Jari Olavi Litmanen ( ; Lahti, 20 februari 1971) is een Fins voetbaltrainer en voormalig voetballer.
De aanvallende middenvelder wordt over het algemeen erkend als de beste Finse voetballer aller tijden.Litmanen heads home BBC Sport, 25 mei 2004. Gearchiveerd op 27 april 2023. Hij is recordinternational van het Fins voetbalelftal en was tot 12 oktober 2021 ook recordhouder wat betreft het aantal doelpunten. Die titel werd toen overgenomen door Teemu Pukki. Zijn interlandloopbaan strekte zich uit over vier verschillende decennia (van 1989 tot 2010), een record dat hij deelt met Billy Meredith en Ildefons Lima.Na 26 jaar (en 6 zeges) zet Andorrees Lima punt achter langste interlandloopbaan ooit NOS, 13 september 2023 In 2003 werd hij door de Finse voetbalbond verkozen tot beste Finse voetballer van de afgelopen vijftig jaar tijdens de UEFA Jubilee Awards.Golden Players take centre stage UEFA.com, 29 november 2003 In het compendium of "Greatest Ever Footballers" van de Association of Football Statisticians eindigde hij op de drieënvijftigste positie.Your Verdict: 100 greatest ever footballers ESPN.com, 7 november 2007 Bovendien werd hij meerdere malen opgenomen in de shortlist voor de uitverkiezing van de Europees voetballer van het jaar. In 1994 eindigde hij op de achtste plaats en in 1995 op de derde plaats.European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1994 RSSSF.com, 20 december 1994. Gearchiveerd op 16 maart 2022.European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1995 RSSSF, 26 december 1995. Gearchiveerd op 9 april 2022.
Litmanen was midden jaren negentig vooral succesvol als nummer 10 bij Ajax, waarmee hij vier landstitels, drie nationale bekers, drie supercups, de UEFA Champions League, de UEFA Super Cup en de wereldbeker voor clubteams won. Hij groeide daarbij uit tot een van de beste spelers van Europa en werd met name geroemd vanwege zijn techniek, overzicht en tactisch inzicht.Ajax verlost Litmanen van Liverpool Voetbal International, 30 augustus 2002. Gearchiveerd op 19 augustus 2014.Litmanen verlaat Ajax met een imposante staat van dienst Ajax.nl, 16 mei 1999 Al het succes had echter ook een keerzijde. Vanaf 1995 kreeg Litmanen steeds vaker last van blessures, met name aan zijn knieën, rug en enkels. Dit bleef hem de rest van zijn carrière achtervolgen en zorgde ervoor dat hij, sinds zijn vertrek bij Ajax in 1999, nergens meer langdurig op een basisplaats kon rekenen.Jari Litmanen: Koning van Glas Nieuwsblad, 30 juli 2009 Toch was er met Liverpool nationaal en Europees succes; in 2001 won hij de UEFA Cup en de UEFA Super Cup. In datzelfde seizoen werden tevens de FA Cup, Football League Cup en de FA Charity Shield gewonnen.
Carrière Reipas Lahti, HJK Helsinki, MyPa 47 (1987-1992) Litmanen begon tijdens zijn jeugd met voetballen en ijshockey en bleek over veel talent te beschikken. Zijn beide ouders speelden bij het plaatselijke FC Lahti en zijn vader stuurde hem in de richting van een voetbalcarrière. Ook Litmanen begon zijn loopbaan bij Reipas waar hij de hele jeugdopleiding doorliep. Op 3 maart 1987 maakte hij vervolgens op 16-jarige leeftijd zijn debuut in de hoofdmacht van de club. Tijdens zijn eerste seizoen kwam hij tot negen optredens, waarvan de meeste als invaller. Zijn tweede seizoen verliep een stuk succesvoller, de spits kwam tot achtentwintig optredens en werd uitgeroepen tot 'Fins Talent van het Jaar'. Hij wist een basisplaats te bemachtigen en kwam tot acht doelpunten in de competitie. Na nog twee seizoenen bij de subtopper te hebben gespeeld, was hij toe aan een hoger niveau. Nadat hij in 1990 voor de eerste maal werd verkozen tot Fins voetballer van het jaar, maakte hij de overstap naar de nationale topclub HJK Helsinki. Daar kende hij persoonlijk een succesvol seizoen met zeventien doelpunten uit zevenentwintig wedstrijden en werd hij voor de tweede maal uitgeroepen tot Fins voetballer van het jaar. Ondanks het succes verliet de spits de club uit Helsinki en tekende hij een contract bij MyPa 47. Litmanen kende een geslaagd seizoen want hij won met zijn club de Finse beker. Daarnaast werd hij wederom verkozen tot Fins voetballer van het jaar. Deze eretitel zou hij zeven keer achter elkaar winnen, tot en met 1998.Jari Litmanen Voetbalzone, 21 september 2004. Gearchiveerd op 26 juli 2021.
Litmanen werd beschouwd als een van de grootste talenten van Finland en begon de nationale competitie te ontgroeien. Alleen wanneer hij naar het buitenland zou vertrekken, zou hij kunnen uitgroeien tot een betere voetballer. Al verschillende malen had hij stage gelopen bij diverse Europese clubs maar tot nu toe waren ze nergens overtuigd geweest van zijn kwaliteiten. De talentvolle Fin was al bijna het hele continent afgereisd om zich in de kijker te spelen: Zweden (IFK Göteborg en Malmö FF), Nederland (PSV), Engeland (Leeds United), Zwitserland (Neuchâtel Xamax), België (Racing Genk en Germinal Beerschot) en Spanje (FC Barcelona).Pas bij Ajax vindt Finse Diego volledig begrip Volkskrant, 24 mei 1995 In 1992 deed Litmanen echter voor de tweede maal Nederland aan om een stage af te leggen bij Ajax, nadat hij was gescout door Anton Pronk tijdens de finale van de Finse beker.Finland heeft zijn eigen Johan Cruijff Trouw, 22 mei 1995 De club was op zoek naar een vervanger voor Dennis Bergkamp, waarvan werd verwacht dat die op korte termijn zou vertrekken. Trainer Louis van Gaal zag het wel zitten in de getalenteerde Fin en de Amsterdammers besloten met hem in zee te gaan. Gedurende de zomer van 1992 kwam Litmanen op huurbasis over naar Amsterdam.
Ajax (1992-1999) Het had niet veel gescheeld of Litmanen had nooit zijn opwachting gemaakt voor de Amsterdammers. Twee dagen na zijn aankomst in Nederland had hij op een trainingskamp in Doorwerth assistent-trainer Gerard van der Lem en hersteltrainer Bobby Haarms nog niet weten te overtuigen. Pronk zei echter:
Op 23 augustus 1992 mocht hij bij Ajax debuteren in het thuisduel tegen Go Ahead Eagles, toen hij in de zevenentachtigste minuut inviel voor Dennis Bergkamp.Ajax - Go Ahead Eagles (23-08-1992) Voetbal International, 23 augustus 1992 Mede door de zware concurrentie van diezelfde Bergkamp, kwam Litmanen gedurende zijn eerste seizoen maar tot twaalf optredens in het eerste elftal. Ook scoorde hij maar eenmaal, op 10 maart 1993 in de uitwedstrijd tegen Roda JC. Toch had Litmanen voldoende indruk gemaakt en besloot Ajax hem definitief binnen te halen voor de transfersom van een miljoen gulden.
In de zomer van dat jaar vertrok Bergkamp voor vele miljoenen naar de Italiaanse topclub Internazionale, waardoor de kans op speelminuten ineens een stuk groter werd. De strijd om de positie achter de spitsen ging nu alleen nog maar tussen Litmanen en Dan Petersen. Petersen kreeg in eerste instantie de voorkeur maar raakte al snel geblesseerd, waardoor Litmanen de kans kreeg op een basisplaats.Jari Litmanen: lionheart in a gazelle-body World Cup Blog,14 februari 2008 De Fin speelde in het seizoen 1993/94 op de positie van nummer 10 welke op zijn lijf bleek te zijn geschreven. Hij scoorde zesentwintig doelpunten in dertig wedstrijden en kroonde zich hiermee tot topscorer van de Eredivisie. Daarnaast vierde hij het landskampioenschap met Ajax en plaatste de club zich daarmee voor de eerste maal in haar historie voor de UEFA Champions League. Bovendien werd Litmanen dat jaar verkozen tot Nederlands voetballer van het jaar door zijn collega's uit het betaald voetbal. Het zorgde ervoor dat zijn naam steeds vaker werd gescandeerd door het publiek, dat met "Litmanen, oh ooh…Litmanen..ohohooooh" een variant had bedacht op het refrein van de song Volare. Dit was in 1992, tijdens het UEFA Cup-duel tussen Genoa en Ajax, afgekeken van de Italiaanse tifosi. Zij zongen hun spits Tomáš Skuhravý namelijk op dezelfde wijze toe.The Originals (21): Domenico Modugno – Volare Footballculture, 31 augustus 2011 thumb|250px|Het Ajaxshirt van Jari Litmanen in het Sportmuseum van Finland. Het seizoen 1994/95 betekende de definitieve doorbraak van Litmanen bij Ajax, vooral zijn prestaties in de UEFA Champions League waren indrukwekkend. De loting bepaalde dat de Amsterdamse club het in het Europese kampioenenbal zou moeten opnemen tegen AC Milan, Austria Salzburg en AEK Athene. Voor Ajax begon het meteen goed tijdens het eerste duel, waarin het tegenover de Italiaanse kampioen AC Milan kwam te staan. De wedstrijd werd gewonnen door doelpunten van Ronald de Boer en Jari Litmanen. Ook het tweede duel, uit tegen AEK Athene, werd gewonnen met 2-1. Na eerst op achterstand te waren gekomen, bogen Jari Litmanen en Patrick Kluivert de stand om in een overwinning. Hierna volgden twee duels tegen Austria Salzburg. Beide ontmoetingen leverden echter geen winnaar op. In Oostenrijk bleef het 0-0 en in Amsterdam werd het 1-1 door een treffer van de Finse international. Op de vijfde speeldag moest er opnieuw worden afgerekend met AC Milan, alleen ditmaal in Italië. Wederom wist Ajax met 2-0 te winnen en wéér was Litmanen de doelpuntenmaker geweest, bij de andere treffer kopte Franco Baresi in eigen doel. Voor de laatste groepswedstrijd kwam AEK Athene op bezoek in Amsterdam. Ook de Grieken werden opzij gezet door twee doelpunten van Tarik Oulida. Ajax plaatste zich als groepswinnaar voor de kwartfinale en trof daar Hajduk Split. In de Kroatische hoofdstad bleef het 0-0 maar thuis zorgden Nwankwo Kanu en Frank de Boer voor een 3-0-overwinning. De Amsterdammers gingen door naar de halve finale en moesten het daar opnemen tegen FC Bayern München. Het uitduel bleef onbeslist (0-0) maar in de return werd er gewonnen met een spectaculaire 5-2-eindstand op de scoreborden. Jari Litmanen was opnieuw trefzeker geweest door twee doelpunten te scoren, de overige treffers werden gemaakt door Finidi George, Ronald de Boer en Marc Overmars. Na tweeëntwintig seizoenen stond Ajax weer in de finale van het belangrijkste Europese hoofdtoernooi en trof het daarin opnieuw AC Milan. Litmanen begon het duel in de basis maar werd in de achtenzestigste minuut van het veld gehaald voor de latere Man of the Match Patrick Kluivert. In de vijfentachtigste minuut velde hij het oordeel over AC Milan door een puntertje op aangeven van Frank Rijkaard binnen te schieten. Ajax wist voor de eerste maal de UEFA Champions League te winnen en Litmanen vestigde definitief zijn naam als sleutelspeler van het elftal onder leiding van Van Gaal.1991-1997: Het tijdperk Van Gaal Ajax.nl Ook nationaal ging het voor de wind: Ajax won zonder een nederlaag te lijden het landskampioenschap. De Amsterdamse club was daarmee de eerste club in de geschiedenis die een compleet seizoen afsloot zonder een verliespartij.Ajax, 1994 - 1995 Voetbalzone, 13 oktober 2003. Gearchiveerd op 26 juli 2021. Het succesvolle seizoen leverde de Finse spits een derde plaats op in de uitverkiezing voor de Europees voetballer van het jaar, achter George Weah en Jürgen Klinsmann. Toch kende het seizoen ook minder positieve momenten voor Litmanen. Hij verzwikte in twaalf maanden tijd zevenmaal zijn enkel waarbij de oorzaak structureel fysiek bleek te zijn. De enkels van Litmanen hadden te veel laxiteit, wat betekende dat de kapsels rond de gewrichten te ruim waren geworden. De chronische speling die hij had opgelopen, was ontstaan door een opeenvolging van bandletsels.Enkel Litmanen nog geen Van Basten-enkel Volkskrant, 26 september 1995 Door zijn fysieke ongemakken zou hij de komende jaren een vaste klant bij hersteltrainer Bobby Haarms worden.Litmanen schuift Ibrahimovic naar voren Volkskrant, 7 oktober 2002