Het verlengd interregiomaterieel (VIRM) is een serie dubbeldekstreinen van de Nederlandse Spoorwegen (NS). Deze heeft er 178 aangeschaft, te weten 98 van het type vierwagentreinstel (VIRM-IV), en 80 van het type zeswagentreinstel (VIRM-VI). Dit materieel had bij aflevering de naam Regiorunner. De treinen krijgen soms de bijnaam bison (vanwege de kopvorm) of doedelzak (vanwege het geluid dat in de eerste serie aanvankelijk ontstond bij het optrekken).
De serie VIRM-1, van 34 vierdelige en 47 zesdelige stellen, is ontstaan door verlenging van de oorspronkelijk geleverde DD-IRM, het Dubbeldeksinterregiomaterieel. Deze treinen waren bedoeld voor het rijden van InterRegiotreinen. Het eerste treinstel (de driedelige 8201) werd op 21 april 1994 overgebracht van Waggonfabrik Talbot in Aken naar de werkplaats in Leidschendam. Deze eerste serie is vanaf 2000 verlengd; de driedelige stellen werden daarbij tot vierwagenstellen verlengd, de vierdelige tot zeswagenstellen.
Een tweede serie van 25 treinstellen (13 vier- en 12 zesdelige) en derde serie van 21 zesdelige treinstellen zijn in 2002–2005 afgeleverd.
Een vierde serie van 51 vierdelige stellen werd in 2008–2009 in gebruik genomen.
Totstandkoming Op basis van de vierde nota ruimtelijke ordening bracht NS in de jaren '80 een eigen plan uit: Rail 21, een nationaal plan waarbij naast forse uitbreidingen aan het bestaande spoornet werd geïnvesteerd in nieuw materieel. Onderdeel van het plan was om in 1996 een drietreinenconcept in te voeren: de Agglo/Regiotrein (stoptrein), de InterRegiotrein (sneltrein, vergelijkbaar met de huidige Intercity's) en de intercity (vergelijkbaar met de EuroCity en de hogesnelheidstreinen zoals de Thalys en de ICE). Het Dubbeldeksinterregiomaterieel was dus bedacht voor de Interregioverbindingen en kreeg de naam Regiorunner. Het drietreinensysteem is echter nooit ingevoerd, onder andere door de verzelfstandiging van NS, en de officiële naam Regiorunner is vervallen. Het materieel wordt nu voornamelijk ingezet als intercitytrein.
Eerste generatie: DD-IRM Tijdens de ontwikkeling gebruikte Talbot intern de naam Intelligent Railway Material concept, afgekort IRM.
Tussen 1994 en 1996 werden voor het Dubbeldeksinterregiomaterieel 290 dubbeldeksrijtuigen afgeleverd: 162 mBvk1/2-rijtuigen: aangedreven koprijtuigen met 2e klas 81 ABv3/4-rijtuigen: rijtuigen met 1e/2e klas 47 ABv5-rijtuigen: rijtuigen met 1e/2e klas De ABv5-rijtuigen zijn geleverd door De Dietrich te Reichshoffen in Frankrijk; de overige door de hoofdleverancier Talbot uit Aken. mBvk1 en mBvk2 zijn identiek. Hetzelfde geldt voor ABv3 en ABv4.
Daarmee werden 34 driewagentreinstellen en 47 vierwagentreinstellen samengesteld: 34 stellen DD-IRM-III: mBvk1 + ABv3 + mBvk2 (serie 8200) 47 stellen DD-IRM-IV: mBvk1 + ABv4 + ABv5 + mBvk2 (serie 8400)
thumb|links|Treinstel 8280 op De Vink, 2 mei 2001; de eerste serie bestond deels uit driedelige stellen
Verlenging: VIRM-1 In 2000 werd een bestelling geplaatst voor 128 nieuwe rijtuigen, om de 81 bestaande stellen te verlengen: de 34 driewagenstellen (serie 8200) werden uitgebreid met een ABv6 tot vierwagenstellen (serie 9400). De 47 vierwagenstellen (serie 8400) werden uitgebreid met een ABv6 en een mBv7 tot zeswagenstellen (serie 8600).
Zo ontstond het Verlengd Interregiomaterieel (VIRM-1). Het interieur van de nieuwe rijtuigen wijkt af van de oudere, met onder meer een ander type stoelen die op de benedenverdiepingen in coachopstelling werden geplaatst. Bovendien werden de 'oudere' rijtuigen aangepast; zo werden onder andere de hc-ruimten en een aantal toiletten verwijderd. Ook werden de stroomafnemers en snelschakelaars verplaatst van de mBvk naar de nieuwe ABv6-rijtuigen.
Modernisering: VIRMm-1 thumb|Gemoderniseerde VIRM-1 8637 te Bergen op Zoom De eerste generatie werd vanaf 2016 gemoderniseerd. De NS verwachtte dat de treinen 20 procent zuiniger werden door het gebruik van led-verlichting en zuinigere klimaatinstallaties. Op 18 september 2014 werd begonnen met het vierdelige Pre-Try-Out-treinstel (PTO-treinstel) 9411. De overige 80 treinstellen werden tussen 2016 en 2020 bij NedTrain in Haarlem gemoderniseerd, waarbij de vierwagentreinstellen als eerste aan de beurt waren. Het interieur is vergelijkbaar met dat van de Dubbeldekker Zonering (DDZ), met de stoelen beneden in vis-à-vis-opstelling en boven in coachopstelling.
De nieuwe stoelen zijn van de Italiaanse fabrikant Clerprem en gelijk aan het type dat reeds bij de DDZ is toegepast. De ruimte voor de (verwijderde) liftschachten wordt op de benedenverdieping gebruikt als bagageruimte; op de benedenverdieping van de ABv-rijtuigen wordt een loungebank geplaatst. Voorts werden er op iedere verdieping vier noodventilatieramen geplaatst. Deze hebben als doel om bij langdurige uitval van de klimaatunit voor voldoende frisse lucht te zorgen. Het rolstoeltoegankelijke balkon werd van een OBIS-scherm voorzien waarop reisinformatie wordt getoond. Tevens is op dit balkon een rolstoeltoegankelijk toilet geplaatst dat aanvankelijk van een urinoir voorzien was; later zijn deze permanent afgesloten. In de eerste klas is iedere dubbele zitplaats voorzien van een stopcontact voor het gebruik van onder andere laptops. De in de ABv6 geplaatste snelschakelaar werd vervangen door het type dat ook al in VIRM-4 is geplaatst.Dubbeldekkers NS worden moderner Het eerste in serie gemoderniseerde treinstel was de 9404; in februari 2017 was de eerste inzet van het zeswagentreinstel 8637.
Het uiterlijk van de gemoderniseerde treinstellen is gewijzigd t.o.v. de oorspronkelijke uitvoering. De blauwe banen langs de ramen lopen vanaf de balkons naar beneden i.p.v. naar boven en rond de deuren is er nu een blauwe omlijsting. De investering bedroeg 502 miljoen euro.
Tweede en derde generatie: VIRM-2/3 De serie VIRM-2 bestaat uit 13 vierwagentreinstellen genummerd in de 9500-serie, en 12 zeswagentreinstellen genummerd in de 8700-serie. De serie VIRM-3 bestaat uit 21 zeswagentreinstellen, aansluitend genummerd in 8700-serie.
Hiervoor werden 250 rijtuigen afgeleverd: 92 mBvk1/2: aangedreven koprijtuigen met 2e klas 46 ABv3/4: rijtuigen met 1e/2e klas 33 ABv5: rijtuigen met 1e/2e klas 46 ABv6: rijtuigen met stroomafnemers en 1e/2e klas 33 mBv7: aangedreven rijtuigen met 2e klas
Modernisering: VIRMm-2/3 thumb|Aan de buitenkant van de gerenoveerde VIRM-2 en -3 treinstellen is het NS logo zo groot afgebeeld dat het niet tussen de ramen past Het moderniseringprogramma voor VIRM-2 en -3 liep van juni 2021 tot eind 2023.NS onthult opgeknapte dubbeldekkers met loveseats en camera's, maar zonder urinoirs, de Volkskrant, 2 juni 2021.
De VIRM-2 en -3 treinstellen kregen de nieuwe NS-flow kleurstelling met grote witte NS-logo’s op de zijkant en zonder blauwe banen langs de ramen. De indeling van het interieur lijkt op het interieur van de VIRMm-1, maar kent enkele wijzigingen. Zo zijn het urinoir en de bagagerekken bij de loungebanken verdwenen. Ook de balkons zijn anders dan die van de VIRMm-1. Er is een bioscoopstoel voor rolstoelbegeleiders en er zijn loveseats. Verder zijn er andere stoelen in de 1e en 2e klasse; de stoelen in de 2e klas zijn van het type Nexus 2.0 EC. De VIRMm-2 en -3 zijn de eerste NS intercity's die in de 2e klas USB-poorten hebben. De 1e klas heeft naast USB-poorten ook stopcontacten. Ook de klimaatinstallaties zijn vervangen door een efficiënter en betrouwbaarder type.
Op 7 juni 2021 is treinstel 9528 als eerste gerenoveerde stel in dienst gekomen. In december 2022 was de honderdste VIRM gemoderniseerd, waarmee er 19 van serie 2 en 3 waren afgerond. De laatste VIRM-2/3 (de 8746) werd begin 2023 gemoderniseerd.
Vierde generatie: VIRM-4 thumb|De destijds hagelnieuwe 9553 te Eindhoven in september 2008 thumb|VIRM 8632 In 2007 heeft NS Reizigers 205 nieuwe VIRM-4 rijtuigen besteld bij Bombardier Transportation ter vervanging van onder andere de ICK-rijtuigen. De basisopdracht bestond uit 50 vierdelige treinstellen. Later is hier nog één stel aan toegevoegd alsmede een extra koprijtuig, ter vervanging van een bij een aanrijding beschadigd rijtuig. Het eerste treinstel werd op 27 juni 2008 gepresenteerd.
Voor VIRM-4 zijn de volgende rijtuigen besteld (excl. het extra vervangende rijtuig): 102 mBvk1/2: aangedreven koprijtuigen met 2e klas 51 ABv3/4: rijtuigen met 1e/2e klas 51 ABv6: rijtuigen met stroomafnemers en 1e/2e klas
De samenstelling is: 51 stellen VIRM-IV: mBvk1 + ABv6 + ABv3/4 + mBvk2
Modernisering: VIRMm-4 NS moderniseert tussen 2023 en 2028 de 51 VIRM-4-treinstellen, waarbij ze een vergelijkbare uitstraling krijgen als de VIRMm-2/3. De kosten worden geschat op 323 miljoen euro.
LED-installatie In augustus 2025 was er een proef met LED-verlichting als frontseinen om de treinen energiezuiniger te maken. Het eerste stel dat de LED-installatie kreeg was stel 8637. Na het succes van de proef komt deze uitvoering op alle VIRM-stellen. miniatuur|VIRM 8719 Zonder LED installatie + VIRM 8721 met LED Installatie op station Elst. Nummering Net als de vorige generatie dubbeldekstreinen (DD-AR) was het de bedoeling dat de rijtuigen van DD-IRM op rijtuigniveau onderhouden zouden worden. Hierdoor was er feitelijk sprake van treinstammen. Mede daarom is de DD-IRM mechanisch en pneumatisch gekoppeld met semiautomatische koppelingen (ATK, Automatische Tussenkoppeling), zodat de rijtuigen eenvoudiger van en aan elkaar te koppelen zijn dan bij treinstellen. In de praktijk is van onderhoud op rijtuigniveau nooit sprake geweest en was er dan ook al gauw sprake van treinstellen in plaats van treinstammen.
De eerste serie was bij ingebruikname genummerd in de serie 8200 (driedelig) en 8400 (vierdelig). De laatste twee cijfers van het treinstelnummer waren gelijk aan die van het rijtuignummer van de ABv3/4, en deze waren van de eerste serie 01 t/m 81. Er kon dus bijvoorbeeld nooit gelijktijdig een stel 8201 en een stel 8401 in bedrijf zijn.
Bij de verlenging werd de oude driedelige serie 8200 hernummerd in de nu vierdelige 9400; de oude vierdelige 8400 werd de nu zesdelige 8600. De series 8200 en 8400 bestaan dus niet meer.
De tweede serie is genummerd als 9500 (9501–9525, vierdelig) en 8700 (8701–8725, zesdelig). Ook bij deze stellen zijn de laatste twee cijfers van het stelnummer gelijk aan die van het ABv3/4-rijtuignummer, waarbij nog steeds geldt dat er niet gelijktijdig een stel 9501 en een stel 8701 in bedrijf kan zijn.
De derde serie (zesdelig) is aansluitend aan de tweede in de serie 8700 genummerd (8726–8746). De 8700-serie is dus deels serie 2, deels serie 3.
De vierde serie (vierdelig) is in dezelfde serie 9500 als de tweede serie genummerd (9547–9597). De 9500-serie is dus deels serie 2, deels serie 4.
Afvoer en nummerwijzigingen Treinstel 8629 is afgevoerd nadat er bij Ede brand uitbrak in een van de rijtuigen. Treinstel 8711 was betrokken bij het treinongeval bij Amsterdam Westerpark maar is naderhand hersteld. Treinstel 9405 raakte ernstig beschadigd bij het treinongeval bij Voorschoten op 4 april 2023, en is afgevoerd en gesloopt.
Fabrikanten De casco's van IRM zijn vanaf 1994 gebouwd door Waggonfabrik Talbot in Aken. De VIRM-casco's zijn tussen 2002 en 2009 gebouwd bij Bombardier Transportation in Görlitz. De elektrische installatie voor het IRM werd geleverd door Holec Ridderkerk, voor de VIRM door Alstom Ridderkerk, de naam die Holec na overname door Alstom kreeg. Het kunstleer en de stof van de VIRM is geleverd door BMS Projectstoffering.
Onderdeel Fabrikant Mechanisch deel Talbot Loopdraaistellen Stork RMO, Fiat-SIG Motordraaistellen Stork RMO Wielstellen Bochumer Verein/Lucchini Tractie-installatie Holec Ridderkerk Reminstallatie Oerlikon Knorr Elektrische installatie Holec Ridderkerk Klimaatbeheersing Hagenuk
Techniek