thumb|Een brievenbus van het ziekenfonds Solidaris, waarmee leden doktersbriefjes aan hun ziekenfonds kunnen bezorgen. In België beheert een ziekenfonds, ook aangeduid met de naam mutualiteit, de verplichte ziektekostenverzekering.

Aansluiting Lidmaatschap van een ziekenfonds (of “verzekeringsinstelling”) is verplicht voor wie: begint te werken als bediende, arbeider of zelfstandige; nog studeert en 26 jaar wordt; een werkloosheidsuitkering ontvangt.

Kinderen tot 26 jaar zijn automatisch aangesloten als persoon ten laste van het gezinshoofd, tenzij ze eerder fiscaal onafhankelijk worden.

Verzekeringsinstellingen

In België kan iedere ingezetene zich bij een van de vijf erkende, al dan niet politiek gebonden ziekenfondsen of bij de federale neutrale Hulpkas voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (HZIV) aansluiten. Voor spoorwegpersoneel geldt een bijzondere regeling bij de Kas der Geneeskundige Verzorging van HR Rail.

Elk ziekenfonds biedt de verplichte gratis ziekteverzekering aan. Die wordt betaald door de werkgevers- en werknemersbijdragen aan de sociale zekerheid en door de subsidies van de federale overheid. De verplichte verzekering betaalt (gedeeltelijk) de geneeskundige prestaties die het Rijksfonds voor sociale zekerheid RIZIV erkend heeft. De verplichte ziekteverzekering betaalt ook de uitkeringen in geval van arbeidsongeschiktheid.

Daarnaast bieden de ziekenfondsen ook nog aanvullende verzekeringen aan. Daarmee vergoeden ze verstrekkingen die niet of onvoldoende door de verplichte ziekteverzekering gedekt worden, zoals brillen, vaccinaties, tandheelkunde, revalidatie... Hiermee proberen de fondsen zich van hun concurrenten te onderscheiden en nieuwe leden te werven.

De Hulpkas voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering biedt enkel de verplichte ziekteverzekering aan. De leden van de andere ziekenfondsen zijn sinds 2010 wettelijk verplicht een aanvullende ziekteverzekering af te sluiten.

Er zijn in België 5 erkende landsbonden, onderverdeeld in 60 voornamelijk regionaal georganiseerde ziekenfondsen:

20 Christelijke Mutualiteiten 13 Socialistische Mutualiteiten 10 Liberale Mutualiteiten 7 Neutrale Ziekenfondsen 4 Onafhankelijke Ziekenfondsen

De Hulpkas voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (HZIV) heeft 12 gewestelijke diensten en het NMBS-ziekenfonds heeft 5 gewestelijke centra

Het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV) ontvangt - onder meer van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ) en van de sociale verzekeringsfondsen voor zelfstandigen - de bijdragen voor de ziekte- en invaliditeitsverzekering en verdeelt ze over de landsbonden, de Hulpkas en het NMBS-ziekenfonds. Het RIZIV controleert deze instanties ook.

Regulering Basiswetgeving omvat de Wet van 6 augustus 1990 betreffende de ziekenfondsen en de landsbonden van ziekenfondsen. Regulering valt onder de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (voorheen Ministerie van Arbeid en Sociale Voorzorg).

Lijst Landsbonden Landsbond LedenToestand op 21 december 2021, online geraadpleegd op 25 mei 2022 via "Statistieken van ledentallen", RIZIV. 100 Landsbond der Christelijke Mutualiteiten 4.600.893 200 Landsbond van de Neutrale Ziekenfondsen 573.696 300 Solidaris, nationaal verbond van socialistische mutualiteiten 3.252.667 400 Landsbond van Liberale Mutualiteiten 539.577 500 Landsbond van de Onafhankelijke Ziekenfondsen 2.232.397

Ziekenfondsen Ziekenfonds Werkingsgebied Landsbond Leden 120 CM Vlaanderen Landsbond der Christelijke Mutualiteiten 3.465.993 134 Mutualité chrétienne Landsbond der Christelijke Mutualiteiten 1.134.900 203 Vlaams & Neutraal Ziekenfonds Landsbond van de Neutrale Ziekenfondsen 125.810 216 La Mutualité Neutre Landsbond van de Neutrale Ziekenfondsen 186.877 228 Mutualia Landsbond van de Neutrale Ziekenfondsen 135.696 235 Neutraal Ziekenfonds Vlaanderen Landsbond van de Neutrale Ziekenfondsen 125.313 304 Solidaris Antwerpen Solidaris 502.518 306 Solidaris Brabant Solidaris 634.743 309 Solidaris West-Vlaanderen Solidaris 207.433 311 Solidaris Oost-Vlaanderen Solidaris 272.779 319 Solidaris Wallonie Solidaris 1.238.428 322 Solidaris Limburg Solidaris 314.666 323 Mutualité Socialiste du Luxembourg Solidaris 82.100 403 LM MUTPLUS Landsbond van Liberale Mutualiteiten 157.556 407 LM Oost-Vlaanderen Landsbond van Liberale Mutualiteiten 119.184 409 Mutualité Libérale Hainaut-Namur Landsbond van Liberale Mutualiteiten 36.618 414 Mutualité Libérale Liège-Luxembourg Landsbond van Liberale Mutualiteiten 22.846 417 LM Plus Landsbond van Liberale Mutualiteiten 203.373 509 Partenamut Landsbond van de Onafhankelijke Ziekenfondsen 1.270.049 515 Freie Krankenkasse Landsbond van de Onafhankelijke Ziekenfondsen 26.158 526 Helan Landsbond van de Onafhankelijke Ziekenfondsen 936.190 600 Hulpkas voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering 118.857 900 Kas der Geneeskundige Verzorging van HR Rail 99.548

Kritiek De Studiekring voor de Kritische Evaluatie van Pseudowetenschap en het Paranormale (SKEPP) hekelt de ziekenfondsen voor het terugbetalen van alternatieve geneeswijzen die geen wetenschappelijke basis hebben. De organisatie vindt dat het aanbieden van deze vergoedingen misleidend is voor consumenten en dat ziekenfondsen hiermee hun financiële belangen boven de gezondheid van hun leden stellen. SKEPP stelt dat het verplicht stellen van aanvullende verzekeringen voor deze behandelingen onwettig is en roept op tot meer toezicht op de praktijken van de ziekenfondsen. Samenvattend vindt SKEPP dat ziekenfondsen verantwoordelijk zijn voor het verspreiden van misinformatie en het verspillen van geld aan ineffectieve behandelingen. SKEPP stelt dat ziekenfondsen 200 miljoen euro kunnen besparen door te stoppen met het terugbetalen van alternatieve behandelingen.

Zie ook Controledienst voor de ziekenfondsen en de landsbonden van ziekenfondsen - voert controle uit op de ziekenfondsen Ziekenfonds (Nederland) Zorgverzekering (Nederland) Zorgverzekering (Vlaanderen)

Externe link RIZIV, lijst van ziekenfondsen

Categorie:Gezondheidszorg in België Categorie:Sociale zekerheid in België *