thumb|De afwijking van de winter van 1708/1709 ten opzichte van het gemiddelde van de periode 1971-2000 thumb|Le lagon gelé en 1708, van Gabriele Bella; bevroren lagune van Venetië, december 1708
De winter van 1708–1709 (Engels:The Great Frost, Frans: Le Grand Hiver) was in Europa met de revolutiewinter van 1789 waarschijnlijk de koudste winter van het tweede millennium. De gemiddelde temperatuur lag echter wel lager en ook de maatschappelijke impact was groter.
Verloop In het grootste deel van Europa vroor het bijna drie volle maanden, van Scandinavië tot Italië en van Frankrijk tot Rusland bevroren alle grote meren en rivieren. Zelfs het Gardameer vroor geheel dicht. In Nederland bevroor de grond tot meer dan een meter diep. Het vee stierf in de schuren, loofbomen spleten open door de kou en reizigers vroren onderweg dood in de koudste winter sinds mensenheugenis. Wijnvaten bevroren in de kelders, fruitbomen gingen massaal verloren, en zelfs eiken overleefden het niet. De graanteelt ging ook verloren.
In januari lag de gemiddelde temperatuur in Nederland op -5,1 graden,https://web.archive.org/web/20111111010121/http://www.meteolink.nl/weerhistorie/maanden/januari.htm in Berlijn zelfs op -13,2 graden. De koudste dag in Nederland was 20 januari 1709. Te Keulen bevroren die dag vijf schildwachten. De gemiddelde temperatuur van de gehele winter komt in Nederland uit op -1,7 graden Celsius.Labrijnreeks KNMI februari 2021 Ook december en januari waren koud met gemiddeld 0,4 en -0,3 graden Celsius.
Op 8 maart zit de Maas bij Rotterdam nog dichtgevroren. Pas in de loop van deze maand wijkt de vorst, maar de gevolgen blijven nog lang zichtbaar. Maart 1709 was een zeer koude maand met 1,1 graden gemiddeld. Op 3 april moet het jacht van de Admiraliteit van Amsterdam op de Zuiderzee terugkeren vanwege het vele ijs tussen Enkhuizen en Stavoren. Op 13 april was het ijs in Kopenhagen nog 14 duimen dik en op 1 mei was de haven van Danzíg nog bevroren.http://www.archiefleeuwardercourant.nl/vw/article.do?id=LC-19711218-29004&vw=org&lm=winter%2C1709
Impact Een verslag uit die tijd geeft een zeker beeld van de situatie:
De winter had ook ernstige hongersnoden tot gevolg, vooral Frankrijk werd hierdoor zwaar getroffen. Naar schatting 600.000 mensen kwamen als gevolg van de hongersnood om. . Les Années De Misère: La famine au temps du Grand Roi, 1680–1720, pagina 361, 381–382. Alleen Parijs al verloor 24.000 inwoners.http://news.softpedia.com/news/In-the-Winter-of-1709-Europe-Froze-103990.shtml
Externe link Informatie over de temperatuurmetingen in de winter van 1708-1709
Categorie:1708 Categorie:1709 Categorie:Strenge winter Categorie:Hongersnood Categorie:Winter in Nederland Categorie:Winter in Europa Categorie:Natuurramp