Een eenpartijstelsel is een partijstelsel waarbij er in een staat maar één politieke partij is toegestaan, de eenheidspartij, dit in tegenstelling tot een meerpartijenstelsel. Oppositiepartijen zijn dus verboden of minstens uitgesloten van verkiezingen. In een variant zijn er wel een of meer bevriende oppositiepartijen toegestaan, maar kunnen die nooit de absolute meerderheid van de quasi-eenheidspartij bedreigen, zoals in communistisch Polen het geval was met een boerenpartij. Het systeem komt neer op een brede oligarchie van partijleden op alle politieke niveaus.
Een eenpartijstelsel mag niet worden verward met een stelsel waarin één partij feitelijk dominant is, maar niet op basis van een constitutioneel voorrecht. Dit stabiel stelsel komt nog steeds vrij veel voor, ook in landen die als democratisch worden beschouwd.
Staten met een eenpartijstelsel zijn eenpartijstaten. In het verleden waren er vrij veel eenpartijstaten, tegenwoordig zijn zij in de minderheid. Fascistische staten, communistische staten en andere dictaturen, maar soms ook democratieën hadden in het verleden een eenpartijstelsel. Het meest gebruikte argument voor de invoer van een eenpartijstelsel is dat meerpartijenstelsels zouden zorgen voor partijschappen en verdeeldheid, terwijl het eenpartijstelsel zou zorgen voor harmonie, eenstemmigheid en de besluitvorming zou bevorderen.
Vergeleken met andere dictaturen houden eenpartijstaten het vaak opvallend lang uit. Dit komt vooral doordat niet alle macht is geconcentreerd bij een persoon, waarmee de dictatuur valt of staat. De partij die het langste aan de macht is gebleven, was de True Whig Party in Liberia, die 103 jaar ononderbroken aan het roer heeft gestaan, van 1877 tot 1980, gevolgd door de Communistische Partij van de Sovjet-Unie, die het 74 jaar heeft uitgehouden. De Institutioneel Revolutionaire Partij in Mexico heeft 71 jaar geregeerd en de Mongoolse Revolutionaire Volkspartij 68 jaar.
Staten met een eenpartijstelsel Onderstaande tabel somt de landen op met een eenpartijstelsel.
Vlag Naam Land Naam Partij Ideologie China Communistische Partij van China (Verenigd Front) Marxisme-leninisme,Socialisme met Chinese karakteristieken Republiek Cuba Communistische Partij van Cuba Marxisme-leninisme Staat Eritrea Volksfront voor democratie en rechtvaardigheid Nationalisme Democratische Volksrepubliek Korea Koreaanse Arbeiderspartij (lid van het Democratisch Front voor de Hereniging van het Vaderland) Juche Democratische Volksrepubliek Laos Laotiaanse Revolutionaire Volkspartij (Laotiaans Front voor Nationale Opbouw) Marxisme-leninisme Sahrawi Arabische Democratische Republiek1 Polisario Nationalisme Socialistische Republiek Vietnam Communistische Partij van Vietnam (Vaderlands Front) Marxisme-leninisme,nationalisme 1 Beter bekend als de Westelijke Sahara en is een staat met beperkte erkenning.
Landen met eenpartijstelsels in het verleden Onvolledige tabel met historische en huidige landen die een eenpartijstelsel kenden.
Naam land Periode Partij Afghanistan 1975 - 1978 Nationale Revolutionaire Partij Afghanistan 1978 - 1990 Democratische Volkspartij van Afghanistan (Nationaal Vaderlands Front) Albanië 1946 - 1991 Albanese Arbeiderspartij (Democratisch Front) Algerije 1962 - 1989 Front de libération nationale Angola 1975 - 1991 Volksbeweging voor de Bevrijding van Angola Azerbeidzjaanse Volksregering 1945 - 1946 Azerbeidzjaanse Democratische Partij Bangladesh 1975 Bangladesh Krishak Sramik Awami League Benin 1975 - 1990 Revolutionaire Volkspartij van Benin Protectoraat Bohemen en Moravië 1939 - 1945 Národní souručenství Bulgarije 1946 - 1989 Bulgaarse Communistische Partij (Vaderlands Front) Burkina Faso 1989 - 1991 Organization for Popular Democracy – Labour Movement Burma 1962 - 1988 Burmese Socialistische Programma Partij Burundi 1964 - 1992 Unie voor de Vooruitgang Cambodja 1975 - 1979 Communistische Partij van Kampuchea (Rode Khmer) Cambodja 1979 - 1991 Revolutionaire Volkspartij van Kampuchea (Verenigd Front) Centraal-Afrikaanse Republiek 1962 - 1976 Beweging voor de Sociale Evolutie van Zwart Afrika Centraal-Afrikaans Keizerrijk 1976 - 1979 Beweging voor de Sociale Evolutie van Zwart Afrika Republiek China/Taiwan 1928 - 1990 Kwomintang Comoren 1982 - 1990 Union Comorienne pour le Progrès Congo-Brazzaville 1963 Union démocratique pour la défense des intérêts africains Congo-Brazzaville 1964 - 1969 Mouvement national de la révolution Congo-Brazzaville 1969 - 1990 Congolese Partij van de Arbeid Dahomey 1961 - 1963 Parti Dahoméen de l'Unité Dahomey 1963 - 1965 Parti Démocratique Dahoméen Djibouti 1977 - 1991 Rassemblement populaire pour le Progrès Duitsland 1934 - 1945 Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij Duitse Democratische Republiek 1949 - 1989 Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (Nationaal Front) Egypte 1962 - 1978 Arabische Socialistische Unie Equatoriaal-Guinea 1970 - 1979 Partido Único Nacional de los Trabajadores Equatoriaal-Guinea 1987 - 1991 Partido Democrático de Guinea Ecuatorial Estland 1935 - 1940 Isamaaliit Ethiopië 1984 - 1990 Arbeiderspartij van Ethiopië Gabon 1968 - 1991 Parti Démocratique Gabonais Ghana 1964 - 1966 Convention People's Party Grenada 1979 - 1983 New Jewel Movement Guinee 1960 - 1984 Parti démocratique de guinée Guinee-Bissau 1974 - 1991 Partido Africano da Independência de Guiné e Cabo Verde Haïti 1957 - 1985 Parti de l'unité nationale Hongarije 1944 - 1945 Pijlkruisers Hongarije 1948 - 1990 Hongaarse Socialistische Arbeiderspartij (Patriottisch Volksfront) Indonesië c. 1969 - c. 1998 Golkar Irak 1964 - 1968 Arabische Socialistische Unie Irak 1968 - 2003 Ba'ath-partij (Nationale Progressieve Front) Iran 1975 - 1978 Herrijzenispartij Iran 1981 - 1987 Islamitische Republikeinse Partij Italië 1928 - 1943 Partito Nazionale Fascista Italië 1943 - 1945 Partito Fascista Repubblicano Ivoorkust 1960 - 1990 Parti démocratique de la Côte d'Ivoire Japan 1940 - 1945 Taisei Yokusankai Joegoslavië 1945 - 1990 Joegoslavische Communistenbond Kameroen 1966 - 1985 Union nationale camérounaise Kameroen 1985 - 1990 Rassemblement démocratique du peuple camerounais Kenia 1982 - 1991 Keniaanse Afrikaanse Nationale Unie Kroatië 1941 - 1945 Ustašabeweging Liberia 1878 - 1980 True Whig PartyRecordhouder; meer dan honderd jaar aan de macht. Libië 1971 - 1977 Arabische Socialistische Unie Litouwen 1927 - 1940 Lietuvių tautininkų sąjunga Madagaskar 1976 - 1990 Action pour la Renaissance de Madagascar Republiek Mahabad 1946 Koerdische Democratische Partij Malawi 1964 - 1993 Malawi Congress Party Mali 1960 - 1968 Union soudanaise-Rassemblement démocratique africain Mali 1976 - 1991 Union démocratique du peuple malien Mantsjoekwo 1932 - 1945 Concordia Associatie Mauritanië 1961 - 1978 Mauritaanse Volkspartij Mongolië 1921 - 1990 Mongoolse Revolutionaire Volkspartij Mozambique 1975 - 1990 Bevrijdingsfront van Mozambique Nederland 1942 - 1945 Nationaal-Socialistische BewegingEnige toegestane partij, Anton Mussert "Leider van het Nederlandsche Volk." Niger 1960 - 1974 Progressieve Partij van Niger Niger 1989 - 1991 Nationale Beweging voor de Ontwikkeling van de Maatschappij Noord-Jemen 1982 - 1988 Algemene Volkscongres Noord-Vietnam 1955 - 1975 Arbeiderspartij van Vietnam Noorwegen 1942 - 1945 Nasjonal SamlingVidkun Quisling, premier van 1942-1945 Oeganda 1969 - 1971 Uganda People's Congress Oostenrijk 1934 - 1938 Vaderlands Front Ottomaanse Rijk 1913 - 1918 Comité voor Eenheid en Vooruitgang Paraguay 1947 - 1962 Coloradopartij Polen 1948 - 1989 Poolse Verenigde Arbeiderspartij (PRON) Portugal 1930 - 1974 Nationale Unie Roemenië 1938 - 1940 Front voor Nationale Renaissance Roemenië 1940 - 1941 IJzeren Garde Roemenië 1948 - 1989 Roemeense Communistische Partij Rwanda 1965 - 1973 Parmehutu Rwanda 1978 - 1991 Mouvement Révolutionnaire Nationale pour le Dévelopment San Marino 1926 - 1944 Partito Fascista Sammarinese/Fascio Repubblicano di San Marino Sao Tomé en Principe 1975 - 1990 Beweging voor de Bevrijding van Sao Tomé en Principe Senegal 1966 - 1974 Progressieve Unie van Senegal Seychellen 1978 - 1991 Front Progressiste du Peuple Seychellois Sierra Leone 1978 - 1991 All People's Congress Slowakije 1939 - 1945 Slowaakse Volkspartij Soedan 1971 - 1985 Soedanese Socialistische Unie Soedan 1998 - 2005 Nationale Congrespartij Somalië 1976 - 1991 Somalische Revolutionaire Socialistische Partij Sovjet-Unie 1917 - 1991 Communistische Partij van de Sovjet-Unie Spanje 1924 - 1930 Unión Patriótica Española Spanje 1939 - 1976 Falange Española Syrië 1953 - 1954 Mouvement du liberation arabe Syrië 1963 - 2012 Ba'ath-partij Tanganyika/Tanzania 1962 - 1977 Tanganyika African National Union Tannoe-Toeva 1921 - 1944 Volksrevolutionaire Partij van Toeva Tanzania 1977 - 1992 Chama Cha Mapinduzi Togo 1969 - 1991 Rassemblement du Peuple Togolais Tsjaad 1962 - 1973 Parti Progressiste Tchadien Tsjaad 1973 - 1975 Mouvement National pour la Révolution Culturelle et Sociale Tsjechoslowakije 1948 - 1989 Communistische Partij van Tsjecho-Slowakije (Nationaal Front) Tunesië 1964 - 1981 Socialistische Destourpartij Turkmenistan 1992 - 2008 Turkmeense Democratische Partij Turkije 1923 - 1946 Republikeinse Volkspartij Verenigde Arabische Republiek 1958 - 1962 Nationale Unie Zaïre 1970 - 1990 Mouvement populaire de la Révolution Zambia 1972 - 1990 United National Independence Party Zanzibar 1964 - 1977 Afro-Shirazi Partij Zuid-Jemen 1978 - 1989 Jemenitische Socialistische Partij Zuid-Jemen 1994 Jemenitische Socialistische Partij Zuid-Vietnam 1955 - 1963 Can Lao Partij
Landen met een dominerende partij (in het verleden) Onvolledige tabel met historische en huidige landen die een dominerende partij kenden of kennen.
Naam land Periode Partij Afghanistan 1990 - 1992 Watan Partij (HeW)Als opvolger van de Democratische Volkspartij, de enige legale partij van 1978-1990. Botswana 1966 - heden Botswaanse Democratische Partij (BDP) Duitsland: Beieren 1946 - heden(m.u.v. 1954-58) Christlich-Soziale Union (CSU) Ethiopië 1991 - heden Ethiopisch Volksrevolutionair Democratisch Front/Welvaartspartij Italië 1946 - 1994 Democrazia Cristiana (DC) Japan 1954 - 1993 Liberaal-Democratische Partij van Japan (LDP) Mexico 1929 - 2000 Institutioneel Revolutionaire Partij (PRI) Portugal 1933 - 1974 Nationale Unie Zimbabwe 1987 - 2008 Zimbabwaanse Afrikaanse Nationale Unie – Patriottisch Front (ZANU-PF) Zuid-Afrika 1948 - 1994 Nasionale Party
Zie ook Meerpartijenstelsel Democratie
Categorie:Staatsvorm Categorie:Dictatuur