Een beha, bh of bustehouder is een aansluitend kledingstuk dat vrouwen als ondergoed dragen ter ondersteuning van hun borsten. Er is een grote verscheidenheid beha's in verschillende materialen, al bestaan de meeste modellen uit een band rond de borstkas, twee cups over de borsten en twee schouderbandjes. De beha is een ingewikkeld kledingstuk waarvan elk model in tientallen maten wordt geproduceerd.
De beha ontstond eind 19e eeuw in het Westen. Daarvoor droegen vrouwen onderhemden en korsetten als onderkleding. Beha's boden meer bewegingsvrijheid en een betere ondersteuning. Ze raakten begin 20e eeuw ingeburgerd, waarna hun vorm en functie meermaals veranderden. In de jaren 1920 vlakten beha's de boezem af, maar vanaf de jaren 30 hielpen ze een meer vrouwelijk silhouet te creëren. In de jaren 40 en 50 droegen veel vrouwen opvallende puntbeha's, waarna het silhouet de lichaamsvormen opnieuw meer volgde en de beha's minimalistischer en comfortabeler werden. Sinds midden jaren 1990 zijn beugel-, push-up- en T-shirtbeha's, die de borsten een regelmatig ronde vorm geven, de populairste types.
De meeste vrouwen wereldwijd dragen vanaf de puberteit overdag een beha. Dat doen ze voornamelijk uit comfort, om zich mooier te voelen of om aan bepaalde sociale normen te voldoen. Hoewel een beha kan bijdragen tot het comfort van de drager, kan hij ook aanleiding geven tot gezondheidsklachten.
Etymologie Aan het begin van de 20e eeuw dook in het Nederlands het woord 'bustehouder' op, min of meer gelijktijdig met de uitvinding van de moderne beha. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal vermeldt een bron uit 1902 waarin men spreekt over "reformkorsetten en bustehouders". "Reform(-) I", Woordenboek der Nederlandsche Taal, Instituut voor Nederlandse Lexicologie, 2007, online geraadpleegd op 18 november 2015. Het woord is een samenstelling van 'buste' (boezem, borsten) en 'houder' (van het werkwoord 'houden'). Het is een leenvertaling van het Franse 'soutien-gorge' (bustesteun), wellicht via het Duitse 'Büstenhalter'. Het was de Française Herminie Cadolle die de woorden 'corselet-gorge' en later 'soutien-gorge' lanceerde. Nicole van der Sijs, "Beha (bustehouder)", etymologiedatabank.nl, 2010, online geraadpleegd op 18 november 2015. Gearchiveerd op 19 november 2015. In 1950 werd 'bustehouder' in de Van Dale opgenomen. Het letterwoord 'beha' – ook 'bh', 'b.h.' of 'BH' gespeld – ontstond later als eufemistische afkorting van 'bustehouder' en is intussen de meest gebruikelijke benaming.
In nogal wat talen heeft men de benaming rechtstreeks aan de Franse term ontleend; zo spreekt men in het Roemeens van een 'sutien', in het Grieks van een 'soutién' ('σουτιέν'), en in het Turks van een 'sütyen'. Ook in Vlaanderen is het woord 'soutien' goed ingeburgerd. "soutien", vlaamswoordenboek.be, 31 oktober 2014, online geraadpleegd op 20 november 2015. De Engelse benaming, 'brassiere' (meestal verkort tot 'bra'), is eveneens een (Normandisch) Frans leenwoord, maar verwijst in het Frans en in de Vlaamse dialecten naar een kledingstuk voor baby's met knopen op de rug. "brassière", Larousse, online geraadpleegd op 20 november 2015. Gearchiveerd op 20 november 2015. "brassière", vlaamswoordenboek.be, 23 december 2013, online geraadpleegd op 20 november 2015. Gearchiveerd op 31 mei 2023.
Geschiedenis De beha ontstond eind 19e eeuw in het Westen en raakte in de eerste helft van de 20e eeuw ingeburgerd. De ontstaansgeschiedenis kan echter niet los gezien worden van de ontwikkelingen die het korset doormaakte van de renaissance tot de belle époque. Verder zijn er in de Europese kostuumgeschiedenis voorlopers van de beha aan te wijzen, die, hoewel de beha er niet rechtstreeks op teruggaat, wel een gelijkaardige opbouw hadden en/of dezelfde functies dienden.
Oudheid thumb|Een jonge vrouw maakt zich klaar om een strophion aan te trekken (bronzen beeldje, 1e-4e eeuw). In de menselijke geschiedenis duiken allerlei kledingstukken en accessoires op om vrouwenborsten te bedekken, te ondersteunen of ze een ander aanzicht te geven. In het Middellandse Zeegebied is kleding ter ondersteuning van de borsten opgetekend uit de oudheid. Van de Minoïsche beschaving zijn 3600 jaar oude beeldjes overgeleverd van de slangengodin in een lange rok en een korsetachtig lijfje dat de taille nauw omsloot en de ontblote borsten opstuwde. Christopher L. C. E. Witcombe, "2. The Votary", arthistoryresources.net, 2000, online geraadpleegd op 17 juni 2016. Coenegrachts 1997, p. 7. De klederdracht van de Minoïsche beeldjes wijkt sterk af van andere kleding uit die tijd, die erg eenvoudig was, grotendeels gelijk voor mannen en vrouwen, en zonder duidelijk onderscheid tussen bovenkleding en ondergoed. Ewing 1981, p. 13.
thumb|left|160px|Op dit 4e-eeuwse mozaïek dragen atleten een strophium en broekje In het Oude Griekenland en Rome droegen vrouwen onder bepaalde omstandigheden een strophion of strophium om de boezem: een lang wollen, katoenen of linnen verband dat op de rug werd vastgemaakt. Griekse en Romeinse meisjes en vrouwen droegen het verband veelal om de borsten plat te duwen en vast te houden. Bij jonge meisjes veronderstelde men dat een strak verband de borstgroei tegenging; het Romeinse schoonheidsideaal was een fijngebouwde jonge vrouw met kleine borsten en brede heupen. Het strophium kon evengoed gebruikt worden om de boezem in de kijker te zetten, simpelweg door langere verbanden te gebruiken of door het verband onder de borsten te wikkelen. "Ancient Greek Dress", Metropolitan Museum of Art, oktober 2003, online geraadpleegd op 16 juni 2016. Barbara F. McManus, "Roman Clothing", vroma.org, augustus 2003, online geraadpleegd op 16 juni 2016. Kelly Olson, Dress and the Roman Woman. Self-presentation and Society. Abingdon: Routledge, 2008, p. 16, 52-53. Alexandra Croom, Roman Clothing and Fashion. Stroud: Amberley Publishing Limited, 2013, p. 49-52. In de Ilias van Homeros (boek 14, 188-225) wordt verwezen naar de rijkversierde borstband van Aphrodite K. Bender, "The girdle of Aphrodite-Venus...or was it her 'wonderbra'?", Iconography in Art History, 3 januari 2013, online geraadpleegd op 8 januari 2016. en op 4e-eeuwse mozaïeken uit de Villa Romana del Casale zijn vrouwen te zien die aan lichaamsoefening doen in wat wel een bikini lijkt die bestaat uit een strophium en een broekje. Naast het strophium waren leren riemen onder of over de borsten gebruikelijke kleding voor Griekse en Romeinse vrouwen. Zulke riemen werden boven een tuniek gedragen, als bovenkleding dus.
Middeleeuwen thumb|left|160px|Een kleermaker naait borstzakjes in een mouwloos onderhemd, uit Schachzabelbuch (1467). Over ondergoed tijdens de middeleeuwen in Europa is relatief weinig met zekerheid bekend. Zowel mannen als vrouwen droegen als onderkleding een kiel, chainse of chemise, al dan niet in combinatie met een soort (onder)broek. "Onderkleding in de Middeleeuwen: 900 - 1200", 17 april 2003, online geraadpleegd op 20 juni 2016. (gearchiveerd) Ewing 1981, p. 16-18. Françoise Piponnier en Perrine Mane, Dress in the Middle Ages (Se vêtir au Moyen Âge). New Haven: Yale University Press, 1997, p. 40-41. Ondersteuning van de buste was vermoedelijk zeldzaam, al zijn er aanwijzingen dat vrouwen weleens een linnen verband om de borsten wonden om ze op hun plaats te houden en kleiner te doen lijken. Jeffrey L. Singman, Jeffrey L. Forgeng en Will McLean, Daily Life in Chaucer's England. Westport: Greenwood Publishing Group, 1995, p. 98. Gearchiveerd op 31 mei 2023. In de 13e-eeuwse Roman de la Rose geeft een oude dame bijvoorbeeld het advies om grote borsten in te binden. Patricia Marie Phillips-Batoma, A Feminist Reading of La Veille's Speech in Jean de Meun's Portion of Le Roman de la Rose. Urbana: University at Illinois at Urbana-Champaign, 2014. Heather Arden, "Women as Readers, Women as Text in the 'Roman de la Rose'", in: Lesley Janette Smith en Jane H. M. Taylor (red.), Women, the Book, and the Wordly: Selected Proceedings of the St. Hilda's Conference, 1993, Volume 2. Cambridge: D.S. Brewer, 1995, p. 116. Tot in de 15e eeuw idealiseerde men namelijk jonge vrouwen met kleine, ronde en hoog gepositioneerde borsten. Kim M. Philips, Medieval Maidens: Young Women and Gender in England, 1270-1540. Manchester: Manchester University Press, 2003, p. 45. Gearchiveerd op 4 september 2017. Kim M. Philips, "Beauty," in: Women and Gender in Medieval Europe: An Encyclopedia. New York: Routledge, 2006, p. 64-65. Gearchiveerd op 4 september 2017.
Over het algemeen werd, vooral naar het einde van de middeleeuwen toe, de boezem goed ingepakt onder strakke lijfjes en hoge halsuitsnijdingen. Terwijl vroeg- en hoogmiddeleeuwse klederdracht voor vrouwen bestond uit lange, losse gewaden, hadden laatmiddeleeuwse overjurken een opvallend nauwsluitende snit en een vetersluiting, waardoor ze – ook zonder spannende onderkleding of een aparte beha – enige ondersteuning boden voor zwaardere borsten. De onderkleding bleef dan ook grotendeels losjes. Rosalie Gilbert, "Breast Coverings & Medieval Bras", RosalieGilbert.com, online geraadpleegd op 24 juli 2017. Coenegrachts 1997, p. 9.
Toch bestonden beha's en nauwere onderkleding wel degelijk. De Franse hofarts Henri de Mondeville schreef in de jaren 1310 dat sommige vrouwen twee aansluitende "borstzakjes" in hun onderhemden naaiden en de boezem vervolgens met een verband vasthielden. Will McLean, "Breast Sacks and Medieval Ideals of Female Beauty", willscommonplacebook.blogspot.be, 23 juli 2013, online geraadpleegd op 21 juni 2016. Gearchiveerd op 13 augustus 2016. Beatrix Nutz, "Medieval underwear", HistoryExtra.com, 17 november 2015, online geraadpleegd op 17 juni 2016. Verschillende verluchte manuscripten uit de 14e en 15e eeuw bevatten afbeeldingen waarop aansluitende onderhemden met borstzakjes te zien zijn. Isis Sturtewagen, "Supportive underwear # visual sources", MedievalSilkwork.com, 7 augustus 2012, online geraadpleegd op 1 juli 2016. Gearchiveerd op 12 augustus 2016. In Meister Reuauß, een anoniem satirisch gedicht uit het 15e-eeuwse Oostenrijk, staat te lezen dat menig vrouw "twee buidels" maakte zodat alle jongens zouden zien wat voor mooie borsten ze had, terwijl andere vrouwen "zakjes" maakten opdat men in de stad juist níét zou zien dat ze dikke borsten hadden. "Mittelalterliche Unterwäsche aus Schloss Lengberg, Osttirol", Universiteit van Innsbruck, 2012, online geraadpleegd op 22 juni 2016. In 2008 vonden archeologen van de Universiteit van Innsbruck in het Oost-Tiroolse Lengberg-kasteel vier linnen beha's tussen 2700 textielfragmenten. Het bleek te gaan om twee mouwloze onderhemden met borstzakjes, een beha met schouderbandjes en een longlinebeha met vetersluitingen onder de oksels. Op een van de beha's werd kloskant aangetroffen, wat doet vermoeden dat het eigendom was van een rijke, mogelijk adellijke dame. De kledingstukken dateren vermoedelijk uit de eerste helft van de 15e eeuw. "Sensation: 532 Jahre alter BH gefunden", Tirol heute, 18 juli 2012, online geraadpleegd op 22 juni 2016 (gearchiveerd).
Renaissance tot Franse Revolutie thumb|left|160px|Jane Seymour in een jurk met grote halsopening, die evenwel niets weggeeft van de borsten of het decolleté (schilderij van Holbein de Jonge, 1536).