumatism, vol 38(5), april 2009, pag. 361-5, Artikel op Pubmed Men kan ook pijn in de hiel ervaren, omdat bij botaangroei aan de hiel het volledige lichaamsgewicht hierop rust. De aandoening kan niet enkel uit de voorgeschiedenis of het lichamelijk onderzoek worden aangetoond. Bij mensen met morbus Forestier zou vaker overgewicht en een lichte vorm van diabetes mellitus voorkomen.
Incidentie, prevalentie, risico Morbus Forestier komt vooral voor bij personen ouder dan 50 jaar met een gemiddelde leeftijd van 65 jaar.Resnick D. et al. Diffuse idiopathic skeletal hyperostosis (DISH) [Ankylosing hyperostosis of Forestier and Rotes-Querol] Seminars in Arthritis and Rheumatism, 1978, vol. 7, pag. 153-187 Deze ziekte manifesteert zich bij mannen tweemaal vaker dan bij vrouwen. Ongeveer 19% van de mannen en 4% van de vrouwen boven de 50 jaar in de Verenigde Staten heeft m. Forestier,Rothschild (2011), sectie Epidemiology en ongeveer 12% van de mensen boven de 65 jaar.Evans J.G. et al Oxford Textbook of Geriatric Medicine, Oxford University Press, Oxford, 2000, tweede editie, pag. 573Yadav K.K. et al. Diffuse Idiopathic Skeletal Hyperostosis, Indian Academy of Clinical Medicine, vol. 2(4), oktober-december 2001, pag. 319 Artikel op medind In Nederland komt het voor bij 17% van de mensen boven de 50 jaar.Westerveld L.A. et al. The prevalence of diffuse idiopathic skeletal hyperostosis in an outpatient population in The Netherlands, The journal of rheumatology, vol 35(8), augustus 2008, pag 1635-8, Artikel op Pubmed Het komt zelden voor op jongere leeftijd. Het wordt geassocieerd met diabetes mellitus, obesitas, hypertensie en jicht.
De ziekte Forestier komt behalve bij mensen ook veelvuldig voor bij dieren. Het zou voorkomen bij 1-3% van de bavianen en apen, en tevens in gorilla's, beren, kamelen, paarden, bizons en walvissen. Het zou tevens zijn voorgekomen bij dinosauriërs. Het zou bij 15-25% van de oudere zoogdieren voorkomen.Rothschild (2011), sectie Background
Diagnose Betrokkenheid van de wervelkolom wordt vastgesteld aan de hand van drie criteria.Uppal (1999), pag. 367 Deze criteria hebben onder andere tot doel andere aandoeningen van de wervelkolom uit te sluiten. De aanwezigheid van kalk of bot aan de voor- of buitenzijde (anterolateraal) van ten minste vier opeenvolgende wervels. De vorm van deze kalk- of botvorming is veelal golvend (zie afbeelding), echter dit is niet noodzakelijk voor het vaststellen van de aandoening. Behoud van tussenwervelschijf-dikte. Zo goed als geen degeneratie van de tussenwervelschijf. Geen ankylose van het apofysaire gewricht en erosie van het sacro-iliacale gewricht, sclerose of intra-articulaire ossale fusie.
Aandoeningen die veel lijken op de ziekte van Forestier zijn de ziekte van Bechterew en artrose. Om deze aandoeningen uit te sluiten, wordt een bloedonderzoek gedaan.
Radiografische bevindingen Bij radiologisch onderzoek kan in een vroeg stadium overmatige botafzetting gezien worden aan de voorzijde van de wervels. Langzaamaan worden dit uitstulpingen die de intervertebrale ruimte overspannen. Hierdoor ontstaat een kenmerkend golvend patroon dat men bij een zijwaartse opname kan zien. De botafzettingen kunnen zowel grof als vloeiend zijn en de dichtheid van de botafzettingen kan sterk verschillen. De botafzettingen kunnen onderbroken worden door minder dichte delen, dit zijn uitstulpingen van de tussenwervelschijf.Resnick (1996), pag. 380
Cervicale wervelkolom In de cervicale wervelkolom komen de afzettingen zowel links als rechts aan de voorzijde van de wervelkolom voor en in een minderheid van de gevallen ook aan de achterzijde.
Thoracale wervelkolom Afwijkingen bij de ziekte van Forestier worden het meest gezien in de thoracale wervelkolom en dan vooral tussen de zevende en elfde thoracale wervel. Botvorming vindt plaats aan de voorzijde van de wervels en in sterkere mate rechts dan links. Het is vooral rechts, omdat links de pulseringen van de aorta excessieve neerslag van calcium tegengaan.
Lumbale wervelkolom Behandeling Medicamenteus Er zijn geen medicijnen die Forestier kunnen genezen. Behandeling met medicijnen is er vooral op gericht om klachten te verminderen, zoals pijn. Verder is de gedachte dat gebieden in de rug ontstoken kunnen raken en dat dit klachten geeft en mogelijk verdere verergering, hoewel een causaal verband niet is bewezen. Ontsteking kan worden bestreden met ontstekingsremmers.
Niet-medicamenteus Fysiotherapie en manuele therapie laten een vermindering zien van pijn en een verbetering in de beweeglijkheid van de rug.Al-Herz A et al. Exercise therapy for patients with diffuse idiopathic skeletal hyperostosis, Clin Rheum, vol 27(2), 2008, pag 207-210, Artikel op SpringerlinkTroyanovich DC, A structural chiropractic approach to the management of diffuse idiopathic skeletal hyperostosis, Journal of Manipulative and Physiological Therapeutics, vol 26(3), maart 2003, 202-206, Artikel op JMPT
Logopedie kan worden ingezet bij dysfagie. Behandeling is erop gericht om de slikfunctie te optimaliseren om zo aspiratie te voorkomen.
Verder wordt er sinds circa 2014 slechts één keer per jaar door een orthopedisch chirurg samen met een neurochirurg geopereerd in Nederland, waarbij vooral in de hals/nek wildgroei wordt verwijderd om grote slikproblemen (en daaropvolgend ademproblemen) te voorkomen. De grens van 3,5 cm wildgroeidikte richting strottenhoofd was in 2013-2019 het criterium. Het is te allen tijde een twee-specialisten-operatie i.v.m. de kans op verlamming stembanden en slikreflexsysteem.
Daarnaast worden sinds circa 1995 steeds vaker metalen bruggen geplaatst over zwakkere wervels, waarbij DISH weliswaar een extra risico is, omdat extra botvorming zoals DISH ook vaker kan leiden tot verzwakking van botkernen van wervels, waardoor het plaatsen van schroeven (t.b.v. de lengte-draden of smalle lengte-plaatjes) dieper en meer moet, met dus diverse risico's tijdens de operatie (plaatsing van in feite extern rugdragend/zettend/fixerend) skelet/rugdeel.
Zie ook Spondylartropathie Ziekte van Bechterew
Externe links Patiëntinformatie op reumafonds.nl
Categorie:Bot-, spier- of gewrichtsaandoening