Dream Theater is een Amerikaanse progressieve metalband, opgericht in 1985 in Boston, Massachusetts. De band werd aanvankelijk onder de naam Majesty opgericht door gitarist John Petrucci, bassist John Myung en drummer Mike Portnoy, die elkaar ontmoetten tijdens hun studie aan het Berklee College of Music. In 1988 werd de naam gewijzigd in Dream Theater.
De huidige bezetting bestaat uit Petrucci, Myung en Portnoy, aangevuld met zanger James LaBrie en toetsenist Jordan Rudess. Portnoy verliet de band in 2010, maar keerde in 2023 terug als vervanger van Mike Mangini.
Dream Theater staat bekend om technisch complexe composities, wisselende maatsoorten en lange instrumentale passages, waarin de individuele instrumentale vaardigheden van de bandleden een belangrijke rol spelen. De band won in 2022 een Grammy Award voor beste metaluitvoering met het nummer The Alien en werd daarnaast meerdere malen voor een Grammy genomineerd.
Dream Theater staat bekend om zijn muzikale veelzijdigheid en verwerkt in zijn muziek elementen uit verschillende stijlen binnen de progressieve rock, hardrock en heavy metal. De band toerde gedurende zijn carrière met uiteenlopende artiesten en bands, waaronder Yes, Marillion, Emerson, Lake & Palmer, Joe Satriani, Queensrÿche, Megadeth, Opeth, Fear Factory, Deep Purple, Spock's Beard, Pain of Salvation, Symphony X en Iron Maiden.
Wederopstanding van de progressieve rock Aan Dream Theater, samen met Queensrÿche, Tool en Fates Warning, wordt de terugkomst van de progressieve muziek in de late jaren 80 en begin jaren 90 toegeschreven. De muzieksoort stond toen bijna een decennium stil en voormalige zwaargewichten als Yes en Genesis waren meer richting de poprock gegaan. Wel waren er bands als Marillion maar die werden als minder progressief gezien dan de bands uit de jaren 70.
De progressieve bands uit de jaren 70 en 80 hebben een grote invloed op de composities van Dream Theater, maar ook modernere bands, zoals Metallica en Iron Maiden hebben bijgedragen aan de muzikale vorming van Dream Theater. De unieke mix van jaren 70 progressieve rock en jaren 80 heavy metal kreeg de naam progressieve metal. Hoewel Queensrÿche in de jaren 80 het pionierswerk deed, dat tot mainstream succes leidde met hun album Empire, wordt Dream Theater gezien als de band die het genre definieert. Queensrÿche, Dream Theater en Fates Warning zijn verantwoordelijk voor een scherpe stijging in het aantal progressieve metal bands na 1990.
Geschiedenis 1986–1990 thumb|James LaBrie voegde zich als zanger bij Dream Theater in januari 1991. Foto uit 2007 Dream Theater is opgericht in 1986 door gitarist John Petrucci, bassist John Myung en drummer Mike Portnoy terwijl zij studeerden aan de Berklee College of Music in Boston. Kevin Moore, een schoolkameraad van Petrucci op de highschool, werd gerekruteerd om keyboards te spelen en Chris Collins werd gevraagd als zanger.
Het vijftal noemde hun band Majesty, op voordracht van Mike Portnoy en geïnspireerd door zijn omschrijving van het afsluitende stuk Bastille Day van Rush. Zij verlieten de school om zich aan hun band te wijden.
In november 1986, na een aantal maanden samen nummers te hebben geschreven en te hebben samengespeeld, verliet Chris Collins de band. Na een jaar werd de oudere en meer ervaren Charlie Dominici als zanger gevonden. Met deze aanstelling werd de band stabieler en de band begon meer op te treden in en rond New York en verkreeg zo aardig wat aandacht voor een band die nog geen album uit had.
Hun eerste grote opnameproject was The Majesty Demos, een verzameling ideeën en demo's, dat werd uitgegeven in 1987. De eerste oplage van 1000 stuks was binnen zes maanden uitverkocht en kopieën van de Compact cassette verspreidden zich als een lopend vuurtje onder progressieve metalfans.
Kort nadat de demo's waren uitgekomen, werden ze gedwongen tot naamsverandering. Een andere band was al bekend onder de naam Majesty en dreigde met gerechtelijke stappen. Verschillende alternatieven passeerden de revue, tot Portnoys vader de naam Dream Theater aandroeg. Pa Howard Portnoy ontleende de naam aan een bioscoop in Californië, genaamd The Dream Theater.
Zij tekenden hun eerste platencontract in 1988 bij Mechanic, een divisie van het vroegere Music Corporation of America (MCA Inc.), en maakten plannen om hun debuutalbum op te nemen.
When Dream and Day Unite werd uitgegeven in 1989 met minder ophef dan verwacht. Mechanic brak de financiële beloften die ze hadden gedaan voordat de band het contract had getekend. Dream Theater kon alleen optreden in New York en de promotietournee bestond maar uit vijf concerten. Na vier optredens werd zanger Dominici ontslagen wegens persoonlijke en creatieve meningsverschillen.
Kort hierna kreeg de band het aanbod van Marillion om een concert te openen in The Ritz in New York. Dominici kreeg dus nog een kans om op te treden. Hierna zou het twee jaar duren voor Dream Theater weer een definitieve zanger had.
1991–1994 Na het ontslag van Dominici, vocht Dream Theater met succes om het contract met Mechanic te verbreken.
Ze begonnen met audities voor nieuwe zangers en schreven materiaal voor hun volgende album. Totdat zij een vervangende zanger hadden, schreven ze het leeuwendeel van de muziek voor dat album, Images and Words.
Op hun zoektocht naar een nieuwe zanger, deden meer dan 200 zangers auditie. Stephen Michael Stone en Chris Cintron waren aangenomen, maar kort daarna ontslagen. In 1991 ontvingen ze een tape van de Canadese zanger, Kevin James LaBrie, destijds van de band Winter Rose. Hij werd onmiddellijk naar New York gevlogen voor een goede auditie. Na een korte jam sessie werd hij aangesteld als nieuwe zanger. Omdat er al twee andere bandleden met eenzelfde voornaam waren (John Myung en John Petrucci) gebruikte Kevin LaBrie zijn 2e naam James als artiestennaam om verwarring te voorkomen met toenmalig toetsenist Kevin Moore.
In de volgende maanden hervatte de band hun optredens en werkten aan de vocalen voor de muziek die ze tot dat punt hadden geschreven. ATCO Records (Rhino Entertainment) gaf Dream Theater een contract voor zeven albums op basis van hun reputatie en een drie nummers tellende demo. Deze werd later uitgegeven door de fanclub onder de naam The ATCO Demos.
Hun eerste album onder hun nieuwe contract was Images and Words in 1992, opgenomen in BearTracks Recording Studio, Suffern NY. Het nummer Metropolis Part 1: The Miracle and the Sleeper stond gepland als albumopener, om commerciële redenen werd dit veranderd en is Pull Me Under het eerste nummer op I&W geworden.
De nieuwe albumopener Pull Me Under werd veel gedraaid op de radio in Amerika, en van het platenlabel kreeg de band toestemming voor een videoclip. Deze clip werd veel getoond op MTV.
Het succes van Pull Me Under, gecombineerd met onafgebroken toeren door de Verenigde Staten en Japan zorgde voor een gouden respectievelijk platina plaat in deze landen. Een Europese tournee volgde in 1993, waarbij ook de befaamde Marquee jazz club werd aangedaan. Opnames van dit concert verschenen onder de naam Live at the Marquee, het eerste officiële livealbum. Aansluitend werden ook video opnamen van Japanse concerten (gemixt met back stage en documentaire-achtige beelden) uitgebracht als Images and Words: Live in Tokyo.
In 1994 trok Dream Theater zich terug in de studio om te werken aan nieuw materiaal. In deze sessies werkte de band voor het eerst samen als geheel om muziek te schrijven voor een album. Het album Awake werd uitgebracht in oktober 1994 dat zeer gemengd werd ontvangen door de fans. Kort voordat het album werd gemixt, verklaarde Kevin Moore muzikaal een andere richting op te willen en zich op zijn eigen carrière wilde richten. Hij verliet Dream Theater. Na een stabiele twee jaar werd de band weer geconfronteerd met onzekerheid.
Als vervanging van Moore werd Jordan Rudess, een opkomende ster, uitgenodigd om bij de band te komen spelen. Het optreden ging goed, maar Rudess wees de uitnodiging af omdat hij er op dat moment niet klaar voor was. Hij was net vader geworden en besloot om liever bij The Dixie Dregs te gaan inspelen in plaats van bij Dream Theater. Derek Sherinian werd vervolgens ingehuurd als toetsenist. Aan het eind van de Awake-tournee was Sherinian aangesteld als vaste toetsenist.
1995–1998 Na een petitie van fans aan EastWest Records, bracht de band hun onuitgebrachte nummer A Change of Seasons uit als ep, met een collectie van live covernummers (met onder andere nummers van Pink Floyd, Elton John, Genesis, Rush en Queen). Na een korte tournee om dit album te promoten, dook Dream Theater de studio in voor hun nieuwe album.
Er werd genoeg materiaal geschreven voor twee cd's, waaronder een 20 minuten durend nummer als vervolg op Metropolis Part 1: The Miracle and the Sleeper van het album Images and Words. Het platenlabel stond niet toe dat er een dubbel cd werd uitgebracht omdat ze dachten dat dit door het gewone publiek niet zou worden gekocht. De helft van het aantal nummers moest afvallen. De originele Metropolis Part 2 demoversie zou volgens drummer Mike Portnoy nooit worden uitgebracht, echter in 2007 is het nummer toch uitgebracht via het eigen label van de band Ytsejam Records.
Om de band te dwingen meer mainstream te klinken, werd producer Desmond Child ingehuurd om met Petrucci het nummer You or Me te herschrijven. De hele band hielp hieraan mee, en het nummer verscheen als You Not Me op het album, waarbij het weinig meer leek op het originele nummer.
Het album Falling Into Infinity werd ook zeer gemengd ontvangen. Hoewel er een aantal zeer progressief klinkende nummers opstond, werden nummers als You Not Me gezien als voorbode van meer mainstream gerichte muziek, zoals Empire bij Queensrÿche het keerpunt was geweest. Zowel commercieel als kritisch was het album een teleurstelling.
In recente jaren is het album enigszins meer in de smaak komen te vallen bij fans. Interesse werd opgewekt toen Portnoy bekendmaakte dat de onuitgegeven nummers alsnog zouden worden uitgegeven via zijn eigen label, YtseJam Records.
Tijdens hun Europese tournee werden twee shows opgenomen in Frankrijk en Nederland voor een livealbum dat de title Once in a LIVEtime zou krijgen. Dit album werd gelijk uitgegeven met de video 5 Years in a LIVEtime, met opnames vanaf Awake tot de Falling into Infinity-tournee.
In 1997 werd door Magna Carta Records aan Mike Portnoy gevraagd om zijn supergroep samen te stellen. Dit werd het eerste van vele nevenprojecten van de leden van Dream Theater. In één week tijden namen Portnoy en Petrucci samen met Tony Levin op bas en Jordan Rudess op keyboards een cd op. De band, met als naam Liquid Tension Experiment (LTE), fungeerde als medium om Rudess nogmaals over te halen om bij Dream Theater te komen. Dit deed hij in 1999 en werd daarmee de derde fulltime toetsenist van Dream Theater. Helaas voor Sherinian betekende dit zijn ontslag.
1999–2005 Met Jordan Rudess in hun gelederen, trok Dream Theater weer de BearTracks Studio in om te werken aan hun volgende album. Vermoedelijk als gevolg van het tegenvallende Falling Into Infinity kreeg de band carte blanche van de platenmaatschappij. Het vervolg op Metropolis Part 1, geschreven tijdens de opnamen voor hun laatste album, werd van de plank gehaald en verder bewerkt.
Er werd besloten om het 20 minuten durende nummer uit te breiden tot een compleet conceptalbum waarbij het verhaal zich rond de thema's reïncarnatie, moord en verraad zou afspelen. Om de fans niet het hoofd op hol te brengen, werd een sluier van geheimzinnigheid rond het album opgeworpen. Het enige dat fans te horen kregen was een lijst met songtitels (tegen de wens van de band in) en een verschijningsdatum.
De titel van het album en het feit dat het een concept album zou zijn, werd geheimgehouden.