Rimburg is een Nederlands dorpje (bestaande uit de kernen Rimburg en Broekhuizen) in het Wormdal aan de rivier de Worm, die hier de grens vormt tussen Nederland en Duitsland, in oostelijk Zuid-Limburg. Aan de overzijde van de rivier ligt het Duitse Rimburg met kasteel. Rimburg maakt deel uit van de gemeente Landgraaf. Het vormt een onderdeel van de vroegere gemeente Ubach over Worms, die in 1982 samen met de gemeenten Nieuwenhagen en Schaesberg (samen werden ze destijds de SUN-gemeenten genoemd) in de gemeente Landgraaf opgingen. Tot 1886 was Rimburg een zelfstandige gemeente waarvan het grondgebied reikte tot aan Brunssum.

Geschiedenis thumb|Detail Ferrariskaart (1771-1778) met de heerlijkheid Rimburg ingeklemd tussen de twee delen van de bank Ubach Romeinse tijd In de Romeinse tijd kruiste de heerbaan Boulogne-Keulen ("Via Belgica") de rivier de Worm in het huidige Rimburg. Een restant van een mijlpaal is nog te vinden aan de Broekhuizenstraat.

thumb|left|80px|Wapen van Mulrepas

Heerlijkheid Rimburg In de middeleeuwen werd Rimburg een heerlijkheid. Kasteel Rimburg wordt rond 1160 gebouwd bij de strategische brug over de Worm. Wilhelm van Mulrepas is aan het begin van de dertiende eeuw de eerste persoon die zich heer van Rimburg noemt. In 1544 maakte Karel V Rimburg tot leen van Brabant, maar de heerlijkheid Rimburg behield tot 1778 een relatief zelfstandige positie, hoewel verbonden met het Land van 's-Hertogenrade. In 1778 werd Rimburg echter geïntegreerd in het Land van 's-Hertogenrade, onderdeel van de Oostenrijkse Nederlanden. Rimburg had in die tijd een eigen schepenbank.

Heren en vrouwen van de heerlijkheid Rimburg De heerlijkheid Rimburg kende de volgende heren en vrouwen:

Naam Periode Opmerkingen Willem van Mulrepas fl. 1278 bekendste "roofridder"; in 1278 veldtocht van hertog Jan I van Brabant tegen hem Reinier van Mulrepas, Heinrich van Mulrepas, Wilhelmina van Mulrepas ca. 1238 – ca. 1351 genoemd in een kwartierstaat; niet onafhankelijk bevestigd Gerard van Merode ("van Rimburg") & Wilhelmina van Mulrepas vanaf huwelijk 1323 – 1351 geslacht Van Merode-Rimburg; beiden overleden 1351 Werner van Merode 1320–1377 heer van Rimburg, zoon van Gerard en Wilhelmina Johanna Scheiffart van Merode & Hendrik II van Gronsveld vanaf 21 september 1382 – 1396 Johanna: erfvrouwe van Rimburg (1343–?), dochter van Werner van Merode; Hendrik II van Gronsveld (ca. 1335–1404) via huwelijk Hendrik III van Gronsveld vanaf boedelscheiding 12 maart 1396 Hendrik III van Gronsveld (1368–?), zoon van Hendrik II en Johanna; huwde in 1395 met Aleijda d'Oupeye Juppleu Catharina Johanna van Gronsveld tot 1444 erfdochter en vrouwe van Rimburg (ca. 1399–1444), dochter van Hendrik III; huwde met Dirk van Bronckhorst-Batenburg Dirk van Bronckhorst-Batenburg vanaf huwelijk – 1454 heer van Batenburg, Gronsveld en Rimburg Diederik (Dietrich) II van Bronckhorst 2e helft 15e eeuw onder wie de heerlijkheid in 1498 tot vrije Rijksheerlijkheid werd verheven Jan I van Bronckhorst fl. 1543–1544 Rimburg in 1544 weer leengoed van Brabant na ontrouw aan keizer Karel V Joost Maximiliaan van Bronckhorst tot 22 juni 1640 verkocht kasteel en heerlijkheid aan Arnoud van Boeijmer Arnoud van Boeijmer vanaf 1640 Anna Sophia Elisabeth van Boeijmer tot 1728 stichtte school (1700) en kapel (1725); elders "Anna Maria van Boymer", kapel gedateerd 1726 Geslachten Van Ligneville, Van Westerholt en Van Galen-Ermelinghof vanaf 1728 gezamenlijk na overlijden Anna Sophia van Boeijmer Sibylla en Isabella van Ligneville 1794 laatst bekende (mede-)vrouwen vóór opheffing van de heerlijkheid

Na de Franse verovering (1794) en de afschaffing van het leenstelsel werd de vrije heerlijkheid Rimburg opgeheven. Het Kasteel Rimburg bleef daarna bestaan als particulier landgoed onder wisselende eigenaars.

Franse tijd In 1795 werd de heerlijkheid met schepenbank ingelijfd bij Frankrijk, evenals de bank Ubach (Ubach over Worms en Übach-Palenberg). Ze werden ingedeeld bij het kanton Rolduc binnen het arrondissement Maastricht van het nieuwe departement Nedermaas.

Splitsing Toen de Franse kantonnale indeling in 1814 werd opgeheven, werd het gebied van de voormalige heerlijkheid gesplitst. Het westelijke gedeelte, op de linkeroever van het riviertje de Worm, werd als Nederlandse gemeente Rimburg onderdeel van de nieuwe provincie Limburg. Het oostelijke gedeelte, op de rechter Wormoever, werd Pruisisch gebied, en onderdeel van de nieuwe provincie groothertogdom Beneden-Rijn (tot 1822, daarna de Rijnprovincie).

Nederlandse gemeente De gemeente Rimburg heeft tijdens haar bestaan dezelfde bestuursorganisatie gekend als Nieuwenhagen. De gemeente Rimburg werd opgeheven bij Wet van den 16den December 1886, tot vereeniging der gemeenten Ubach over Worms en Rimburg. Als ingangsdatum voor de opheffing werd aangewezen de dag waarop de raad van de nieuwe gemeente Ubach over Worms voor het eerst zou vergaderen. Die eerste vergadering vond plaats op 15 maart 1887. De laatste raadsvergadering van de gemeente Rimburg vond op 9 oktober 1886 plaats.

De rivier de Worm (Duits: Wurm) vormt bij Rimburg de natuurlijke markering van de Nederlands-Duitse staatsgrens. Aan de oostzijde van de Worm, op het grondgebied van de Duitse gemeente Übach-Palenberg ligt het kasteel van Rimburg, dat nog altijd in adellijke handen is. Tussen 1949 en 1963 was het het kasteel met omgeving geannexeerd door Nederland en even onderdeel van de gemeente Ubach over Worms.

Tweede Wereldoorlog Rimburg werd als laatste stukje Zuid-Limburg bevrijd op 2 oktober 1944. Het lag in de frontlinie en speelde hierbij een belangrijke rol in de slag om Aken. Aan de Duitse zijde van de Worm liggen nog steeds vele bunkers die onderdeel uitmaakten van de Siegfriedlinie. Tijdens de bestorming hiervan werd het kasteel door de Duitsers zwaar verdedigd. Hierbij werd een gedeelte van het kasteel verwoest tezamen met vele kunstschatten.

Historische kaarten

Bezienswaardigheden thumb|Rimburg, gezien vanaf de Duitse kant (Kasteel Rimburg) thumb|Vredesmonument op de Nederlands-Duitse grens bij het riviertje de Worm. Gerealiseerd door de vredesgroep Übach-Palenberg (D) Een deel van Rimburg is een beschermd dorpsgezicht. De Drievuldigheidskerk, van 1726 en later. De pastorie van 1826. Het Heilig Hartbeeld van 1930 De Sint-Jozefkapel, aan Steenenbergweg 30, een wegkapel in het Rimburgerbos, die in 1951 door Rimburgse oudstrijders van de tweede wereldoorlog werd opgericht. Bij de kapel staat een monument met de namen van de oud-strijders. De vereniging "De vrienden van de Sint Jozefkapel Rimburg" die de belangen van de oud-strijders en de vertegenwoordigen en de kapel onderhouden. De Rimburgermolen, een watermolen op de Worm. Kasteel Rimburg, op de Duitse oever van de Worm. De watertoren, van 1925 Diverse boerderijen, zoals: Rinckberg 27-29, van 1718, met gezwenkte gevel. Rinckberg 22, van 1763, met topgevel en 17e-eeuws vakwerk aan achterzijde. Rinckberg 39, van 1640, vierkantshoeve met deels vakwerk. Rinckberg 18, 18e-eeuwse vierkantshoeve met deels vakwerk. Palenbergerweg 1, hoeve De Kruisstraat, van 1822-1838. Rimburgerweg 126, Kinnehoeve, met onderkelderd 17e-eeuws woonhuis, woonkamer, poortgebouwen stallen, 1761. Rimburgerweg 160, hoeve, 19e-eeuws. Rimburgerweg 162, hoeve Vulenbach, gesloten hoeve, 18e-eeuws. Vredesmonument bij de Duits-Nederlandse grens. Mijlpaal van Rimburg, deel van Romeinse mijlpaal, nabij Broekhuizerweg 53.

Natuur en landschap Rimburg is een langgerekt dorp dat parallel verloopt aan de Worm. De hoogte van het dorp is ongeveer 95 meter. Op de hellingen van het plateau naar het dal liggen enkele hellingbossen, zoals het Rimburgerbos, waarin zich ook de watertoren en de Sint-Jozefkapel bevindt.

Nabijgelegen kernen Marienberg, Waubach, Eygelshoven

Foto's

Zie ook Lijst van burgemeesters van Rimburg

Noten

Categorie:Voormalige gemeente in Limburg (Nederland) Categorie:Plaats in Limburg (Nederland) Categorie:Geografie van Landgraaf