thumb|150px|De Nederlandse kampioenstrui. thumb|thumbtime=45|Polygoonjournaal met een verslag van het NK op de weg van 1941. thumb|Middelkamp winnaar Cauberg te Valkenburg in 1943 thumb|Bioscoopjournaal uit 1949. In en rond Valkenburg wordt het NK wielrennen op de weg voor amateurs (160 km) en profs (210 km) gehouden. Beelden van o.a. de beklimming van de Cauberg. Wim van Est gaat als eerste over de streep maar hindert daarbij Sjef Janssen; de aanvankelijk breed lachende Van Est beschouwt zichzelf als winnaar maar als de jury de protesterende Janssen tot winnaar uitroept, protesteren een huilende Van Est en zijn supporters op hun beurt bij de jury; een lachende Janssen kijkt toe. Het Nederlands kampioenschap wielrennen op de weg is in de vier onderdelen wegwedstrijd en individuele tijdrit bij zowel de mannen als de vrouwen een jaarlijkse georganiseerde wielerwedstrijd waarin om de nationale titel wordt gestreden. De titelstrijd op de weg vindt doorgaans in het weekeinde voor de start van de Ronde van Frankrijk plaats. Het parcours bestaat hierbij uit een omloop die een aantal keer moet worden afgelegd, afhankelijk van de categorie.
Het kampioenschap wordt sinds 2020 georganiseerd door Courage Events in opdracht van de Koninklijke Nederlandsche Wielren Unie (KNWU). Daarvoor werd de organisatie van het evenement uitbesteed aan bedrijven als Top Sports Group en Golazo.
In 2020 werden de tijdritten niet verreden vanwege de coronapandemie die dat jaar uitbrak. Alleen de wegwedstrijden werden dat jaar verreden.
Erelijsten Wegwedstrijd mannen thumb|Dylan van Baarle op het podium in 2023. Tot 1927 was het Nederlands kampioenschap voor alle categorieën toegankelijk, sindsdien is de titelstrijd voor beroepsrenners. Recordhouder is Jorinus van der Wiel met vijf zeges. N.B. In de periode 1958-1961 werd het kampioenschap aan de hand van een klassement over meerdere ritten bepaald. Jaar Locatie Goud Ploeg Zilver Brons Pré KNWU-kampioenschappen1888 Groningen -Slechts 2 deelnemers kwamen aan de meet. Zie verslag door sporthistoricus Jurryt van de Vooren, 1 juli 2018, | Het eerste NK Wielrennen was geen NK Wielrennen Dat geldt ook voor 1889.1889 Franeker 1890 Groningen 1891 Amersfoort 1892 Ede 1893 Ede 1894 Ede 1895 Ede 1896 Ede 1904 Utrecht 1906 Rotterdam 1907 Rotterdam 1908 Amsterdam 1909 Mook 1910 Ede 1911 Nijmegen 1912 Apeldoorn Frits Wiersma eindigde als 1e, maar werd in eerste instantie gediskwalificeerd en Cees Erkelens tot winnaar uitgeroepen; later werd besloten de wedstrijd onbeslist te laten eindigen en opnieuw te verrijden. Cees Erkelens won. 1913 Amsterdam 1914 BrusselHet NK van 1914 werd in België gehouden, omdat in Nederland wegwedstrijden in die jaren verboden waren. 1915 Amsterdam en Maastricht 1916 Maastricht 1917 Voorthuizen 1918 Harderwijk 1919 Soesterberg 1920 Soesterberg 1921 Soesterberg 1922 Arnhem 1923 Soesterberg 1924 Soesterberg 1925 Apeldoorn 1926 Amsterdam De aanvankelijke winnaar, Jorinus van der Wiel, werd teruggezet naar de tweede plaats. 1927 Arnhem KNWU-kampioenschappen1928 Arnhem 1929 Heerlen -1930 Arnhem -1931 Arnhem 1932 Arnhem -1933 Arnhem 1934 Hoogerheide 1935 Hoogerheide 1936 Hoogerheide 1937 Valkenburg 1938 Valkenburg 1939 Valkenburg 1940 Circuit Park Zandvoort 1941 Circuit Park Zandvoort 1942 Valkenburg 1943 Valkenburg 1944 Valkenburg 1945 Valkenburg 1946 Valkenburg 1947 Valkenburg Magneet 1948 Valkenburg Dilecta-J.B. Louvet-Wolber 1949 Valkenburg Amefa N.V. 1950 Valkenburg Ceylon 1951 Valkenburg Locomotief-Wego 1952 Valkenburg Locomotief-Wego 1953 Valkenburg Garin 1954 Valkenburg Locomotief-Vredestein 1955 Valkenburg Locomotief-Vredestein 1956 Valkenburg Locomotief-Vredestein 1957 Valkenburg Locomotief-Vredestein 1958 Valkenburg,Berg en Dal,Circuit Park Zandvoort Eroba-Vredestein 1959 Beek,Circuit Park Zandvoort Locomotief-Vredestein 1960 Beek,Chaam,Circuit Park Zandvoort Saint Raphael-Geminiani 1961 Beek,Circuit Park Zandvoort Saint Raphael-Geminiani 1962 Beek Saint-Raphael-Helyett 1963 Circuit Park Zandvoort Amstel Bier 1964 Beek Saint Raphael-Gitane 1965 Beek Televizier 1966 Beek TeleVizier-Batavus 1967 Beek geen winnaarNummer 1, Evert Dolman, werd gediskwalificeerd wegens dopinggebruik. 1968 Beek Smith's 1969 Beek Mann-Grundig 1970 Helmond Goldor-Fryns 1971 Valkenburg Flandria-Mars 1972 Valkenburg Goudsmit-Hoff 1973 Valkenburg Gitane-Frigécrème 1974 Hoogerheide Frisol 1975 Hoogerheide Frisol 1976 Simpelveld TI-Raleigh 1977 Beek Frisol 1978 Beek TI-Raleigh 1979 Geulle TI-Raleigh 1980 Geulle TI-Raleigh 1981 Geulle TI-Raleigh 1982 Geulle TI-Raleigh 1983 Geulle TI-Raleigh 1984 Geulle Kwantum Hallen-Yoko 1985 Geulle Kwantum Hallen-Yoko 1986 Geulle Panasonic 1987 Geulle PDM-Concorde 1988 Rheden TVM-Van Schilt 1989 Rheden Superconfex-Yoko 1990 Meerssen Buckler 1991 Meerssen Buckler 1992 Meerssen TVM 1993 Meerssen ONCE 1994 Meerssen TVM 1995 Meerssen TVM 1996 Meerssen TVM 1997 Meerssen Rabobank 1998 Meerssen Rabobank 1999 Gulpen Rabobank 2000 Gulpen Rabobank 2001 Nijmegen Mercury-Viatel 2002 Nijmegen Lotto-Adecco 2003 Rotterdam Bankgiroloterij 2004 Rotterdam Rabobank 2005 Rotterdam Davitamon-Lotto 2006 Maastricht Rabobank 2007 Maastricht-Margraten Rabobank 2008 Ootmarsum Rabobank CT 2009 Landgraaf Rabobank 2010 Beek Team Milram 2011 Ootmarsum Pim Ligthart Vacansoleil-DCM 2012 Kerkrade Niki Terpstra Omega Pharma-Quickstep 2013 Kerkrade Vacansoleil-DCM 2014 Ootmarsum Garmin Sharp 2015 Emmen Etixx-Quick Step 2016 Ouddorp Team LottoNL-Jumbo 2017 Montferland Team Sunweb 2018 Hoogerheide Corendon-Circus 2019 Ede Deceuninck–Quick-Step 2020 Wijster Alpecin-Fenix 2021 Wijster Team Jumbo-Visma 2022 Wijster Team Jumbo-Visma 2023 Sittard Team Jumbo-Visma 2024 Arnhem Team Jayco AlUla 2025 Ede Red Bull-BORA-hansgrohe 2026 Nijmegen Team Visma-Lease a Bike 2028 Valkenburg
Individuele tijdrit mannen thumb|Stef Clement won in 2006, 2007, 2009 en 2011. thumb|Tom Dumoulin won in 2014, 2016, 2017 en 2021. thumb|Wilco Kelderman won in 2015. 1991 Bart Voskamp Léon van Bon Servais Knaven1992 Arnold Stam Patrick van Dijken Jos Wolfkamp1993 Jos Wolfkamp Jaap ten Kortenaar Pelle Kil1994 Mario Gutte Jos Wolfkamp Jaap ten Kortenaar1995 Erik Breukink Frans Maassen Patrick van Dijken1996 Erik Dekker Danny Nelissen Jelle Nijdam1997 Erik Breukink Erik Dekker Servais Knaven1998 Patrick Jonker Servais Knaven Wilco Zuijderwijk1999 Bart Voskamp Erik Dekker Renger Ypenburg2000 Erik Dekker Servais Knaven Maarten den Bakker2001 Bart Voskamp Remco van der Ven Jan van Velzen2002 Erik Dekker Servais Knaven Paul van Schalen2003 Maarten den Bakker Bart Voskamp Servais Knaven2004 Thomas Dekker Joost Posthuma Bart Voskamp2005 Thomas Dekker Erik Dekker Michiel Elijzen2006 Stef Clement Erik Dekker Joost Posthuma2007 Stef Clement Michiel Elijzen Rick Flens2008 Lars Boom Joost Posthuma Koen de Kort2009 Stef Clement Koos Moerenhout Rick Flens2010 Jos van Emden Koos Moerenhout Lieuwe Westra2011 Stef Clement Jens Mouris Martijn Keizer2012 Lieuwe Westra Lars Boom Niki Terpstra2013 Lieuwe Westra Niki Terpstra Tom Dumoulin2014 Tom Dumoulin Sebastian Langeveld Jos van Emden2015 Wilco Kelderman Rick Flens Jos van Emden2016 Tom Dumoulin Jos van Emden Wilco Kelderman2017 Tom Dumoulin Stef Clement Robert Gesink2018 Dylan van Baarle Niki Terpstra Wilco Kelderman2019 Jos van Emden Sebastian Langeveld Dylan van Baarle 2020 niet gehouden i.v.m. coronapandemie2021 Tom Dumoulin Sebastian Langeveld Koen Bouwman2022 Bauke Mollema Tom Dumoulin Daan Hoole2023 Jos van Emden Daan Hoole Sjoerd Bax2024 Daan Hoole Mick van Dijke Sjoerd Bax2025 Daan Hoole Dylan van Baarle Axel van der Tuuk2026 Huub Artz Dylan van Baarle Sjoerd Bax
Wegwedstrijd vrouwen thumb|Bioscoopjournaal uit 1965. Vrouwen zijn officieel door de Koninklijke Nederlandsche Wielren Unie toegelaten tot het wielrennen. De 20-jarige Ineke van IJken uit Baarn, secretaresse van de Nederlandse Dames Wielerclub, wint de eerste wegwedstrijd om het kampioenschap van Nederland op het Circuit Park Zandvoort. thumb|Lucinda Brand won in 2013 en 2015. thumb|Iris Slappendel won in 2014. thumb|Anouska Koster won in 2016. thumb|Chantal Blaak won in 2017, 2018 en 2024. Vanaf 1965 wordt het Nederlands kampioenschap voor vrouwen verreden. Recordhoudster is Keetie van Oosten-Hage met negen overwinningen, waarvan acht op een rij. Zij volgde haar zus Bella Hage op, die de drie edities ervoor won. Leontien Zijlaard-van Moorsel won in totaal zeven keer en Marianne Vos vier keer. thumb|Demi Vollering op het podium in 2023.