thumb|Greenwheels-deelauto op een autodeel-parkeerplaats Autodelen is een systeem waarbij personen gezamenlijk van een auto of wagenpark gebruikmaken. Het verschilt van traditioneel autohuren doordat het huren van auto's voor een korte termijn (bijvoorbeeld per uur of per minuut) mogelijk maakt. Autodelen wordt vooral gebruikt door mensen die relatief weinig met een auto rijden. Het is namelijk financieel voordelig ten opzichte van een eigen auto vanaf minder dan ongeveer 10.000 km per jaar.
In september 2024 telde Nederland 7.464 deelauto’s. Landelijk heeft 33% van de inwoners een deelauto op loopafstand (400 m) en 43% van de respondenten in het landelijke gebruikersonderzoek geeft aan vaker dan één keer per maand een deelauto te gebruiken.
Begin 2022 waren er 194.000 gebruikers in België.Autodelen was nog nooit zo populair, VRT, 20 januari 2022 De belangrijkste factoren die de groei van autodelen bevorderen, zijn de stijgende hoeveelheid files, veranderende denkwijzen over autobezit en een convergentie van businessmodellen.
Vormen thumb|Een autodeelparking in Gent (2005) thumb|Een autodeelstandplaats op de Koningin Astridlaan in Gent (2023) thumb|Een gedeelde elektrische auto van (het niet meer bestaande) ZenCar in Brussel Er zijn verschillende vormen van autodelen. Het delen waarbij een organisatie een vloot deelauto's beheert, en het peer-to-peer-autodelen waarbij een organisatie tussen particulieren vraag en aanbod bemiddelt. Ook bestaat er een derde vorm: informeel autodelen, waarbij bekenden onderling een auto delen.
Autodeelaanbieders met eigen wagens Bij een klassiek deelautosysteem is meestal een organisatie eigenaar van de auto's en zorgt voor de administratie, verzekering, onderhoud en dergelijke van de wagens. Het wagenpark bestaat veelal uit nieuwe, zuinige of elektrische auto's die allrisk (omnium) verzekerd zijn. Er kan keuze zijn tussen verschillende automodellen. Bij dit deelautosysteem kan met een mobiele app, chipkaart of code een deelauto geopend worden. Auto's kunnen op voorhand of vlak voordat de auto gebruikt wordt gereserveerd worden.
Deelauto's met een vaste standplaats Deelauto's moeten worden afgehaald en teruggebracht op dezelfde standplaats.
Free-floating deelauto's Free floating of one-way-deelauto's kunnen door de gebruiker op een willekeurige parkeerplaats binnen een bepaalde zone worden achtergelaten. Bij aankomst kan de auto weer worden vrijgegeven voor de volgende gebruiker. Via een app kan de deelauto gelokaliseerd worden. Voor deze zogenoemde free-floating is het noodzakelijk dat een gemeente hiervoor parkeervergunningen aanbiedt die geldig zijn binnen de gehele gemeente of binnen een specifiek rayon.
Particulier autodelen Bij particuliere autoverhuur (ook wel peer-2-peer-autodelen genoemd) stelt een auto-eigenaar zijn eigen auto ter beschikking aan anderen, die betalen voor de huur. Belangrijk voordeel voor de eigenaar is dat hij de dure vaste kosten kan delen met meerdere mensen. Een voordeel van particulier autodelen is dat er geen investering hoeft te worden gedaan door de autodeelorganisatie om nieuwe deelauto's aan te kopen. Om de auto te kunnen gebruiken dient er worden afgesproken met de eigenaar van de auto om de sleutel op te halen.
Informeel autodelen De vorm informeel autodelen komt voor bij personen die elkaar goed kennen. Het kan hierbij gaan om particulieren die hun auto delen met hun kinderen of andere bekenden. Voor deze vorm van autodelen wordt doorgaans geen geld in rekening gebracht.
Informeel autodelen verschilt van peer-to-peer-autodelen op verschillende manieren: de gebruikers kennen elkaar, er wordt geen autodeelplatform ingezet en er wordt doorgaans geen geld aangerekend voor de gebruiksduur.
Autofabrikanten Veel autofabrikanten zien het leveren van mobiliteit, en niet langer het verkopen van auto's, als hun toekomstig bedrijfsmodel. Er vinden veel investeringen en overnames plaats van autodeelconcepten. Volkswagen investeerde in Gett en MOIA, General Motors in Lyft, Toyota in Uber. VW expects profits from car-sharing and ride-hailing, Financial Times, 17 april 2017. Gearchiveerd op 8 maart 2021. Daimler investeerde in car2go, Avis in Zipcar, BMW in Drive Amber en ReachNow. BMW is expanding its car-sharing service to Brooklyn, The Verge, 15 november 2016. Gearchiveerd op 8 november 2020. Volvo investeerde in Sunfleet. Volvo creates a car sharing unit, Techcrunch, 12 januari 2017. Gearchiveerd op 22 januari 2021. Renault-Nissan kondigde in 2017 aan een autodeeldienst met zelfrijdende deelauto's te starten. Renault-Nissan to start autonomous car-sharing service 'within 10 years'. Gearchiveerd op 28 oktober 2020. Tesla werkt aan een softwareplatform waardoor Teslabezitters de mogelijkheid krijgen hun auto beschikbaar te stellen aan anderen. Tesla's Car-Sharing Service Is About Adding Value for Its Car Owners, Fortune, 26 oktober 2016. Gearchiveerd op 3 april 2021.
Effect op de mobiliteit Gedurende de levensduur van een auto staat deze het grootste deel van de tijd geparkeerd. Door het delen wordt efficiënter gebruikgemaakt van een auto en vermindert de parkeerdruk door afname van autobezit. Ook leidt het bij deelnemers tot een meer economische inzet van vervoersmiddelen en daardoor tot afname van het gebruik van de auto in de mobiliteitsmix en toename van het gebruik van openbaar vervoer en fiets.
Effect op het milieu Uit onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving uit 2015 bleek dat autodelers ruim 30 procent minder auto's bezitten dan voordat ze met autodelen begonnen. Autodelers maakten bovendien door een veranderde mobiliteitsmix 15 tot 20 procent minder autokilometers dan voordat ze met autodelen begonnen.Hans Nijland, Jordy van Meerkerk en Anco Hoen, Effecten van autodelen op mobiliteit en CO2-uitstoot, PBL-notitie, 3 juni 2015 Een oorzaak hiervan is dat bij het ontbreken van de eigen auto een persoon geen rekening meer houdt met de verzonken kosten hiervan.
Als actuele aanvulling laat het Landelijk gebruikersonderzoek Deelmobiliteit 2024 zien dat 20% van de respondenten de aankoop van een auto heeft uitgesteld, circa 27% niet meer van plan is een auto te kopen en circa 20% aangeeft de eigen auto te hebben weggedaan; daarnaast gebruikt men de eigen auto 29% minder sinds men deelmobiliteit inzet. Let op: dit onderzoek is niet representatief voor de gehele bevolking (respons via aanbieders).
Recente syntheses van onderzoek rapporteren bandbreedtes voor effecten op milieu en ruimte: autodelers rijden gemiddeld circa 20% minder autokilometers per jaar; ongeveer 36% van de deelautoritten vervangt een privé-autoritten; de autovervangingsratio ligt rond 2 tot 7,4 privéauto’s per deelauto (ongeveer 30–111 m² ruimtewinst per deelauto); en de CO₂-besparing bedraagt ongeveer 150–219 kg per persoon per jaar. Daarbij is de vlootsamenstelling veranderd: per 15 september 2024 is meer dan de helft van de Nederlandse deelautovloot elektrisch (tegen 10,1% in 2021).
Overheidsstimulering In verschillende landen stimuleert de overheid autodelen. Maatregelen die gemeentelijke overheden nemen zijn het verstrekken van parkeervergunningen, het hanteren van gereduceerde parkeertarieven, het toestaan van parkeren in parkeervergunningsgebieden, het beschikbaar stellen van gereserveerde deelautoplekken en aanpassing van parkeergelegenheid in recreatievoorzieningen van een deelnemende straat of wijk. Sommige overheden stellen een vergoeding beschikbaar voor auto-eigenaren die hun eigen auto of parkeervergunning inruilen voor een deelauto.'Autodeeltegoed' in ruil voor parkeervergunning, Het Parool, 2 februari 2009. Gearchiveerd op 10 juli 2018.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd autodelen gestimuleerd door de Amerikaanse overheid. Zij deden dit met propagandacampagnes met slogans als "When you ride ALONE, you ride with Hitler! Join a Car-Sharing Club TODAY!".
Landelijk België In België bestaan verschillende autodeelorganisaties. In België biedt het Vlaams Netwerk Autodelen (autodelen.net) informatie en ondersteuning voor autodelen in het Vlaams Gewest.Autodelen.net
Cambio was de eerste autodeelaanbieder met eigen vloot in België. In samenwerking met onder andere de MIVB, De Lijn, de Vlaamse Automobilistenbond (VAB) en de gelijknamige Duitse autodeelorganisatie richtte Taxistop Cambio in 2004 in België op. Nadien vonden steeds meer organisaties grond om een autodeelplatform op te richten.
Anno 2022 telt Vlaanderen drie systemen met particulier autodelen en een tiental autodeelaanbieders met vloot. Eind 2023 waren er 4.159 deelwagens in 225 gemeenten van het Vlaams Gewest.Een derde meer deelauto’s op één jaar tijd, autodelen.net, 18 februari 2024
Er zijn ook enkele voormalige systemen. Vroeger opereerde autodeelaanbieder ShareNow in Brussel, maar in eind 2019 kondigde de organisatie haar vertrek aan. Zen Car, opgericht in 2010, was tot 2020 een autodeelsysteem met elektrische auto's in Brussel; het bedrijf gebruikte hiervoor Tazzari Zero en Mitsubishi iMiEV. Ook Bolides, gestart in 2012, stopte in 2021 met het aanbieden van deelauto's.
Partago (2024) en GreenMobility (2023) hebben om economische redenen de activiteiten eveneens stopgezet.
Naam Type organisatie Type autodelen Type standplaats Korte info (ontstaan, geografische spreiding) BattMobility Commercieel (NV) Eigen vloot(enkel elektrische wagens) Vast/round-trip Ontstaan in 2018; voornamelijk in Gent Cambio (juridisch: Optimobil) Commercieel (NV) Eigen vloot Vast/round-trip In samenwerking met onder andere de MIVB, De Lijn, de Vlaamse Automobilistenbond (VAB) en de gelijknamige Duitse autodeelorganisatie richtte Taxistop Cambio in 2004 in België op. Claus2you Commercieel (Claus Mobility) Eigen vloot Vast/round-trip Ontstaan in 2021; regio Ieper, uitbreiding naar West-Vlaanderen CoopStroom (in CEDAN-netwerk) Coöperatie (cv) Eigen vloot(enkel elektrische wagens) Vast/round-trip voornamelijk in West-Vlaanderen (Brugge) en Oost-Vlaanderen (Gent) Cozywheels(voorheen: Autopia; Cozycar) Dienst van Mpact vzw Particulier Ontstaan in 2003 als Autopia. Actief in heel België. Was onderdeel van Autodelen.net, sinds 2022 een dienst van Mpact (het vroegere Taxistop) Dégage! Vrijwilligers (vzw) Particulier Vast/round-trip Ontstaan in 1998 als "De Gedeelde Autovloot Gent", verspreid naar heel Vlaanderen Getaround (voorheen: Drivy) Commercieel Particulier Ontstaan in 2010. Actief in heel Europa JustDrive van garage Mertens (Sint-Niklaas)JustDrive is nieuwste autodeelplatform in Sint-Niklaas, Het Laatste Nieuws, 9 augustus 2019 Eigen vloot Free floating Klimaan (in CEDAN-netwerk) Coöperatie (cv) Eigen vloot(enkel elektrische wagens) Vast/round-trip in Mechelen en omstreken Poppyvan D'Ieteren Eigen vloot Free floating Actief in grote steden en luchthavens Stapp.in van garage Houttequiet (Sint-Niklaas) Eigen vloot Vast/round-trip Share Mobility Samenwerking tussen verschillende garagehouders Eigen vloot(enkel elektrische wagens)
Nederland thumb|Elektrip deelauto In Nederland bieden verschillende organisaties sinds 2011 een digitaal platform om vraag en aanbod van particuliere autoverhuur bij elkaar te brengen. SnappCar heeft landelijke dekking. Mywheels bood aanvankelijk ook particuliere verhuur, maar is eind 2019 overgegaan op bedrijfsmatige verhuur (station-based/free-floating).
In 2014 bestond het aanbod van deelauto's in Nederland voor ruim 70% uit particuliere auto's."Opnieuw forste groei autodelen", Koninklijk platform Verkeer en Vervoer, oktober 2014. Gearchiveerd op 7 februari 2015.
In Nederland zijn diverse bedrijven actief op het gebied van georganiseerde deelauto's, waaronder Greenwheels en MyWheels.