De Grijze Wolven (Turks: Bozkurtlar of Bozkurtçular), officieel Idealistische Haarden (Turks: Ülkü Ocakları),Rob Vreeken in de Volkskrant (22 november 2020), Extreemrechtse Turkse organisatie Grijze Wolven in Europa onder druk. Gearchiveerd op 29 mei 2023. is een extreemrechtse Turkse organisatie.
De Grijze Wolven worden algemeen gezien als jongerenvleugel van de Partij van de Nationalistische Beweging (MHP). In het westen staat de groepering bekend als een fascistische en racistische beweging en ze is in het verleden namens, dan wel via de Turkse staat, leger of maffioze organisaties betrokken geweest bij liquidaties en aanslagen op andersdenkenden en leden van linkse groeperingen. Political Terrorism, by Alex Peter Schmid, A. J. Jongman, Michael Stohl, Transaction Publishers, 2005, p. 674 Political Parties and Terrorist Groups, by Leonard Weinberg, Ami Pedahzur, Arie Perliger, Routledge, 2003, p. 154
De naam van de beweging is deels afgeleid van een pre-islamitische Turkse mythologie, het tengrisme, waarbij de wolvin Asena een rol speelt. Naast de extreemrechtse signatuur worden de Grijze Wolven ook als panturkistisch en neofascistisch The Nature of Fascism, by Roger Griffin, Routledge, 1993, p. 171 gezien.
Duizenden van haar leden vochten mee in de oorlog in Nagorno-Karabach aan de Azerbeidzjaanse kant, en in de Eerste en Tweede Tsjetsjeense oorlog aan de Tsjetsjeense kant. Na een mislukte staatsgreep in Azerbeidzjan in 1995, werden zij verboden in dat land. In 2005 verbood ook Kazachstan de Grijze Wolven als een terroristische organisatie.
In Duitsland zijn ze de grootste extreemrechtse organisatie met ten minste 10.000 leden en ze worden in de gaten gehouden door de overheid als extremistische organisatie.
Geschiedenis De geschiedenis van de Grijze Wolven hangt sterk samen met de nationalistische idealen van de Turkse nationalist en ex-legerofficier Alparslan Türkes. Na onderdeel te zijn van een militaire coup in 1960 werd hij in 1965 voorzitter van de Cumhuriyet Halk Partisi (Republikeinse volkspartij), die werd omgedoopt tot Milliyetçi Hareket Partisi (Nationalistische Bewegingspartij) in 1969.Jenkins, Gareth (2008). Political Islam in Turkey. New York: Palgrave Macmillan. p. 130. .de Bellaigue, Christopher (19 April 1997). "Obituary: Alpaslan Turkes". The Independent, London. Gearchiveerd op 17 april 2023. De Nationalistische Bewegingspartij wordt vaak ook vertaald als de Nationale Actiepartij of de Partij van Nationalistische Beweging.
Deze partij had tot doel de nationalistische gevoelens onder het volk verder politiek vorm te geven en te stroomlijnen. Men stoelde daarbij op Ottomaanse idealen en beginselen. Zo werd het partijsymbool een geadapteerde Ottomaanse vlag en was een van de doelstellingen het realiseren van een Groot-Turkije (Turan) onder alle Turks sprekende volkeren. Tevens baseerde men zich op het gedachtegoed van panturkisten als Mehmet Ziya Gökalp en Hüseyin Nihal Atsız, wier opvattingen over een Groot-Turkije verder werden geïntegreerd en vormgegeven. Mehmet Ziya Gökalp en Hüseyin Nihal Atsız noemden hun Groot-Turkse idealen millî ülkü (milli = natie/nationale, ülkü = ideaal/visie). De aanhangers van hun gedachtegoed werden ülkücüler (de idealisten) genoemd. In het hele land werden ülkü ocakları, nationalistische haarden, opgericht om het gedachtegoed in stand te houden en verder te verspreiden. Alparslan Türkes maakte hier gebruik van om zijn partij verder mee te structureren.
De partij werd gestructureerd als een typische paramilitaire organisatie. In het gehele land werden lokale afdelingen, veelal gestoeld op en verweven met de ülkü ocakları, opgericht en werd ook de jeugd gemobiliseerd. De afdelingen hadden niet alleen een bestuurlijk karakter, maar waren ook militant van aard: in militaire trainingscentra kregen leden en sympathisanten training in militaire beginselen en vaardigheden. Deze militante leden namen al snel de bijnaam Grijze Wolven aan (Turks: Bozkurtçular), alhoewel dit ook kon slaan op een lid van de MHP, een sympathisant of een ülkücü. Begin jaren 70 kende de partij circa 100.000 van zulke militante leden.
Kort daarop begonnen de Grijze Wolven met militante acties en mensenrechtenschendingen tegen alles wat niet Turks, rechts en/of islamitisch was: Koerden, Arabieren, Armenen, Grieken, christenen, joden, alevieten, salafisten, communisten en linkse politici. Er wordt geschat dat alleen al in de periode 1974–1980 ca. 694 politieke moorden door deze beweging zijn gepleegd.Albert J. Jongman, Alex Peter Schmid, Political Terrorism: A New Guide to Actors, Authors, Concepts, Data Bases, Theories, & Literature, p. 674 Een van de bekendste aanslagen door een Grijze Wolf gepleegd, was de mislukte aanslag in 1981 op Paus Johannes Paulus II door de Grijze Wolf Mehmet Ali Agca. Een meer recente moord door een Grijze Wolf gepleegd en die tot veel internationale media-aandacht leidde was die op de Turks-Armeense journalist Hrant Dink in 2007.
Naast de politieke moorden en aanslagen was er tegen de minderheden sprake van bloedbaden, moordpartijen, plunderingen, pogroms, intimidaties, discriminatie en andere vormen van onderdrukking en geweld. Grijze Wolven zijn betrokken geweest bij de pogroms op de Joden, Grieken en Armeniërs in 1955 in onder andere Istanboel,Speros Vryonis Jr., The Mechanism of Catastrophe: The Turkish Pogrom of September 6-7, 1955, and the Destruction of the Greek Community in Istanbul, New York: Greekworks, 2005 bij de pogroms op de alevieten in onder andere Kahramanmaras in 1978, en tijdens bloedbaden op de Arameeërs en de KoerdenD. Romano, The Kurdish nationalist movement: opportunity, mobilization, and identity, Cambridge, UK and New York: Cambridge University Press, 2006 in het oosten en zuidoosten van Turkije.
In 1980 werd de MHP na een militaire staatsgreep verboden. Hierop stichtte men de MÇP, de Milliyetçi Çalışma Partisi (de Nationalistische Arbeiderspartij). In 1992 werd de MÇP al snel weer hernoemd naar de MHP.
Gezien de geschiedenis van de MHP zijn de namen Grijze Wolven, ülkücüler of MHP voor velen synoniem aan elkaar. Sommige leden distantiëren zich echter van bijvoorbeeld bepaalde politieke standpunten en noemen zich geen MHP'er meer, terwijl ze de naam Grijze Wolf of ülkücüler blijven vasthouden. Bovendien leiden spanningen tussen de leden om de gevaren koers vaak tot splintergroeperingen of -partijen, zoals de Grote Eenheidspartij.
Sinds 2018 regeert President Erdoğan in een coalitie met de MHP. Sindsdien omarmt hij een deel van de ultra-nationalistische standpuntenBeemsterboer, Toon (24 augustus 2022). "Op de ‘grootste bijeenkomst van Turkse volkeren’ worden broederschap en de nomadische cultuur gevierd". NRC, Amsterdam. Gearchiveerd op 27 mei 2023. en wordt hij er soms van beschuldigd de Grijze Wolven te gebruiken als een verlenging van de Turkse staat in het buitenland.Nazar, Mitra (1 december 2020) "Europa opent jacht op Grijze Wolven, maar wie zijn ze precies?" Het Parool, Amsterdam. Gearchiveerd op 27 mei 2023.
Het geheel van al deze groeperingen en partijen is voor velen synoniem met het Turks fascisme. Het eigen totalitair of fascistisch karakter van het Turks fascisme wordt in Turkije zelf echter niet erkend. In discussies wordt al het onrecht veelal afgedaan als zijnde een uit de hand gelopen links-rechtspolemiek. Door drogredenen, intimidatie, taboevorming, groepsdruk of zelfcensuur zijn dit soort zaken in Turkije moeilijk te bespreken.
Signaturen Volksnationalisme In de ideologie van de Grijze Wolven vormen volksnationalistische beginselen en idealen grotendeels de leidraad. Men beschouwt het Turkse volk superieur aan andere volkeren of rassen. In de ideologie van een Grijze Wolf is een Turk iemand die tot het 'Turkse ras' behoort, maar kan ook breder gedefinieerd zijn, namelijk iemand die een lid is van het 'Turkse volk' en die een gemeenschappelijke taal, religie of geschiedenis deelt.
Het 'Turkse volk' staat zowel als basis voor de identiteit van de leden alsmede voor de natie. De wil van het individu wordt als ondergeschikt geacht aan die van het volk of de natie. Het gedrag van de leden kenmerkt zich dan ook door patriottische waarden en gevoelens, gezagsgetrouwheid, eergevoel, trots en racistische opvattingen. Zo stuurde de Grijze Wolf Osman Durmus, de minister van Volksgezondheid die namens de MHP destijds in de regering zat, twee dagen na de grote aardbeving van 1999 in West-Turkije het bloed uit Europa terug, omdat hij het onverantwoord vond om Europees bloed te mengen met het edele Turkse bloed.'We beschermen de meisjes', Trouw, 21 juli 2001. Gearchiveerd op 6 maart 2019. Het wij-zij-gevoel komt niet alleen tot uiting in gedrag jegens iemand die niet tot het Turkse volk behoort, maar kan zich ook manifesteren binnen het eigen volk: men beschouwt zichzelf als 'de ware hoeder' van het volk.
Naast de invloed op de identiteitsvorming staat de opvatting over het Turkse volk ook als basis voor een natie met als summum een Groot-Turkse staat waarin alle Turkssprekende volkeren zouden moeten zijn verenigd (Turan). De opvattingen over een Groot-Turkse staat staan ook wel bekend als turanisme. Via een proces van turkificatie dienen de Turkse taal en gebruiken aan niet-Turken te worden opgelegd.T. W. Smith, 'Civic Nationalism and Ethnocultural Justice in Turkey', Human Rights Quarterly, Volume 27, Number 2, May 2005, p. 436-470 Separatisme, autonomie, zelfbeschikkingsrecht of andere tendensen die de grenzen van de Turkse staat zouden kunnen ondermijnen worden stellig tegengegaan. Onder het motto van "Türk-Kürt kardeştir, bölmeye çalışan kalleştir" (Nederlands: Turken en Koerden zijn broeders, wie verdeelt is een verrader) ageert men tegen (Koerdisch) separatisme.
Het eigen volk en de eigen geschiedenis worden ten koste van die van andere volkeren opgehemeld, terwijl elementen die hieraan afbreuk doen juist worden weggelaten of waarover een taboesfeer heerst. Een voorbeeld hiervan is de Ottomaanse verovering en overheersing over delen van de Balkan en het Midden-Oosten, terwijl het initieel zelfbeschikkingsrecht van de oorspronkelijke bevolking over hun eigen grondgebied en de latere teloorgang en verloren veldslagen van deze gebieden niet aan bod komen.Caroline Finkel, De droom van Osman. Geschiedenis van het Ottomaanse Rijk 1300-1923, p. 756
Criminele activiteiten Grijze Wolven zijn betrokken bij criminele organisaties en netwerken. Daarbij gaat het in tegenstelling tot klassieke criminele organisaties en netwerken niet puur om economisch gewin, maar om criminele organisaties en netwerken voortgekomen uit politieke overwegingen. Via criminele organisaties en netwerken worden tegenstanders van de Grijze Wolven, dat wil zeggen mensen die niet stroken met hun volksnationalistische en islamitische signatuur, uit de weg geruimd en wordt terreur en intimidatie uitgeoefend.Commissie Van Traa, Parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden, Bijlage VIII. Ook andere extreme groeperingen, zoals Dev Sol, hebben een uitgesproken politieke signatuur en zijn betrokken bij criminele activiteiten. De criminele activiteiten van de Grijze Wolven zijn echter vervlochten met de staat waardoor men in dit geval ook spreekt van staatsterrorisme of een 'diepere staat'. Ook staat dit voor velen synoniem aan de Turkse maffia.