FC Volendam is een Nederlandse voetbalclub afkomstig uit Volendam. De club is opgericht op 1 juni 1977 als afsplitsing van RKAV Volendam (opgericht als RKSV Volendam op 1 juni 1920). Het tenue bestaat uit een oranje shirt en een zwarte broek: daarom wordt de club ook wel 'Het Andere Oranje' genoemd. De thuiswedstrijden worden gespeeld in het Kras Stadion
Volendam behaalde tweemaal de finale van de KNVB beker: in 1958 won Sparta met 4-3, in mei 1995 Feyenoord met 2-1. De hoogste klassering van de club is een zesde plaats in de Eredivisie in de seizoenen 1989/90 en 1992/93.
Kenmerkend zijn de vele lokale spelers, met namen als Schilder, Tol, Steur, Veerman en Jonk, en de vele promoties en degradaties van en naar de Eredivisie; de botter waarmee de spelers gehuldigd worden heet dan ook de Heen en Weer. De club promoveerde in 2022 via een tweede plaats in de Eerste Divisie, degradeerde in 2024 en promoveerde in 2025 weer.
Historie Beginjaren (1920–1955) Op 1 juni 1920 werd er in Volendam een voetbalclub opgericht onder de naam Victoria. In 1923 veranderde de naam in Volendam en werd er ook in een oranje tenue gespeeld. Daarvoor waren de clubkleuren rood en zwart. In 1935 werd de club voor het eerst landskampioen in de Roomsch-Katholieke Federatie. Drie jaar later werd opnieuw dit landskampioenschap behaald. In 1940 werden op bevel van de Duitse bezetters de verschillende voetbalbonden samengevoegd tot de KNVB. Na de Tweede Wereldoorlog speelde Volendam lange tijd in de tweede klasse, ondanks meerdere malen dichtbij promotie te zijn geweest. In 1954 doet het betaald voetbal zijn intrede in Nederland en Volendam ziet vele spelers vertrekken. Zo haalde Alkmaar '54 onder meer de broers Klaas, Evert en Thoom Smit weg bij de Volendammers.
Betaald voetbal (1955–1969) thumb|Dick Tol, de clubtopscorer. Een jaar later kwam Volendam door middel van de uitgifte van obligaties ook in het betaalde voetbal terecht. Volendam eindigde het seizoen als derde en plaatste zich zodoende voor het startseizoen van de Eerste divisie. In de KNVB beker 1957/58 haalde Volendam de finale door in de halve finale MVV met 1-3 te verslaan. Hierin bleek Sparta te sterk. Volendam was de eerste club uit de eerste divisie die de finale haalde sinds de invoering van het betaalde voetbal in 1954. Het volgende seizoen werd Volendam kampioen in de Eerste divisie A en promoveerde zodoende voor het eerst in zijn historie naar de Eredivisie. De euforie was echter van korte duur. Na een seizoen degradeerde de ploeg al weer terug. Trainer Bram Appel loodste Volendam binnen een seizoen weer naar de Eredivisie. Ditmaal was het verblijf wel langer dan één seizoen. Spits Dick Tol, die uit zou groeien tot clubtopscorer aller tijden, werd topscorer van de Eredivisie in het seizoen 1961/62. Na drie seizoenen in de Eredivisie degradeerde de ploeg in het seizoen 1963/64. De derde promotie voor Volendam vond plaats in 1967 onder de Engelse trainer Ron Dellow. Het was het laatste seizoen van Dick Tol, die dat seizoen topscorer werd van de Eerste divisie.
Jaren 70 en 80 (1970–1987) In december 1971 vond een primeur plaats. De Portugees Walter Ferreira tekende een contract voor anderhalf jaar bij Volendam, waarmee hij de eerste buitenlandse speler werd in de geschiedenis van de club. Desondanks degradeerde Volendam dat seizoen 1971/72 naar de Eerste divisie. Het volgende seizoen 1972/73, waarin Ferreira clubtopscorer werd met elf treffers, miste Volendam op het nippertje promotie naar het hoogste niveau. In het beslissende duel tegen De Graafschap was een gelijkspel genoeg, maar er werd met 1-0 verloren. Volendam speelde vervolgens voor het eerst langer dan drie seizoenen achtereenvolgend in de Eerste divisie. Pas in 1976/77 werd er weer (via nacompetitie) promotie afgedwongen. Na een zevende en een zeventiende plaats in 1977/78 en 1978/79 degradeerde de club weer. In 1982 werd Fritz Korbach aangesteld als hoofdtrainer. Hij was de eerste Duitse trainer van Volendam en had eerder al met succes FC Wageningen in 1973/74 en PEC Zwolle in 1977/78 naar de Eredivisie geloodst. Dit bleek een goede zet, want hij leidde Volendam ook naar het hoogste niveau door in 1982/83 kampioen te worden. Net als de laatste periode in de Eredivisie is de duur opnieuw twee seizoenen. In het seizoen 1983/84 eindigde Volendam als 15de van de 18 eredivisieclubs en bleef zodoende op het nippertje op het Eredivisieniveau, eerst onder leiding van trainer Cor van der Hart, later onder zijn opvolger Simon Kistemaker. In het seizoen 1984/85 bezette Volendam na een goede 2de helft van 1984, in december 1984 een verdienstelijke zesde plaats na de eerste competitiehelft, onder leiding van oud Ajax-trainer Leo Beenhakker, en met acht ex-Ajax-spelers in de gelederen: Keje Molenaar, Gerrie Mühren, Ton Blanker, alsmede Dennis de Graaf, René Kraay, Dick Helling, Johnny Holshuijsen en Marcel van Buuren. Vanaf februari 1985 viel Leo Beenhakker tevens in als interim-bondscoach voor Rinus Michels, die hartproblemen had. Veel mensen vreesden al, dat deze constructie, een dubbele functie, niet goed zou uitpakken, en dat Beenhakker door een te zware belasting niet zou kunnen focussen. Dat bleek ook, want Volendam eindigde slechts als 16de in de eredivisie in juni 1985, hetgeen degradatie naar de eerste divisie betekende, en het Nederlands Elftal kwalificeerde zich niet rechtstreeks voor het WK 1986 in Mexico. Wel werden twee beslissingsduels tegen België afgedwongen, die in de 2de helft van 1985, in de 1ste helft van het seizoen 1985/86 werden verloren via de dubbeltelregel voor uit gescoorde goals (1-0 nederlaag uit, 2-1 zege thuis, 2-2 totaalscore). Onder leiding van trainer Jan Brouwer werd Volendam in het seizoen 1986/87 kampioen en promoveerde zodoende weer terug naar de Eredivisie. In dit najaar zorgde een ambitieus plan ervoor dat Volendam van een financiële ondergang gered werd. left|thumb|5-2-1984, Ajax-Volendam 5-0. Rechts: Volendam-trainer Simon Kistemaker in dug-out.
Succesjaren (1987–1997) In het seizoen 1989/90 behaalde Volendam de hoogste klassering ooit. Het eindigde met 39 punten op de zesde plaats. Drie seizoenen later werd opnieuw de zesde plaats gehaald. In 1995 bereikte FC Volendam voor de tweede keer de finale van de KNVB beker. Op 25 mei was in De Kuip Feyenoord de tegenstander. Volendam verloor de wedstrijd met 2-1 door tegendoelpunten van Gaston Taument en Mike Obiku. Namens FC Volendam was André Wasiman trefzeker. Onder de 7000 Volendam-supporters in De Kuip destijds zaten ook Kees Kwakman en Jack Tuijp, die later beiden zelf meer dan 100 wedstrijden speelden voor FC Volendam.Bekerfinale 1995: Twee keer niets voor Kees Kwakman KNVB, 23 januari 2017. Gearchiveerd op 26 december 2022. Volendam wist zich voor het eerst voor langere tijd te handhaven in de Eredivisie. Van 1987 tot 1998 kwam de club ononderbroken uit op het hoogste niveau.
Wisselende jaren in de Eerste divisie (2009–2019) thumb|300px|Het kampioenschap van 2008. In het seizoen 2007/08 werd Volendam onder leiding van ex-profvoetballer Stanley Menzo kampioen van de Eerste divisie, waardoor het in het seizoen 2008/09 uitkwam in de Eredivisie. Menzo diende zijn contract echter uit, waardoor Frans Adelaar in het seizoen 2008/09 trainer was. Op 10 mei 2009, de laatste speeldag van dat seizoen, degradeerde Volendam wederom naar de Eerste divisie, door een gelijkspel bij De Graafschap (2-2) en de winst van Roda JC op Feyenoord (2-3).
Het daaropvolgend seizoen verliep voor FC Volendam dramatisch: ze eindigden op de 16e plaats. In het seizoen 2010/11 stond Volendam onder leiding van Gert Kruys, die over was gekomen van FC Dordrecht. Volendam eindigde op de 6e plaats. In het volgende seizoen behaalde Volendam voor het eerst in lange tijd geen periodetitel, wat Kruys zijn baan kostte bij FC Volendam. Sindsdien stond de club onder leiding van Hans de Koning, die overkwam van Helmond Sport. In het seizoen 2012/13 eindigde FC Volendam op de 2e plaats, nadat het de laatste wedstrijd tegen Go Ahead Eagles verloor. Vervolgens werden ze weer door Go Ahead Eagles verslagen in de finale van de play-offs. In dat seizoen wist Volendam ook een periodetitel te pakken. Door het mislopen van de promotie speelde FC Volendam voor het eerst sinds de start van de Eerste divisie (1956) meer dan vijf seizoenen op rij op het tweede niveau. In het seizoen 2014/15 werd FC Volendam wederom verslagen in de finale van de play-offs door thuis met 0-1 te verliezen van De Graafschap, nadat het in Doetinchem 0-0 was geworden.
Team Jonk (2019-2024) Het eerste seizoen In de voorbereiding van het seizoen 2019/20 ging bij Volendam een frisse wind waaien en werd Wim Jonk aangesteld als nieuwe hoofdtrainer van de club. Sipke Hulshoff ging fungeren als zijn assistent. Jasper van Leeuwen, die eerder met Jonk samenwerkte bij Ajax en Cruyff Football, werd technisch directeur. Verder werd met de aanstelling van de nieuwe raad van Commissarissen, het nieuwe bestuur, de nieuwe directie de bezem door de club gehaald. Volendam had de voorgaande twee seizoenen afgesloten in het rechterrijtje en hoopte met een nieuw bewind de sportieve resultaten een boost te geven. Het doel werd uitgesproken om binnen drie jaar te promoveren naar de Eredivsie.FC Volendam: met de leer van Cruijff toewerken naar Eredivisie-rentree Voetbal International, 4 augustus 2019. Gearchiveerd op 7 juli 2023.Hoe zanger Jan Smit FC Volendam naar de eredivisie wil brengen NOS.nl, 18 december 2020. Gearchiveerd op 26 april 2023.
Groot voordeel die de komst van Jonk met zich meebracht waren de connecties in de voetbalwereld en zijn jonge leeftijd. Volendam moest het de afgelopen jaren vooral hebben van lokale en wat oudere trainers als Johan Steur, Hans de Koning en Robert Molenaar. Jonk had echter vanwege zijn werkzaamheden bij Cruyff Football en in de jeugdopleiding van Ajax een groot netwerk opgebouwd. Dit resulteerde in de komst van meerdere spelers die normaliter voor Volendam niet geacht waren om aan te kunnen trekken. Zo werd Francesco Antonucci gehuurd van AS Monaco. De middenvelder had eerder met Jonk samengewerkt in de jeugd van Ajax. Hij werd gehaald met het idee om samen met Joey Veerman op het middenveld te gaan spelen, maar Veerman vertok naar sc Heerenveen.Video: Team Jonk blikt terug op eerste jaar FC Volendam FC Volendam, 17 juni 2020. Gearchiveerd op 27 april 2023. Verder werd Noah Fadiga gehuurd van het Belgische Club Brugge en onder anderen Micky van de Ven en Alex Plat overgeheveld van de jeugdopleiding naar de eerste selectie.