Checkpoint was een Amsterdamse hiv-testvoorziening van de Hiv Vereniging Nederland die in 2002 begon met het aanbieden van hiv-sneltests. Het project werd grotendeels door vrijwilligers uitgevoerd en richtte zich in het bijzonder op mensen met een verhoogd risico op hiv. Het RIVM omschreef Checkpoint als een één-uurs-testvoorziening met een bijzondere focus op mannen die seks hebben met mannen (MSM). In 2003 werden er meer dan duizend hiv-tests uitgevoerd.

De snelle beschikbaarheid van de testuitslag was een belangrijk onderdeel van de werkwijze. Ook Medisch Contact beschreef de hiv-sneltest als drempelverlagend.

Op 1 januari 2005 nam de soa-polikliniek van de GGD Amsterdam de hiv-sneltest standaard in het aanbod op. Het Amsterdamse community-based model kreeg later navolging in andere Europese steden.

Aanleiding Toen in 2001 de stichting Schorer zich meer concentreerde op haar taak als kenniscentrum, bleef er minder tijd over voor een uitvoerend project als de Weekendpoli.

Onderzoek toonde in 2000 aan dat in Nederland slechts 42% van de MSM ooit getest was op hiv. Toen Schorer in 2002 de Weekendpoli sloot, zochten de vrijwilligers een nieuwe locatie voor een project met de hiv-sneltest. De Hiv Vereniging Nederland bood ruimte aan in haar pand, onder de voorwaarde dat de testvoorziening voor iedereen toegankelijk zou zijn en dat goede pre- en posttestcounseling onderdeel van het consult vormde.

GlaxoSmithKline verleende financiële steun en de Hiv Vereniging Nederland ondersteunde dit initiatief. Op 14 juni 2002 werd Checkpoint officieel als eerste hiv-sneltestlocatie in Nederland geopend; een week later, op 21 juni, vonden de eerste test-consulten plaats.

Doelstellingen De doelstellingen van Checkpoint waren drieërlei:

het bekendmaken van de hiv-sneltest op de Nederlandse markt; het aanbieden van de hiv-sneltest aan iedereen die risico op hiv had gelopen, ongeacht geslacht of seksuele voorkeur, met pre- en posttestcounseling en overdracht van de opgedane kennis aan zorginstellingen en andere belangstellenden; onderzoek naar de haalbaarheid van uitbreiding van Checkpoint met soa-zorg voor mensen met hiv.

Met deze werkwijze wilde Checkpoint bijdragen aan een actiever hiv-testbeleid in Nederland.

Geschiedenis Checkpoint begon in juni 2002. In de beginperiode was de vraag naar de sneltest groter dan de beschikbare capaciteit, waardoor de aanvankelijke vrije inloop werd beperkt. Het RIVM nam Checkpoint op in de landelijke monitoring van hiv-testlocaties. In 2003 werden er meer dan duizend tests verricht; 66% van de bezoekers gaf aan dat de snelle testuitslag de belangrijkste reden was om Checkpoint te bezoeken.

In 2004 werden resultaten van Checkpoint gepresenteerd tijdens de 15e Internationale Aidsconferentie in Bangkok.

In 2005 werden bij Checkpoint 860 hiv-sneltests verricht, 8% minder dan in 2004. Het RIVM schreef deze afname waarschijnlijk toe aan de invoering van hiv-sneltests in reguliere soa-klinieken. De oorspronkelijke testlocatie Checkpoint Amsterdam werd in 2008 gesloten.

Werkwijze

Aanvankelijk kon zonder afspraak worden getest, maar vanwege de grote vraag werd later overgegaan op telefonische planning. Daarbij werd het gelopen hiv-risico, reden voor de test en mogelijke windowfase besproken. Van de beschikbare plaatsen werd 75% gereserveerd voor cliënten met een verhoogd risico; overige cliënten konden zo nodig op een wachtlijst worden geplaatst voor vrijgekomen plaatsen.

Na inschrijving en voorlichting over veilige seks volgde pre-testcounseling door een arts of verpleegkundige. Voor de test werd de Determine HIV-1/2-sneltest gebruikt, die na ongeveer 15 minuten uitslag gaf; in een Nederlandse evaluatie uit 2003 werd voor deze test een sensitiviteit van 99,4% en een specificiteit van 99,6% gevonden.

Bij een reactieve of onduidelijke sneltestuitslag werd bloed afgenomen voor een bevestigingsonderzoek met een Western blot, waarna de uitslag een week later tijdens een tweede post-testgesprek werd besproken. Daarbij werd ondersteuning aangeboden via het Marieke Bevelander Huis en het Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland en werd de informatiegids Positief leven meegegeven.

Testen kon anoniem en tegen kostprijs. Checkpoint combineerde de hiv-sneltest met pre- en post-testcounseling en andere vormen van seksuele gezondheidszorg, waaronder vaccinatie tegen hepatitis B. Onder cliënten die daarvan afzagen werd onderzoek gedaan naar hun motieven.

Vrijwilligers Checkpoint werd uitgevoerd door 43 vrijwilligers. Na selectie volgden zij, afhankelijk van ervaring en functie, een intern opleidingstraject voordat zij zelfstandig gingen werken.

In 2007 kreeg Checkpoint als tweede vrijwilligersorganisatie in Amsterdam en als 25ste in Nederland de kwaliteitsonderscheiding Goed Geregeld van de Vereniging Nederlandse Organisatie Vrijwilligerswerk (NOV).

Resultaten Testlocatie Consult/diagnose Groep 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Checkpoint # hiv-testen MSM 213 477 531 438 360 397 174 Checkpoint # hiv-testen Heteromannen 129 323 251 272 164 202 82 Checkpoint # hiv-testen Vrouwen 92 208 194 150 120 99 39 Checkpoint # hiv-testen Totaal 434 1.008 976 860 644 698 295 GGD Amsterdam # hiv-testen MSM 1.537 1.532 1.661 2.238 2.488 3.419 4.230 GGD Amsterdam # hiv-testen Heteromannen 2.938 2.954 4.175 4.744 6.398 9.177 9.630 GGD Amsterdam # hiv-testen Vrouwen 3.415 3.626 5.039 5.564 7.712 11.340 11.760 GGD Amsterdam # hiv-testen Totaal 7.890 8.112 10.875 12.546 16.598 23.936 25.620 Checkpoint # hiv+ MSM 14 21 21 26 23 11 14 Checkpoint # hiv+ Heteromannen 1 1 1 2 2 0 0 Checkpoint # hiv+ Vrouwen 1 2 1 0 1 1 2 Checkpoint # hiv+ Totaal 16 24 23 28 26 12 16 GGD Amsterdam # hiv+ MSM 56 65 89 126 95 118 148 GGD Amsterdam # hiv+ Heteromannen 14 7 14 16 22 15 19 GGD Amsterdam # hiv+ Vrouwen 12 15 17 21 18 29 11 GGD Amsterdam # hiv+ Totaal 82 87 120 163 132 163 178 Checkpoint % hiv+ MSM 6,6 4,4 4,0 5,9 6,4 2,8 8,0 Checkpoint % hiv+ Heteromannen 0,8 0,3 0,4 0,7 1,2 0,0 0,0 Checkpoint % hiv+ Vrouwen 1,1 1,0 0,5 0,0 0,8 1,0 5,1 GGD Amsterdam % hiv+ MSM 3,6 4,2 5,4 5,6 3,8 3,5 3,5 GGD Amsterdam % hiv+ Heteromannen 0,5 0,2 0,3 0,3 0,3 0,2 0,2 GGD Amsterdam % hiv+ Vrouwen 0,4 0,4 0,3 0,4 0,2 0,3 0,1

De tabel vergelijkt het aantal uitgevoerde hiv-tests en positieve uitslagen bij Checkpoint met de corresponderende cijfers van de soa-polikliniek van de GGD Amsterdam. In 2002 en 2008 was Checkpoint 26 vrijdagavonden operationeel.

Ook in buitenlandse wetenschappelijke publicaties werden de resultaten van Checkpoint Amsterdam gebruikt als vergelijkingsmateriaal; voor 2002–2003 werd onder MSM een hiv-prevalentie van 5,2% gerapporteerd.

Aanvullende activiteiten

Onderzoek naar recente hiv-infecties Tot begin 2006 kon bij een positieve uitslag naast de Western blot een zogeheten detuned ELISA worden aangevraagd, waarmee werd ingeschat of sprake was van een recente hiv-infectie. Bij 63% van de positieve uitslagen bleek het om niet-recente infecties te gaan.

Mister B Van 7 oktober 2007 tot 1 april 2008 bood Checkpoint op zondagmiddag hiv-sneltests en vaccinaties voor MSM aan bij Mister B in Amsterdam.

Mondvocht thumb|OraQuick Advance Hiv-1/2 sneltest|252x252pxCheckpoint kreeg als eerste organisatie in Europa 1.000 OraQuick Advance Hiv-1/2-tests voor een pilot met mondvochttesten. In totaal werd aan 1.084 cliënten gevraagd deel te nemen; van 1.067 deelnemers werden resultaten geregistreerd. Aan het einde van de pilot werden twee fout-negatieve OraQuick-uitslagen gevonden. In een Britse evaluatie van 820 monsters werden drie fout-negatieve uitslagen gevonden, die door de onderzoekers werden toegeschreven aan afleesfouten.

Tevredenheidsonderzoek In 2005 werd onder de cliënten een tevredenheidsonderzoek gehouden. Van de 543 cliënten namen er 275 aan deel en waardeerden Checkpoint met 8,5 als rapportcijfer. Van de respondenten gaf 83% aan dat de sneltest ertoe leidde dat zij zich eerder opnieuw op hiv zouden laten testen.

Betekenis en navolging In een evaluatie uit 2008 beschreef het RIVM Checkpoint als een innovatieve alternatieve testfaciliteit en stelde dat het inzetten van de hiv-sneltest om de drempel tot testen te verlagen succesvol was gebleken.

Het Amsterdamse model kreeg later navolging in andere Europese landen. Een Europese inventarisatie uit 2017 beschreef dat het concept van community-based testcentra zich na de oprichting van Checkpoint in Amsterdam in 2002 door Europa verspreidde en dat veel van deze centra de naam Checkpoint gingen gebruiken. De inventarisatie identificeerde 56 dergelijke test- en gezondheidscentra.

Externe links From HIV-testing to Gay Health Centres: A Mapping of European "Checkpoints" European Test Finder

Categorie:Gezondheidszorg in Nederland Categorie:Hiv/aids Categorie:Testen Categorie:Vrijwilligerswerk