Het berken-eikenbos (Betulo-Quercetum) is een associatie uit het zomereik-verbond (Quercion roboris). De associatie omvat relatief oude, oligotrafente, acidofiele bosvegetatie op zandgronden.

Naamgeving en codering Synoniemen Syntaxoncode voor Nederland (rVvN): r45Aa03 BWK-karteringscode: qb

De wetenschappelijke naam Betulo-Quercetum is afgeleid van de botanische namen van respectievelijk ruwe berk (Betula pendula) en zomereik (Quercus robur).

Fysiognomie thumb|Vegetatieaspect van een strubbenvorm van de typische subassociatie. Het berken-eikenbos komt doorgaans voor in de formatie van een loofbos, maar soms ook wel eens als gemengd bos. De associatie is van nature soortenarm en kent een eenvoudige structuur, met een duidelijke maar in hoogte beperkte boomlaag, overwegend bestaande uit zomereik en ruwe berk. De struiklaag is meestal ijl; uitsluitend sporkehout komt met enige regelmaat voor. Wilde lijsterbes komt daar minder regelmatig voor. In de kruidlaag vallen blauwe en/of rode bosbes op.

Subassociaties in Nederland en Vlaanderen Binnen het berken-eikenbos wordt voor Nederland en Vlaanderen een drietal formele subassociaties onderscheiden. Deze worden hieronder besproken. In Vlaanderen wordt de subassociatie met pijpenstrootje ook wel het 'vochtig berken-zomereikenbos' genoemd; de andere subassociaties worden tezamen dan ook wel het 'droog berken-zomereikenbos' genoemd.

Subassociatie met bochtige smele Een subassociatie met bochtige smele (Betulo-Quercetum deschampsietosum) omvat de droge tot zeer droge, nog relatief jonge berken-eikenbossen. Bochtige smele is de meest dominante soort in de kruidlaag. Deze subassociatie ontwikkelt zich vaak uit de klasseoverschrijdende rompgemeenschap met bochtige smele binnen het zomereik-verbond en het verbond van naaldbossen. Het belangrijkste verschil met de voornoemde rompgemeenschap is dat blauwe en/of rode bosbes in deze subassociatie een bedekkingswaarde ≥ 5% bereikt. De syntaxoncode voor Nederland (conform de rVvN) is r45Aa03a.

Typische subassociatie De typische subassociatie (Betulo-Quercetum typicum) omvat de bossen met de beste stabilisering van de bodem, een opeenhoping van humus en een hoge bedekking van blauwe bosbes en/of rode bosbes, maar eventueel ook andere inheemse dwergstruiken in de kruidlaag. Deze subassociatie kan soms verwantschap vertonen de subassociatie met blauwe bosbes van het beuken-eikenbos. In het eertijdse overzicht van de VvN werd de typische subassociatie van het berken-eikenbos de 'subassociatie met bosbessen' (Betulo-Quercetum vaccinietosum) genoemd. De syntaxoncode voor Nederland (conform de rVvN) is r45Aa03b.

Subassociatie met pijpenstrootje Een subassociatie met pijpenstrootje (Betulo-Quercetum molinietosum), soms ook het vochtig berken-zomereikenbos genoemd, omvat de vochtige vleugel binnen de associatie. Het wordt gekenmerkt doordat pijpenstrootje hier het meest dominante gras in de kruidlaag is. Deze subassociatie ontwikkelt zich vaak uit de klasseoverschrijdende rompgemeenschap met pijpenstrootje binnen het zomereik-verbond en het verbond van naaldbossen. Het belangrijkste verschil met de voornoemde rompgemeenschap is dat blauwe en/of rode bosbes in deze subassociatie een bedekkingswaarde ≥ 5% bereikt. De syntaxoncode voor Nederland (conform de rVvN) is r45Aa03c.

Biogeografie Het berken-eikenbos heeft als zwaartepunt in Vlaanderen de Kempen, daarbuiten wordt het sporadisch aangetroffen in de Zandleemstreek en op zandige plaatsen in de Leemstreek. In Nederland is het beperkt tot de hogere zandgronden.

Vegetatiezonering In goed ontwikkelde vormen van het berken-eikenbos kunnen microgemeenschappen uit de klasse van klasse van vertakt bekermos en neptunusmos en de pluisjesmos-klasse veel voorkomen.

Diagnostische taxa voor Nederland en Vlaanderen In de onderstaande synoptische tabel staan per vegetatielaag de belangrijkste diagnostische taxa voor het berken-eikenbos in Nederland en Vlaanderen.

Boomlaag Diagnostiek Triviale naam Botanische naam Opmerking verbondskentaxa Castanea sativa klassekentaxa Betula pendula Quercus petraea begeleidende taxa Quercus robur Pinus sylvestris Fagus sylvatica Betula pubescens Quercus rubra Struiklaag Diagnostiek Triviale naam Botanische naam Opmerking verbondskentaxa Betula pendula begeleidende taxa Sorbus aucuparia Frangula alnus Ilex aquifolium Prunus serotina Kruidlaag Diagnostiek Triviale naam Botanische naam Opmerking begeleidende taxa Vaccinium myrtillus Vaccinium vitis-idaea Molinia caerulea Avenella flexuosa Dryopteris carthusiana Dryopteris dilatata Calluna vulgaris Carex pilulifera Ceratocapnos claviculata Moslaag Diagnostiek Triviale naam Botanische naam Opmerking verbondskentaxa Aulacomnium androgynum formatiegebonden Orthodontium lineare formatiegebonden klassekentaxa Dicranella heteromalla formatiegebonden begeleidende taxa Dicranum scoparium Polytrichum formosum Pleurozium schreberi Mnium hornum Pohlia nutans

Fauna Dit bostype is betrekkelijk arm aan gewervelde diersoorten. Te noemen zijn heikikker, gewone pad, bruine kikker en kleine watersalamander als bewoners van poeltjes. Gladde slang, esculaapslang, adder, zandhagedis en levendbarende hagedis vormen de voornaamste reptielen van dit bostype. Er zijn weinig zoogdieren die voor dit bostype kenmerkend zijn. Derhalve vormt het edelhert op tal van Europese locaties van dit bostype een belangrijke grazer. Ook wisent, eland en ree zijn in dit verband te noemen. In hun kielzog zijn bruine beer, wolf en lynx te noemen. In Nederland is door de afwezigheid van dergelijke grote grazers de bosstructuur afwijkend van die in vele andere Europese landen.

Biologische Waarderingskaart In de Biologische Waarderingskaart (BWK) van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest staat deze associatie bekend als eiken-berkenbos (qb).

Het betreft vooral oude, goed ontwikkelde bossen op droge, voedselarme en zure zand- of zandleemgronden gedomineerd door zomereik en ruwe berk met een zeer gevarieerde ondergroei waarin pijpenstrootje een belangrijke rol speelt. Ook recente ver- of bebossingen, naaldbossen met opslag van zomereik en ruwe berk en hakhoutbossen van zomereik worden hieronder geklasseerd.

Dit vegetatietype staat gewaardeerd als 'Biologisch zeer waardevol'.

Fotogalerij

Berken-eikenbos Categorie:Bos