Veghel (; Veghels: Vèghel) is een plaatsANWB Topografische Atlas Noord-Brabant (2005) - kaart 50 165-424 . in de gemeente Meierijstad, in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Veghel is gelegen in de Meierij van 's-Hertogenbosch. Op telde Veghel inwoners, op een oppervlakte van km².
Tot de BAG-woonplaats Veghel behoren de drie kernen Eerde, Mariaheide en Zijtaart. Exclusief deze kernen telde Veghel op inwoners, op een oppervlakte van km².
In 1225 wordt Veghel voor het eerst genoemd als Vehchele. Wegens stedelijke ontwikkeling vanaf midden 19e eeuw werd Veghel later de Parel van de Meierij genoemd,Govers, Frans. Op Eigen Kracht, Veghel en de regio 1940-2000. Veghel, 2000 verwijzend naar de regionale functie van Veghel in de Brabantse Midden-Meierij. Veghel ligt aan het nationaal landschap Het Groene Woud.
Naar inwonertal is Veghel de 15e plaats van Noord-Brabant. De plaats wordt door de gemeente Meierijstad omschreven als dorp,2. De centra van Meierijstad, Meierijstad.nl (gearchiveerd) maar door de regiofunctie die het vervult, de hoge werkgelegenheid en het voorzieningenniveau, wordt Veghel beschouwd als een middelgrote stad.prof. dr. O.A.L.C. Atzema & dr. H. Olden (Universiteit Utrecht). "De economische kracht van Midsize Brabant",“BrabantKennis is in 2014 een verkenning gestart naar het toekomstperspectief van de middelgrote steden in Noord-Brabant. Onder de noemer Midsize Brabant richten we de blik op deze bijzondere categorie steden. Steden tussen de ±50.000 en 100.000 inwoners waar een kwart van de Brabantse bevolking woont. Voormalige industrie- en groeikernen zoals Oosterhout, Waalwijk, Roosendaal, Bergen op Zoom, Oss, Uden en Veghel.”prof. dr. O.A.L.C. Atzema & dr. H. Olden (Universiteit Utrecht). "De economische kracht van Midsize Brabant",“De meest uitgesproken industriesteden zijn Oss en Helmond. Bijna een kwart van de werkgelegenheid is te vinden in de industrie. Ook in Veghel is de industrie oververtegenwoordigd. Deze gemeente combineert het industriële profiel met een oververtegenwoordiging in handel en transport.” Het aantal arbeidsplaatsen is vergelijkbaar met dat van plaatsen als Veenendaal, Den Helder, Oosterhout en Weert.50. 35.170 Doetinchem51. 34.120 Velsen52. 33.430 Schiedam53. 33.010 Gouda54. 32.190 Hoorn55. 31.070 Bergen op Zoom56. 30.210 Barneveld57. 29.200 Hoogeveen58. 29.110 Veenendaal59. 28.880 Terneuzen60. 28.710 Veghel61. 28.660 Den Helder62. 28.340 Smallingerland63. 28.030 Heerenveen64. 27.730 Oosterhout65. 27.730 Woerden66. 27.220 Purmerend67. 27.080 Weert68. 26.800 Venray69. 26.430 Waalwijk70. 25.900 Middelburgprof. dr. O.A.L.C. Atzema & dr. H. Olden (Universiteit Utrecht). "De economische kracht van Midsize Brabant",“Per 100 inwoners waren er in 2013 in Midsize Brabant 51 arbeidsplaatsen. Dit is nagenoeg gelijk aan het provinciale gemiddelde (50 arbeidsplaatsen). Van de vier grootste steden heeft Eindhoven de meeste arbeidsplaatsen per 100 inwoners (68). In Midsize Brabant overtreft Veghel Eindhoven zelfs met 70 arbeidsplaatsen per 100 inwoners.”prof. dr. O.A.L.C. Atzema & dr. H. Olden (Universiteit Utrecht). "De economische kracht van Midsize Brabant",“In Zuidoost-Brabant groeide de werkgelegenheid met 18%, terwijl de groei in Noordoost-Brabant slechts 5% bedroeg. Binnen Midsize Brabant was er wel een duidelijk verschil in groeisnelheid. Helmond, Waalwijk, Oosterhout en Veghel groeiden sneller dan de provincie. In Roosendaal, Bergen op Zoom, Oss en Uden bleef de groei achter bij die in de rest van de provincie. Oosterhout, Waalwijk en Veghel danken hun positieve groei aan de handel en transport.”
Veghel vormt samen met Uden het stedelijk concentratiegebied (SCG) van de regio Uden-Veghel.Gebiedsindeling - Bevolkingsprognose Noord-Brabantsubregio Uden-Veghel e.o.- : Uden, Veghel- : Boekel, Landerd, Schijndel, Sint-Oedenrode"Uitwerkingsplan Uden-Veghel en omstreken", Provincie Noord-Brabant, 23 maart 2004. Geraadpleegd op 13 mei 2015. “Voor de concentratie van verstedelijking zijn in het Streekplan van Noord-Brabant vijf stedelijke regio’s aangegeven (Bergen op Zoom-Roosendaal, Breda-Tilburg, Eindhoven-Helmond, Uden-Veghel en Waalboss). Het streven is om de woon- en werklocaties zodanig over Brabant te verdelen dat het grootste gedeelte van de woningbouw en de aanleg van bedrijventerreinen in deze vijf stedelijke regio’s terechtkomt.”
Geschiedenis
Veghel is ontstaan in de vroege middeleeuwen. In 1225 wordt het voor het eerst genoemd als Vehchele. De plaatsnaam gaat, wat het laatste deel betreft, vermoedelijk terug op lo, een oud woord voor bos. De betekenis van het eerste deel van de plaatsnaam is nog onduidelijk.G. van Berkel en K. Samplonius, Nederlandse plaatsnamen, herkomst en historie
In 1231 kwam Veghel bij het Hertogdom Brabant te horen als onderdeel van de Meierij van 's-Hertogenbosch in het Kwartier van Peelland. Uit deze periode dateren veel gegevens over de plaats Veghel. In 1310 gaf Hertog Jan II van Brabant aan de parochianen van Veghel een oorkonde uit, waarin hij hen toestond de gemeentegronden te gebruiken en impliciet beloofde deze rechten te beschermen. De grenzen van de gemeentegronden lagen deels al vast in 1299, toen de hertog van Brabant op de grens van Sint-Oedenrode, Schijndel en Veghel de Koeveringse molen liet bouwen.
Sinds 1648 is Veghel onderdeel van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Dit als gevolg van de overname van het bestuur van de Meierij van 's-Hertogenbosch door de Staten-Generaal. In 1719 wordt het dorp verheven tot marktvlek en krijgt het van de Staten-Generaal het privilege om wekelijks op donderdag een botermarkt te houden en per jaar vier paarden- en beestenmarkten. In 1730 mag Veghel een boterwaag oprichten, waarbij in 1733 het privilege wordt verkregen, dat alle boter die in Veghel wordt verhandeld in de Veghelse boterwaag moet zijn gewogen.
thumb|Stadhuis & kantongerecht aan de markt, midden jaren 20 In 1795, wanneer de Fransen de Verenigde Provinciën binnenvallen, wordt Veghel volwaardig onderdeel van de Bataafse Republiek, en elf jaar later van het Koninkrijk Holland. In die periode wordt Veghel op de kaart aangegeven als zijnde een villeVille is Frans voor 'stad'.Zie: “Nouvelle Carte de la Province de Brabant Septentrional”. Dressée et gravée par C. van Baarsel et Fils. A La Haije. Chez F.J. Weygand. Marchand de Cartes – Géographiques de S.M. le Roi des Pays-Bas, 1830., en in 1809 doet Koning Lodewijk Napoleon Veghel dan ook aan tijdens zijn reis door Brabant. Als gevolg van de aanleg van de Zuid-Willemsvaart en de Haven van Veghel in 1825 ontwikkelde Veghel zich van agrarische vlek tot een vooraanstaand industriestadje in de Midden-Meierij. Zo krijgt Veghel in 1861 als een van de eerste plaatsen in Nederland een eigen gasfabriek, wordt er in 1865 een kamer van koophandel opgericht, en is het bijna een eeuw lang (1838-1934) een kanton van het arrondissement 's-Hertogenbosch. Het Kantongerecht Veghel was gevestigd in het raadhuis aan de markt.
In 1940 werd Veghel bezet door Duitse troepen. De Nederlandse genietroepen bliezen bij het oprukken van de Duitsers in de vroege ochtend van 10 mei de Aa-brug midden in het centrum op, waarbij enorme schade aan de huizen en gebouwen rond de Markt en de Hoogstraat ontstond. Met het begin van Operatie Market Garden in 1944, werd Veghel een van de landingsplaatsen voor de 101st Airborne Division vanwege zijn strategische ligging. Deze luchtlandingsdivisie had de belangrijke taak om de corridor naar Nijmegen, die pal door Veghel liep, veilig te stellen voor de doortocht van het Britse 30e Legerkorps. Zo moesten in Veghel de strategische bruggen over de Zuid-Willemsvaart en rivier de Aa veroverd worden. Ook lagen er twee spoorbruggen van de spoorlijn Boxtel - Wesel (Duits Lijntje).
Veghel als regionaal centrum thumb|300px|right|Rivier de Aa met de Sint-Lambertuskerk in de achtergrond Veghel is met zijn ruim 31.000 inwoners de grootste woonplaats binnen de gemeente Meierijstad. De gelijknamige kern vormt daarbinnen de voornaamste met 26.766 inwoners. De andere drie tot Veghel behorende kernen zijn Eerde, Mariaheide en Zijtaart. Met zijn uitgebreide voorzieningenaanbod vervult Veghel eveneens een centrumfunctie voor de dichtbijgelegen kernen Erp, Keldonk en Boerdonk, en de buurgemeenten Bernheze, Schijndel, Sint-Oedenrode en Uden. Veghel heeft zich in de loop der tijd ontwikkeld tot een groot werkgelegenheidscentrum in Noordoost-Brabant en dan met name binnen de Midden-Meierij. De provincie Noord-Brabant beschouwt Veghel in haar visie als een regionaal centrum voor werkgelegenheid, dienstverlening en voorzieningen. Door de provincie was de gemeente ingedeeld in de stedelijke regio Uden-Veghel.
Veghel-Centrum De bestedingen op het gebied van winkelen in Veghel-Centrum zijn – vergeleken binnen de stedelijke regio Uden-Veghel – redelijk lokaal van aard; meer dan de helft van de bestedingen in de detailhandel wordt gedaan door inwoners van Erp en Veghel (63%), en ruim een derde door mensen van buiten de gemeente (37%). Dit betreft voornamelijk publiek uit de gemeenten in de directe omgevingen, waaronder Bernheze (10 procent), Uden (7 procent), Gemert-Bakel (2 procent), Sint-Oedenrode (2 procent) en Boekel (2 procent). Daarmee kan Veghel op het gebied van winkelen beschouwd worden als kleiner regionaal centrum. Met name Eindhoven heeft in de regio ten zuiden van Veghel een sterke aantrekkingskracht op de consument.Regio Uden Veghel, knooppunt van diversiteit. Economisch onderzoek 2010 Rabobank., Toch heeft Veghel qua plaatsen met een vergelijkbare omvang een zeer uitgebreid winkelaanbod: “...feit is dat Veghel een zeer ruim detailhandelsaanbod heeft, ruimschoots boven het landelijke gemiddelde. Vooral uitzendbureaus, zakelijke dienstverlening en kleding- en schoenenzaken zijn zeer goed vertegenwoordigd.” In tegenstelling tot naburige winkelcentra kent Veghel een groot aantal kleine ondernemers. Qua karakter zou het Veghelse centrum vergeleken kunnen worden met dat van Boxtel. Kenmerkend voor het Veghelse centrum zijn echter vooral de supermarkten die aan alle zijden rond het winkelgebied liggen met ruime parkeerterreinen en die een aantrekkelijke combinatie bieden van winkelen en boodschappen doen op korte afstand. De laatste jaren is er sprake van een flinke groei van het aantal horecavoorzieningen. Ondanks deze groei ligt het horeca-aanbod nog steeds iets onder het provinciale en landelijke gemiddelde. Concentraties van horeca zijn met name te vinden aan de Markt, de Molenstraat en rond de Oude Haven. Het zuidelijke deel van het centrum huisvest het Theater de Blauwe Kei, dat tevens als cultureel centrum dienstdoet. Theater de Blauwe Kei kent de afgelopen jaren groeiende aantallen bezoekers die vooral uit de regio Veghel/Erp – Sint-Oedenrode – Son en Breugel en Heeswijk-Dinther komen. In het nieuwe Masterplan voor het Veghelse Centrum is gekozen voor het ontwikkelen van een haltermodel, met elkaar versterkende centra. Daarbij zal het oude centrumgebied rond de Hoofdstraat verbonden worden met het Havengebied. Aldaar, op de plaats waar ooit de grootste mengvoederfabriek van Europa stond, vindt sinds april 2013 onder de naam CHV Noordkade een nieuwe ontwikkeling plaats, waarbij organisaties en bedrijven op het gebied van kunst&cultuur, food & commercie en horeca & vrijetijd elkaar versterken. De nieuwbouw van Theater de Blauwe Kei op CHV Noordkade is gepland voor 1 januari 2017.Masterplan 2030 Veghel-Centrum. Bureau Nieuw Gracht met medewerking van bureau Planmaat, 13 oktober 2008
Evenementen en festivals Veghel heeft een sterke positie verworven in de regionale evenementenmarkt. Enkele karakteristieke evenementen en festivals die grote groepen bezoekers naar Veghel doen trekken zijn:
Fabriek Magnifique