De metro van Moskou (Russisch: Московский метрополитен, Moskovski metropoliten; in het dagelijks spraakgebruik: Московское метро, Moskovskoje metro) is een van de meest intensief gebruikte metronetten ter wereld, waarmee op werkdagen dagelijks 9.280.000 passagiers worden vervoerd. Het aantal passagiers ligt in het weekend gemiddeld een stuk lager, waardoor het dagelijks gemiddelde op 7,1 miljoen mensen uitkomt. In 2011 waren er bijna 2,4 miljard passagiers.
Het netwerk staat bekend om de bijzondere architectuur van de metrostations met voorbeelden van het socialistische bouwen, maar ook moderne architectuur. Anno 2020 had het net een totale lengte van 408,1 kilometer, veertien lijnen en 238 stations. Meer dan zevenduizend treinen verzorgen dagelijks het vervoer. In de spits komt er iedere tachtig seconden een trein op het perron aan. Het is daarmee het efficiëntste en snelste vervoermiddel van de stad.
Stations De metrostations zijn versierd met beeldhouwwerken, mozaïeken, glasbeschilderingen en worden soms zelfs door kroonluchters verlicht. Ook de bovengrondse ingangen zijn vaak versierd. Het is niet altijd even makkelijk om in deze bouwwerken een metrostation te herkennen.
De metro en het Stalinisme miniatuur|Station Kievskaja; een goed voorbeeld van Stalinistische architectuur De metro van Moskou was een van de meest extravagante architecturale projecten van de Sovjet-Unie. Stalin wilde de mensen het idee geven dat ze een stralende toekomst tegemoet gingen. Zo kon het vertrouwen in de Sovjetstaat worden verstevigd. Met hun marmeren muren, hoge kroonluchters en gouden versieringen wilden ze ook het idee van een ondergrondse zon propageren. Stalin had een geheime doorgang vanuit zijn woning in het Kremlin naar het metrostation Tsjistyje Proedi (Zuivere Bronnen). Tijdens zijn vijfjarenplannen werd er onder grote druk en in hoog tempo aan de metrolijnen gebouwd. Uitstel werd niet geduld. Tijdens de Koude Oorlog werden de metrolijnen 5, 7, 8 en 9 gebouwd.
Bouwstijl en architectuur miniatuur|Station Majakovskaja De metro van Moskou bestond uit 'paleizen voor het volk'. Veel stations zijn vooral in het centrum in de Socialistisch-Realistische bouwstijl gebouwd. Deze stations openden ten tijde van Stalin en zijn uitbundig versierd, maar in het grootste deel van het metronetwerk zijn de stations eenvoudiger gebouwd.
Het station Komsomolskaja op de ringlijn wordt vaak als een van de mooiste van heel het metronet gezien. Het in 1952 geopende station ligt onder het Komsomolskajaplein, dat vlak bij het treinstation Leningrad, station Jaroslavl en het station Kazan gelegen is. De 72 achthoekige witmarmeren pilaren hebben naast de ondersteunende functie ook een grote decoratieve functie. Op de pilaren liggen bogen die de passagier de indruk moeten geven dat ze langs een ronde toren lopen. Aan het dak hangen een aantal grote kroonluchters. Tussen deze kroonluchters staan er op het dak 8 monumentale mozaïeken, elk bestaande uit 300.000 individuele onderdelen en omlijst door stucwerk, ze tonen elk belangrijke gebeurtenissen uit de Russische geschiedenis. Dit geeft een bijna barokke uitstraling.
Het station Kievskaja op de ringlijn, waar kan overgestapt worden op lijn 3, 4 en de trein (station Kiev) is een station dat de vriendschap tussen Rusland en Oekraïne moet symboliseren door de mozaïeken waar verschillende beelden met verwijzing naar het land betegeld zijn, zoals de bevrijding van Kiev in de Tweede Wereldoorlog. Aan de plafonds hangen een tiental kroonluchters en gebeeldhouwde arcades.
Het naar Vladimir Majakovski genoemde station Majakovskaja heeft als thema de luchtvaart in de Sovjet-Unie. Er hangen mozaïeken op het plafond. Fluorescerende materialen bezorgen een ruim uitzicht. Dit metrostation won overigens de Grote Prijs voor architectuur in New York en door de goede akoestiek kan men een stem van de ene naar de andere kant goed verstaanbaar horen.
Infrastructuur De meeste stations van het netwerk liggen erg diep en in de spits leek het niet ideaal om deze stations enkel uit te rusten met gewone trappen. Daarom werd besloten om roltrappen te bouwen. De meeste roltrappen zijn lang en gaan aan een hoge snelheid naar boven en beneden. Metrostation Park Pobedy heeft de langste roltrap ter wereld. Tijdens de Koude oorlog bouwde men de stations diep genoeg om eventueel dienst te doen als schuilkelder tijdens een eventuele nucleaire aanval. Aan de ingang van de stations staan ingangspoortjes om toegangskaarten te scannen. Info over de toegangspoorten. December 2003. Новости подземки: Московское метро стоит на пороге очередной модернизации De prijs van een kaartje is verschillende keren verhoogd en verlaagd: een kaart voor een rit kost nu 38 roebel. Bij alle stations staan EHBO-posten en bij enkele ook een politiebureau. Sinds 2000 werkt de uitbater van de stations eraan om alle stations van beveiligingscamera's te voorzien om eventuele terreuraanslagen te voorkomen.
Gehandicapten Als gehandicapte kan je in zeer weinig stations zonder hulp naar binnen. Van de meer dan 180 stations is er bijna geen enkele die beschikt over een drempelvrije toegang. De uitzonderingen zijn stations die in de afgelopen jaren van liften werden voorzien.
Metrolijnen Het net bestaat uit vijftien lijnen, die op drie manieren aangeduid worden: door middel van nummers, namen en kleuren. De meeste lijnen doorkruisen de stad (zogenaamde radiale lijnen), uitzondering vormen de Boetovskaja-lijn (lijn 12) en de beide ringlijnen, Koltsevaja (lijn 5) en Bolsjaja Koltsevaja (lijn 11). De rijrichting van de ringlijn valt op te maken uit de omroepstem. Een mannelijke stem kondigt de stations aan als de trein met de klok mee rijdt en een vrouwelijke stem als de trein tegen de klok in rijdt.
Bij de radiale lijnen geldt dit principe voor respectievelijk de treinen richting het stadscentrum en naar de buitenwijken. Het netwerk ligt bijna helemaal ondergronds, hoewel sommige lijnen de rivieren Moskva en Jaoeza kruisen met een brug. Een uitzondering is ook de lijn Filjovskaja, die een lang bovengronds tracé heeft met zeven bovengrondse stations.
Voorheen moest men muntjes (jetons, жетоны) kopen voor de metro, maar deze zijn vervangen door magneetkaarten. Deze kunnen gekocht worden voor één, tien of meer reizen. In de magneetstrip staat vermeld voor hoeveel reizen de kaart geldig is. Als het kaartje door het poortje van de metro wordt gehaald, wordt achterop de dag en tijd van de reis gedrukt.
Tabel met lijnen Deze tabel geeft de lijnnummers, eindbestemmingen, lengte en de reistijd weer. Nummer Lijnnaam Eindstations Openingsjaar Lengte Reistijd 22px Sokolnitsjeskaja Potapovo ↔ Boelvar Rokossovskogo 1935 44,1 km 66 min 22px Zamoskvoretskaja Chovrino ↔ Alma-Atinskaja 1938 42,8 km 61 min 22px Arbatsko-Pokrovskaja Pjatnitskoje Sjosse ↔ Sjtsjolkovskaja 1938 45,1 km 62 min 22px Filjovskaja Aleksandrovski Sad ↔ Koentsevskaja / Moskva-Siti 1935 14,9 km 19 min / 14 min 22px Koltsevaja (Ringlijn) Park Koeltoery – Koerskaja – Beloroesskaja – Park Koeltoery 1950 19,3 km 24 min 22px Kaloezjsko-Rizjskaja Medvedkovo ↔ Novojasenevskaja 1958 37,6 km 57 min 22px Tagansko-Krasnopresnenskaja Planernaja ↔ Kotelniki 1966 42,2 km 53 min 22px Kalininsko-Solntsevskaja Novokosino ↔ TretjakovskajaDelovoj Tsentr ↔ Aeroport Vnoekovo 19792014 16,5 km24,9 km 28 min42 min 22px Serpoechovsko-Timirjazevskaja Altoefjevo ↔ Boelvar Dmitrija Donskogo 1983 41,2 km 52 min 22px Ljoeblinsko-Dmitrovskaja Fiztech ↔ Zjablikovo 1995 38,3 km 59 min 22px Bolsjaja Koltsevaja (Grote ringlijn) Kachovskaja ↔ Mnjovniki ↔ Lefortovo ↔ Kachovskaja 2018 57,5 km 87 min 22px Boetovskaja Bitsevski Park ↔ Boeninskaja Alleja 2003 10 km 16 min 22px Nekrasovskaja Nekrasovka ↔ Nizjegorodskaja 2019 22,3 km 27 min 22px Troitskaja Zil ↔ Novomoskovskaja 2024 20,2 km 22px Roebljovo-Archangelskaja Boelvar Generala Karbysjeva ↔ Delovoj Tsentr 2026 10,2 km
Metronet in cijfers miniatuur|Aankomst van een metro De spoorwijdte is 1524 mm, gelijk aan de Russische spoorwegen, treinen worden via een derde rail gevoed met 825 volt gelijkspanning. De gemiddelde afstand tussen twee stations is 1800 meter. De kortste afstand is 585 meter, tussen Aleksandrovski Sad en Arbatskaja. De langste afstand (3,5 km) ligt tussen Volgogradski Prospekt en Tekstilsjtsjiki. De gemiddelde snelheid is 42 km per uur. Sinds de jaren 70 zijn de perrons 155 meter lang, geschikt voor acht rijtuigen. De treinen op de lijnen 2, 6 en 7 hebben acht rijtuigen, de lijnen 1, 3, 8, 9, 10 hebben zeven rijtuigen en de lijnen 4, 5 en 11 hebben er zes. Alle rijtuigen (de oude E-serie en de nieuwe 81-serie) zijn 20 meter lang met vier deuren aan iedere zijde. De treinen zijn hiermee identiek aan die van de metrosystemen van onder meer Sint-Petersburg, Nizjni Novgorod, Kiev, Boedapest en Praag.
Stationsnummering In 1995 hebben de metrostations allemaal een nummer gekregen. Hiervoor zijn de 150 stations die op 1 januari 1995 in bedrijf waren doorlopend over de respectievelijke lijnen genummerd in volgorde van hun ligging langs de lijn. Zodoende kreeg niet het chronologisch eerste station, Komsomolskaja, maar het noordelijkste station van lijn 1 nummer 001 en na alle 19 stations van lijn 1 kreeg het eerste station van lijn 2 het nummer 020 enzovoorts tot en met de toen nieuwste lijn 9. Hierbij moet worden opgemerkt dat, door de telling per lijn, de stations met een overstap op hetzelfde perron twee nummers krijgen en dus voor twee tellen. De stations van lijn 10 werden aansluitend genummerd vanaf nummer 151. Daarna zijn de nummers in min of meer chronologische volgorde toegekend aan nieuwe stations. Helemaal chronologisch is het niet aangezien er ook nummers boven de 200, namelijk Strogino en Koentsevskaja, zijn uitgegeven voordat dat aantal was bereikt en de stations van de monorail de nummers 199 t/m 204 hebben gekregen. Op 15 februari 2016 bereikte de teller het aantal van 200 metrostations met de opening van Salarjevo. Het 275e metrostation, Zil, werd op 13 september 2025 geopend.
Ontwikkeling van het metronet miniatuur|Voorstelling van een bovengrondse metrolijn bij het Rode Plein
Geschiedenis De eerste plannen voor de bouw van een metro in Moskou stammen uit het Tsaristische Rijk. Deze bestonden uit ondiepe of bovengrondse lijnen en men had ook plannen om het Rode Plein te overbruggen. Onverwacht keurde de Doema (het Russische parlement) de bouw van drie metrolijnen goed, maar ze werden gedwarsboomd door de Eerste Wereldoorlog en de Russische Burgeroorlog. Tijdens de Russische Revolutie en de Russische Burgeroorlog was er niet genoeg geld om de bouw te voltooien (men besteedde meer geld aan de oorlog). Na de Russische Revolutie toen Moskou weer hoofdstad werd, groeide het idee om een ondergrondse in de stad aan te leggen in het kader van nieuwe, socialistische gebouwen. In 1922 was men zelfs al bijna begonnen met een tunnel te graven, maar door de verwoestingen van de burgeroorlog besloot men zich te richten op de wederopbouw van de stad. Desondanks werd in 1923 aan het Duitse Siemens Bauunion GmbH gevraagd om een project uit te werken. In 1925 kwam Siemens met een uitgewerkt plan voor 80 km tunnels met 86 stations. Door geldgebrek kwam het project van Siemens niet verder dan de tekentafel.W. Malzewa: Ondergrondse in Moskou. Geschiedenis van de metrobouw in de hoofdstad .
1931–1938 Evolutie van het netwerk Jaar totale lengte Aantal stations1935 11,2 km 131940 23,6 km 221945 37 km 291950 43,5 km 351955 58,8 km 411960 77,5 km 561965 113,5 km 751970 136 km 871975 168,5 km 1041980 188 km 1161985 208,5 km 1291990 231,2 km 1431995 256,5 km 1562000 264 km 1612005 278,3 km 1712007 282 km 1732010 301 km 1822011 305 km 1852012 313 km 1882023 449 km 258 miniatuur|75 jaar ontwikkeling van het Moskouse metronet