24px|Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts. thumb|De hematocriet wordt bepaald na centrifugeren in een buisje.
Hematocriet (afkorting: Ht of HCT), ook wel hematocrietwaarde genoemd, is het aandeel van het bloedvolume dat uit rode bloedcellen (erytrocyten) bestaat. De hematocriet wordt doorgaans uitgedrukt als een fractie (of percentage) van het totale bloedvolume. Rode bloedcellen zijn verantwoordelijk voor het transport van zuurstof door het lichaam; de hematocriet is dus een maat voor het zuurstoftransporterend vermogen van het bloed.
De hematocriet kan worden bepaald door afgenomen bloed in een buisje te centrifugeren. Daarbij worden de bestanddelen van het bloed op basis van hun dichtheid van elkaar gescheiden. De rode bloedcellen verzamelen zich onderin de buis, met daarboven een dunne laag van onder andere witte bloedcellen en bloedplaatjes (de buffy coat), en bovenaan het bloedplasma. De verhouding tussen het volume van de rode bloedcellen en het totale bloedvolume vormt de hematocrietwaarde.
Tegenwoordig wordt de hematocriet in medische laboratoria vaak niet rechtstreeks op deze manier gemeten, maar berekend aan de hand van het aantal rode bloedcellen en hun gemiddelde volume.
Referentiewaarden Referentiewaarden in liter, per liter bloed: Mannen: 0,41 - 0,51 L/L Vrouwen: 0,36 - 0,46 L/L
Zowel zeer hoge als zeer lage hematocrietwaarden brengen gezondheidsrisico's met zich mee. Als mensen een zeer lage hematocriet hebben, lijden ze aan bloedarmoede (anemie), wat kan komen door onder andere een ziekte als leukemie of een te hoge afbraak van erytrocyten. Mensen met een zeer hoge hematocriet (polycythemie) hebben stroperiger (viskeus) bloed waardoor er meer risico's zijn op hart- en vaatziekten. Ook door uitdroging, veroorzaakt door te weinig vochtopname of een te sterke aanmaak van erytrocyten in het beenmerg, kan een verhoogde hematocriet optreden.
De normale hematocrietwaarde van vrouwen in de vruchtbare leeftijd is lager dan die van mannen, omdat vrouwen met de menstruatie ijzer verliezen. Mensen die op grote hoogte leven, zoals Nepalezen of Bolivianen, hebben van nature een veel hogere hematocrietwaarde dan laaglanders.
Hoogtetraining Op grote hoogte is de zuurstofdruk van de lucht lager, daardoor komt er minder zuurstof in het bloed. De zuurstofopname gaat voor elke 1.000 meter hoogte met ongeveer 7 procent achteruit. De nieren geven dan meer erytropoëtine (epo) af die het beenmerg stimuleren om meer rode bloedcellen te maken. Daardoor stijgt de hematocriet. Voor mensen die niet op grote hoogte wonen, kan hoogtetraining plaatsvinden om fysiologisch goed te kunnen presteren, op grote hoogte en op zeeniveau. Er zijn meerdere methoden; er kan getraind worden op hoogte (of simulatie), geleefd wordt op hoogte (of simulatie) of een combinatie hiervan. De klassieke methode is op hoogte te verblijven en daar te trainen, living high, training high (LHTH), maar de resultaten van LHTH stonden in de medische wetenschap ter discussie.Issurin, Vladimir, Jacques Vrijens, Hoogtetraining en Topsport Vlaams Tijdschr. Sportgen. Sportwet. Nr. 66, 1996, pp. 24–33. Dit omdat op hoogte het ademhalingssysteem sterk belast wordt en het systeem van spieren en aansturing veel minder. Door dit gebrek aan uitdaging is het effect van deze manier van training klein. Vandaar dat het principe ontwikkeld is om op hoogte te verblijven, maar lager te trainen, living high, training low (LHTL), waardoor wel optimaal getraind kan worden en ook aanpassingen in het epo systeem gemeten zijn. Een derde methode is verblijf op zeeniveau, en (gesimuleerd) trainen op hoogte, live low train high (LLTH).
Doping De hematocriet wordt op kunstmatige wijze verhoogd door injectie van erytropoëtine (epo). Bij het wielrennen en enkele andere sporten wordt een startverbod opgelegd met een te hoge hematocriet. De grens is daarbij 0,50, maar voor sporters die van nature een hoge hematocriet hebben geldt een uitzondering. Dit startverbod is formeel niet bedoeld als schorsing, maar voor de eigen gezondheid van de sport(st)er. Een te hoge hematocriet leidt namelijk tot dik en stroperig bloed, waardoor verstoppingen in haarvaten (met alle gevolgen van dien) kunnen ontstaan. Het is echter wel ontstaan als methode om het gebruik van epo tegen te gaan in de tijd dat het middel al wel als doping bekend was, maar nog niet opgespoord kon worden.
Zie ook Bloedonderzoek Doping Epo
Categorie:Hematologie Categorie:Doping