thumb|Koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Beatrix tijdens de viering van Koningsdag 2014 in Graft-De Rijp. thumb|Bezoek van koningin Beatrix aan Woudrichem, 2007. thumb|Viering van Koninginnedag in 1922 in het Utrechtse Oranjepark. thumb|In de periode dat Juliana koningin was werd jaarlijks op Koninginnedag een defilé gehouden bij Paleis Soestdijk, waarbij de koninklijke familie op het bordes stond, zoals hier in 1960. thumb|Vrijmarkt in Den Haag; Koninginnedag 2005. thumb|In het Vondelpark zijn de vrijmarkt en andere festiviteiten op Koninginnedag vooral bestemd voor kinderen thumb|Beelden van Koninginnedag in Amsterdam op 31 augustus 1932. thumb|Beelden van Koninginnedag 2001 in Amsterdam op 30 april 2001.
Koningsdag (sinds 2014), eerder Prinsessedag (1885-1890) en Koninginnedag (1891-2013), BWBR0032908"Voortaan Koningsdag op 27 april", NOS.nl, 28 januari 2013 is sinds de regeringsperiode van koningin Juliana een nationale feestdag in het Koninkrijk der Nederlanden ter ere van de verjaardag van het staatshoofd. In alle delen van het koninkrijk geldt dit voor de meeste werknemers als vrije dag en wordt het gevierd met verschillende festiviteiten, waaronder vrijmarkten, muziekfestivals en het dragen van oranje kleding. Vanaf 1981 brengt het Nederlandse staatshoofd op deze dag een ceremonieel bezoek aan een of meer gemeenten van het land.
Datum Gedurende de regeerperiode van Wilhelmina werd Koninginnedag tot 1948 gevierd op 31 augustus, haar verjaardag. Toen Juliana de troon besteeg, werd het feest in 1949 verplaatst naar de geboortedag van de nieuwe koningin, 30 april. Koningin Beatrix koos er bij haar aantreden in 1980 voor om de feestdag niet te verplaatsen en hem daarmee niet op haar verjaardag, 31 januari, te vieren. BWBR0031338 Ze deed dit om haar moeder te eren. Een bijkomende praktische overweging was dat op haar eigen verjaardag het weer te koud zou zijn voor een grootschalig buitenevenement."Koninginnedag wordt Koningsdag en is voortaan op 27 april", NRC.nl, 28 januari 2013. Gearchiveerd op 8 mei 2023. Sinds 2014 wordt Koningsdag gevierd op de verjaardag van koning Willem-Alexander, 27 april.
Wanneer de feestdag op een zondag valt, wordt deze een dag verschoven. Tot 1980 werd 30 april dan op maandag 1 mei (de Dag van de Arbeid) gevierd. Sinds 1980 wordt in zulke gevallen de dag vervroegd, dus naar de zaterdag. Dit was voor het eerst het geval in 1989. Ook Koningsdag wordt in dit soort gevallen vervroegd naar zaterdag, 26 april. Direct in 2014 was dit al het geval. De tweede keer was in 2025.
Geschiedenis In de negentiende eeuw was 'Waterloodag', 18 juni, jarenlang de nationale feestdag. Tegen het einde van de eeuw vervaagde de herinnering aan deze veldslag en ging het feest min of meer onopgemerkt voorbij.
Nog voor de 'echte Koninginnedag' werd op 31 augustus 1885 de eerste 'Prinsessedag' georganiseerd, de vijfde verjaardag van prinses Wilhelmina. Het initiatief hiertoe werd genomen door de hoofdredacteur van een lokale krant met als doel de nationale eenheid te benadrukken. Deze eerste editie vond plaats in de stad Utrecht. De initiatiefnemer was J.W.R. Gerlach van het Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad. De belangrijkste activiteit bij de eerste Prinsessedag vond plaats in het Utrechtse Oranjepark in Wijk C. (Minstens) een jaar eerder waren in de stad Utrecht al activiteiten rond de verjaardag van prinses Wilhelmina, maar die gingen nog niet onder de noemer Prinsessedag. In de jaren erna namen andere plaatsen dit over. Na de dood van koning Willem III in november 1890, werd Prinsessedag in 1891 opgevolgd door de viering van 'Koninginnedag'. Deze dag ontwikkelde zich tot een feestdag voor kinderen. Op haar achttiende verjaardag, 31 augustus 1898, werd Wilhelmina regerend vorstin. De inhuldiging vond op 6 september plaats. Tot en met 1948, toen koningin Wilhelmina troonsafstand deed, werd Koninginnedag op 31 augustus gevierd.
Tot aan de Tweede Wereldoorlog was 1 mei, de Dag van de Arbeid, de concurrent van Koninginnedag. De socialisten, sociaaldemocraten en communisten vierden 1 mei met grote optochten en feestelijkheden. Die dag had een politiek karakter. In het zeer verzuilde Nederland vierden de aanhangers van de anti-monarchistische SDAP Koninginnedag niet, de burgerlijke partijen vierden op hun beurt de Dag van de Arbeid niet. Wat nationale feestdagen hadden kunnen zijn, werden dagen waarop de verdeeldheid van Nederland werd benadrukt.Zie "Het getij is verlopen, men verzet de bakens" door W. Arts Na de Tweede Wereldoorlog, toen de sociaaldemocraten zich met de monarchie hadden verzoend, werd Koninginnedag een feestdag voor alle Nederlanders. De Dag van de Arbeid raakte in brede kringen in vergetelheid.Dag van de Arbeid leeft niet in Nederland, Managersonline.nl
Nadat koningin Juliana haar moeder Wilhelmina in 1948 had opgevolgd, werd vanaf 1949 Koninginnedag gevierd op Juliana's verjaardag, 30 april. Terwijl koningin Wilhelmina en haar familie nooit aanwezig waren geweest bij de festiviteiten, kreeg koningin Juliana jaarlijks een bloemenhulde op Paleis Soestdijk. Vanaf de jaren vijftig was dit evenement via de televisie te volgen. Terwijl Koninginnedag in de naoorlogse jaren nog een gewone werkdag was, kregen in de loop der jaren steeds meer mensen een vrije dag, zodat 30 april kon uitgroeien tot een landelijke feestdag. In 1971 overleed kort voor Koninginnedag de schoonmoeder van koningin Juliana. Het defilé werd daarop afgelast. Juliana woonde uiteindelijk op haar 62ste verjaardag de uitvaart bij.
Bij de troonopvolging op 30 april 1980 besloot koningin Beatrix deze dag in stand te houden. Zij wijzigde wel de vorm van Koninginnedag. Het bloemendefilé werd afgeschaft en sindsdien bezoekt het staatshoofd een of meerdere Nederlandse plaatsen. Vanwege Beatrix' abdicatie op Koninginnedag 2013 en de op dezelfde dag gehouden inhuldiging van Willem-Alexander als koning had Koninginnedag 2013 een afwijkend karakter.
Koningsdag werd in september 2013 opgenomen in de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed.NOS: Koningsdag nu al erfgoed, artikel dd. 29 september 2013 (geraadpleegd 29 september 2013)
In 2020 zou de viering aanvankelijk in Maastricht gehouden worden, maar werd afgelast vanwege de coronacrisis.Koningsdag Maastricht gaat niet door vanwege corona, 'RTL Nieuws', 16 maart 2020 (geraadpleegd op 18 maart 2020). Gearchiveerd op 7 mei 2023. Deze afgelaste editie vond alsnog plaats in 2022. Een jaar eerder werd Koningsdag vanwege de coronacrisis, zonder publiek, in Eindhoven gevierd.
In 2025 vond op Koningsdag de uitvaart van paus Franciscus plaats. De aanvang van de viering met de koninklijke familie in Doetinchem ging daarom een uur later dan aanvankelijk gepland van start.Geen leden koninklijk huis naar uitvaart paus, viering Koningsdag begint later, gelderlander.nl, 22 april 2025 Voorafgaand aan de uitzending op televisie werd een videoboodschap van Willem-Alexander uitgezonden, waarin hij zei dat deze Koningsdag vanwege de uitvaart twee gezichten had.Integrale tekst videoboodschap koning Willem-Alexander, msn.com, 26 april 2025 +VorstFeestdagDatum vieringWiens verjaardagOpmerkingenWillem III 1849–1890Prinsessedag31 augustusDe Kroonprinses Viering vanaf 1885Wilhelmina 1890–1948Koninginnedag31 augustusDe KoninginJuliana 1948–1980Koninginnedag30 aprilDe KoninginBeatrix 1980–2013Koninginnedag30 aprilDe Koningin-moederBeatrix' verjaardag (31 jan) valt in de winterWillem-Alexander 2013–hedenKoningsdag27 aprilDe Koning
Viering en festiviteiten Defilé Ten tijde van koningin Juliana werd op 30 april een defilé gehouden. De gehele koninklijke familie stond op het bordes van Paleis Soestdijk. Vele Nederlanders en rijksgenoten liepen langs in de kilometerslange optocht en gaven geschenken, en vooral ook bloemen, waarmee het bordes werd bedekt. 's Morgens liepen schoolkinderen overal in het land in optocht naar het stadhuis om de burgemeester een aubade van patriottische liederen te brengen, afgesloten met het Wilhelmus. Daarna werden in vele dorpen en steden traditionele kinderspelen georganiseerd, zoals zaklopen en koekhappen. In veel plaatsen vinden deze twee onderdelen nog altijd elk jaar plaats. De dag werd traditioneel besloten met een lampionoptocht. Ook nu nog wordt deze afsluitende lampionoptocht nog op veel plaatsen gehouden, regelmatig gevolgd door vuurwerk. Op veel plaatsen werden en worden ook festiviteiten voor de oudere jeugd en volwassenen georganiseerd, zoals optredens van pop- en jazzbands.
Het land in Koningin Beatrix bezocht tussen 1981 en 2012 op Koninginnedag samen met zo veel mogelijk volwassen leden van de koninklijke familie een of (meestal) twee plaatsen in Nederland, een (kleine) plaats en een nabije wat grotere provinciestad in dezelfde provincie. De verandering van de invulling was in lijn met het tijdsbestek waarin Beatrix koningin werd: aanwezigheid van het staatshoofd in de samenleving. Uitgangspunt bij de Koninginnedag nieuwe stijl was om als koninklijke familie de plaatselijke Koninginnedag mee te vieren op de wijze hoe de betreffende gemeente dit normaliter viert. In de ontvangen plaatsen werd de koninklijke familie door de plaatselijke bevolking ontvangen met speciale vieringen, lokale specialiteiten, tradities, demonstraties van ouderwetse dansen en ambachten, sport- en zangdemonstraties en oud-Hollandse spelen. Ook werd er aandacht besteed aan de geschiedenis van de gemeente. Sommige plaatsen staken het geheel in een wat eigentijdser jasje. Sinds het jaar 2000 sprak koningin Beatrix aan het einde van haar bezoek een dankwoord uit.
Koningsdag nieuwe stijl Op eerste Koningsdag, in 2014, werden De Rijp en Amstelveen bezocht. Het was het laatste bezoek oude stijl, een uitgesteld bezoek in verband met de troonswisseling in 2013. Prinses Beatrix, prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven woonden voor het laatst de nationale feestdag bij. In 2015 werd zonder de oudste generatie Oranjes gestart met de Koningsdag nieuwe stijl, waarbij naast het gezin van de koning, prins Constantijn en prinses Laurentien ook de kinderen van prinses Margriet en hun echtgenoten acte de présence geven. In tegenstelling tot de oude stijl bezoekt koning Willem-Alexander op Koningsdag maar één plaats die een centrumfunctie binnen de regio vervult. Niet zozeer het verenigingsleven staat centraal, maar meer de economische lading. De gemeente wordt de mogelijkheid gegeven zich op een centrale plek te presenteren voor Nederland. Dat kan bijvoorbeeld door een feestelijke 'grande parade', met een thema of rode draad. Bij de invulling daarvan is alles mogelijk: muziek, sport, beeldende kunst, design, techniek, bedrijvigheid, historisch erfgoed, sociale initiatieven, toekomstdromen. Na het dankwoord van de burgemeester en de koning wordt het bezoek afgesloten met het zingen van het Wilhelmus.
Viering elders In heel Nederland vinden ter ere van Koningsdag verschillende festiviteiten plaats, vaak georganiseerd door Oranjeverenigingen en lokale verenigingen. In veel plaatsen vindt een vrijmarkt plaats. In het buitenland staat de feestdag ook wel bekend als King's Day (voorheen Queen's Day). In veel Nederlandse plaatsen worden er openluchtfeesten gehouden. Amsterdam spant de kroon met de bekende vrijmarkten, met name de vrijmarkt in de Jordaan is populair. Amsterdam trekt elk jaar meer dan een half miljoen bezoekers. Behalve Amsterdammers zelf zijn er ook duizenden bezoekers uit de rest van het land en een groot aantal buitenlandse bezoekers. Een ander populair feest is het sinds 2001 door Radio 538 georganiseerde Koningsdagfeest, waar verschillende Nederlandse artiesten optreden. Dit feest werd van 2001 tot 2011 georganiseerd op het Museumplein in Amsterdam, maar wordt sinds 2014 georganiseerd op het Chasséveld in Breda omdat in 2011 grote feesten op het Museumplein niet meer werden toegestaan. Het feest wordt live uitgezonden op Radio 538, TV 538, SBS6 en SBS9.