thumb|Aegirien, een natriumrijke vorm van clinopyroxeen.
Pyroxeen is een groep van belangrijke gesteentevormende mineralen. Het zijn silicaten die zowel in stollings- als metamorfe gesteente voorkomen. Pyroxeen behoort tot de mafische mineralen. Het is een inosilicaat, wat wil zeggen dat de structuur bestaat uit enkele ketens van silica-viervlakken (SiO4). Pyroxeen kan twee kristalstelsels hebben: monoklien en orthorombisch
Pyroxenen met een monoklien kristalstelsel worden clinopyroxenen genoemd en met een orthorombisch kristalstelsel orthopyroxenen.
De naam pyroxeen is afgeleid van het Griekse πῦρ, pur, vuur en ξένος, xenos, vreemd. Deze naam komt van het feit dat de kristallen van pyroxeen in lava soms omringd worden door obsidiaan: ze liggen in het omringende vulkanische glas ingebed. Er werd verondersteld dat het onvolkomenheden in het glas waren, vandaar de naam met vuur en vreemd er in. Het zijn vroeg vormende mineralen die volgens de Bowenserie bij hoge temperatuur kristalliseren. De aardmantel bestaat vooral uit olivijn en pyroxeen. Pyroxeen komt vooral in mafisch en ultramafisch stollingsgesteente voor, waaronder mantelgesteente zoals peridotiet en serpentiniet.
De hardheid is 5,5, wat ongeveer even hard is als het lemmet van een mes. De kleur is meestal grijs of groen. De splijtingsvlakken hebben een hoek van ongeveer 90°. De molecuulformule van pyroxeen is XY(Si,Al)2O6, met voor X calcium, natrium, ijzer2+ en magnesium en zeldzaam zink, mangaan en lithium. Y bevat kleinere ionen, zoals chroom, aluminium, ijzer3+, magnesium, mangaan, scandium, titanium, vanadium en zelfs ijzer2+. Hoewel aluminium vaak voorkomt als vervanging van silicium in silicaten, is dat niet het geval in pyroxeen. Pyroxenen en amfibolen hebben veel dezelfde eigenschappen, maar verschillen in een paar punten van elkaar.
De aardmantel bestaat vooral uit olivijn en pyroxeen. Pyroxeen komt in veel mafisch en ultramafisch stollingsgesteente voor, waaronder mantelgesteente zoals peridotiet en serpentiniet.
Pyroxenen Clinopyroxenen aegirien - NaFe3+Si2O6 augiet - (Ca,Na)(Mg,Fe2+,Al,Fe3+,Ti)(Al,Si)2O6 clinoenstatiet - Mg2Si2O6 diopsied - CaMgSi2O6 esseneïet - CaFe3+AlSiO6 hedenbergiet - CaFe2+Si2O6 jadeïet - NaAlSi2O6 jervisiet - (Na,Ca,Fe2+)(Sc,Mg,Fe2+)Si2O6 johannseniet - CaMn2+Si2O6 kanoïet - (Mn2+,Mg)2Si2O6 kosmochloor - NaCrSi2O6 namansiliet - NaMn3+Si2O6 natalyiet - Na(V3+,Cr3+)Si2O6 omfaciet - (Ca,Na)(Mg,Fe2+,Al)Si2O6 petedunniet - Ca(Zn,Mn2+,Fe2+,Mg)Si2O6 pigeoniet - (Mg,Fe2+,Ca)(Mg,Fe2+)Si2O6 spodumeen - LiAlSi2O6
Orthopyroxenen hyperstheen - MgFe2+Si2O6 donpeacoriet - (Mg,Mn)MgSi2O6 enstatiet - Mg2Si2O6 ferrosiliet - (Fe2+)2Si2O6 nchwaningiet - Mn2+2SiO3(OH)2·(H2O)
Lijsten lijst van mineralen
Categorie:Inosilicaat