miniatuur|BACH-motief in muzieknotatie miniatuur|Audio van het BACH-motief Een muzikale handtekening is een klein muzikaal thema dat sommige componisten in hun werk opnemen. De letters van hun naam worden omgezet in muzieknoten. De traditie om woorden in muziekletters om te zetten dateert uit de vroege renaissance. Niet alleen verwerkten componisten hun eigen naam, maar ook de naam van geliefden, vrienden, andere componisten of plaatsnamen in hun werk, net zoals dichters deden, bijvoorbeeld door het gebruik van een acrostichon.
Een heel bekend voorbeeld is de naam B-A-C-H, die in muziek wordt omgezet als Bes - A - C - B. De H in de Duitstalige naam Bach staat voor de muzieknoot B. Talloze bewonderaars van Bach hebben dit zogeheten BACH-motief in hun werk opgenomen.
Omzetting van letters naar noten Er zijn verschillende manieren om de letters van een woord om te zetten naar muzieknoten.
Vanzelfsprekend zijn de A t/m G. De letter B wordt door Duitsers gelezen als de toon Bes. Dan is er de H, die door Duitsers gelezen wordt als de toon B. De letter S kan worden omgezet in de toon Es. Ook relatieve nootnamen worden gebruikt. De volgorde do-re-mi-fa-sol-la-ti wordt dan omgezet in de toonladder van C-majeur. D - do (of U - ut in de Duitse notatie) wordt C R - re - D M - mi - E S - so(l) - G (of zoals reeds gezegd, Es) L - la - A T - ti - B Ten slotte zijn er manieren om het hele alfabet om te zetten in muzieknoten, zoals hieronder weergegeven a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z a b c d e f g a b c d e f g a b c d e f g a b c d e
Voorbeelden van muzikale handtekeningen Dmitri Sjostakovitsj, (D. Schostakowitsch), die in bijna al zijn werken DSCH verwerkte, Duits voor de muzieknoten D-Es-C-B. Zie ook: DSCH-motief De componisten uit de familie Bach, onder wie Johann Sebastian Bach, gebruikten de handtekening BACH die op verschillende manieren in hun werk terugkomt, bekend als het BACH-motief, dus Bes-A-C-B. Alban Berg verwerkte zijn naam, met die van twee van zijn vrienden, Arnold Schoenberg en Anton Webern, in zijn kamerconcert uit 1925. A-Bes-B-F staat voor Alban Berg. Zijn eigen naam en de naam van zijn maîtresse Hanna Fuchs-Robettin (A. B. en H. F.) gebruikte hij heimelijk in zijn Lyrische suite. Gustav Mahler verwerkte de voornaam van zijn vrouw Alma muzikaal in de vorm van de noten a-e-a (la-mi-la). Franz Schubert (F. Schubert) gebruikte F-Es-C-B Arnold Schoenberg (Schönberg) gebruikte Es-C-B-Bes-E-G Béla Bartók (Béla Bartók) B-E-B-A of B-A-B-E. De tweede variant is gebaseerd op de Hongaarse gewoonte om de familienaam voor de voornaam te plaatsen. Edvard Grieg (Edvard Hagerup Grieg) gebruikte E-B-G in zijn pianosonate .
Voorbeelden van andere namen in muziekstukken Robert Schumann verwerkte de naam Meta Abegg, een vrouw op wie hij verliefd was, in zijn Pianovariaties op het ABEGG-thema. Ook gebruikte Schumann de naam van de stad Asch, waar zijn geliefde Ernestine von Fricken woonde, in zijn Carnaval pianoserie. GADE werd gebruikt door Schumann in een stuk als hommage aan zijn goede vriend Niels Gade.
Haydn De naam van Haydn (1732 - 1809), door velen als een zeer grote componist gezien, is vaak gebruikt in de vorm van BADDG. Hierbij is de H in een B omgezet volgens de Duitse methode. de Y en de N worden respectievelijk een D en een N volgens de alfabetische omzetting. Een jaar voor de honderdste sterfdag van Haydn, in 1908, kregen zes Franse componisten de opdracht om korte pianostukken te schrijven ter ere van Haydn. Bij zijn 250e geboortedag, in 1982, gaf de BBC zes Engelse componisten de opdracht om eveneens stukken voor piano te schrijven. Hieronder een aantal voorbeelden van stukken ter ere van Haydn.
George Benjamin, Meditation on Haydn's Name, voor piano (1982) Paul Dukas, Prélude élégiaque sur le nom de Haydn, voor piano (1909) Alain Louvier, Quatre Bagatelles sur le nom de Haydn, voor strijkkwartet (2010)
Categorie:Muziekterm