Antonius Otto Hermannus (Toon) Tellegen (Brielle, 18 november 1941) is een Nederlandse schrijver, arts en dichter die vooral bekend is om zijn kinderboeken. Vooral zijn dierenverhalen rond de mier en de eekhoorn zijn erg geliefd en worden ook door volwassenen graag gelezen vanwege de amusante, bizarre situaties en filosofische diepgang. Voor zijn literaire werk ontving hij twee oeuvreprijzen; in 1997 de Theo Thijssen-prijs en in 2007 de Constantijn Huygens-prijs.
Biografie Toon Tellegen is een telg uit het geslacht Tellegen en broer van milieusocioloog Egbert Tellegen. Na het Huygens Lyceum studeerde hij geneeskunde in Utrecht en na een verblijf van drie jaar in Kenia vestigde hij zich als huisarts in Amsterdam. Na enkele jaren gedichten voor volwassenen te hebben geschreven, begon hij verhalen voor zijn kinderen te schrijven. In 1984 verscheen zijn eerste kinderboek, Er ging geen dag voorbij: negenenveertig verhalen over de eekhoorn en de andere dieren. In de verhalen van Tellegen spelen dieren als de mier en de eekhoorn vaak de hoofdrol. De verhalen zijn vaak filosofisch van aard. Enkele boeken zijn met prijzen bekroond.
Tellegen schrijft met grote regelmaat gedichten. Voor het kunstwerk Straatpoëzie Tuindorp Oostzaan schreef hij het gedicht Als een pijl uit een onzekere boog, geïnspireerd door de sterrenbeelden.
Speciaal voor actrice Ria Eimers schreef Tellegen het toneelstuk Leven met een Onbekende - toneelstuk voor Ria Eimers en niemand anders. In januari 2008 ging dit toneelstuk in première in het O.T. Theater in Rotterdam.
In 2012 speelde Tellegen een gastrol als schrijver in de verfilming van zijn eigen boek Mijn Avonturen door V. Swchwrm.
In 2020 werd zijn boek Mijn vader door de jury van de Hans Christian Andersenprijs geplaatst op een lijst met aanbevelingen van door hen hooggewaardeerde boeken van een aantal genomineerden.
Op 4 oktober 2024 werd een hardstenen poëzietableau (1 meter bij 1,2 meter) in Leeuwarden (Tweebaksmarkt) onthuld met het gedicht AL WAS JE van Tellegen. Het gedicht maakt onderdeel uit van Poëzieroute Leeuwarden en luidt als volgt: "Al was je een speld / in een van duizenden hooibergen- / als de zon opkwam vond ik je: je glinsterde / (en als ik je pakte prikte je)".
Prijzen 1969 - ANV-Visser Neerlandia-prijs voor Als moeder ergens ziek van wordt 1988 - Gouden Griffel voor Toen niemand iets te doen had 1990 - Zilveren Griffel voor Langzaam, zo snel zij konden 1992 - Woutertje Pieterse Prijs voor Juffrouw Kachel 1993 - Jan Campert-prijs voor Een dansschool 1994 - Woutertje Pieterse Prijs voor Bijna iedereen kon omvallen 1994 - Gouden Griffel voor Bijna iedereen kon omvallen 1994 - Zilveren Griffel voor Jannes 1997 - Theo Thijssen-prijs voor zijn gehele oeuvre 1997 - Zilveren Griffel voor Teunis 1999 - Zilveren Griffel voor De verjaardag van alle anderen 2000 - Gouden Uil voor De Genezing van de Krekel 2007 - Constantijn Huygens-prijs voor zijn gehele oeuvre 2012 - Popescu Prize voor Raptors (de Engelse vertaling van Raafvogels) 2016 - Zilveren Griffel categorie vanaf zes jaar voor De tuin van de walvis 2019 - Tower of Babel Honour Diploma voor Kõik on olemas Marc Boutavant ontving in 2015 een Zilveren Palet voor de illustraties bij Is er dan niemand boos?
Bibliografie Het onderscheid tussen de kinder- en jeugdboeken en de literatuur voor volwassenen is bij Tellegen niet eenduidig. Veel van zijn kinderboeken met dierenverhalen worden immers ook door volwassenen gelezen. Omgekeerd worden zijn proza en poëzie ook door jeugdige lezers en adolescenten gesmaakt.
Onderstaande opdeling is gemaakt op basis van de gegevens van uitgeverij Querido en van de Koninklijke Bibliotheek van Nederland. De reguliere uitgaven van Tellegen verschenen vrijwel allemaal bij Querido.
Kinderboeken 1984 - Er ging geen dag voorbij. Negenenveertig verhalen over de eekhoorn en de andere dieren 1985 - "Ik ga op reis" zei de eekhoorn. Uitgave Amstelveen, Zondagsdrukkers; op 45 exx. 1987 - Toen niemand iets te doen had, met illustraties van Mance Post 1989 - Langzaam, zo snel als zij konden, met illustraties van Mance Post 1990 - Het feest op de maan 1991 - Misschien waren zij nergens 1991 - Juffrouw Kachel, met illustraties van Harrie Geelen 1993 - Bijna iedereen kon omvallen 1993 - Jannes 1994 - Mijn vader 1995 - De verjaardag van de eekhoorn 1995 - Misschien wisten zij alles. Alle verhalen over de eekhoorn en de andere dieren (incl. cd waarop Tellegen enkele verhalen voorleest) 1996 - Brieven aan niemand anders 1996 - De ontdekking van de honing 1996 - De verschrompeling van de olifant 1996 - Teunis 1997 - Dokter Deter, met illustraties van Gerda Dendooven) 1998 - Mijn avonturen door V. Swchwrm (in eerste druk uitgegeven als kinderboekenweekgeschenk) 1998 - De verjaardag van alle anderen 1999 - De genezing van de krekel 2000 - Ze sliepen nog 2001 - Taartenboek 2002 - Is er dan niemand boos? 2004 - Plotseling ging de olifant aan 2005 - Midden in de nacht 2005 - Pikkuhenki 2006 - De eenzaamheid van de egel 2007 - Post voor iedereen, met illustraties van Mance Post 2007 - Dierenverhalen van Toon Tellegen & het wisselend toonkwintet (luister-cd) 2007 - Ik zal je nooit vergeten 2007 - De almacht van de boktor 2008 - Morgen was het feest, met illustraties van Ingrid Godon 2009 - Het vertrek van de mier 2009 - Iedereen was er 2009 - Maar niet uit het hart. Dierenverhalen over afscheid. 2009 - Met hart en ziel. Dierenverhalen voor elk feest. 2009 - Een hart onder de riem. Dierenverhalen vol troost. 2009 - Na aan het hart. Dierenverhalen vol vriendschap. 2009 - Beterschap. Dierenverhalen over ziekte en gezondheid. 2009 - Welterusten. Dierenverhalen over slaap en sluimer. 2009 - Goede reis. Dierenverhalen over vertrek en aankomst. 2009 - Houd moed. Dierenverhalen over verdriet en eenzaamheid. 2010 - Het wezen van de olifant 2010 - Mano de brandweerjongen, met illustraties van Arjan Boeve, (serie Gouden Boekjes) 2010 - Waar is Mo?, met illustraties van Jan Jutte, (serie Gouden Boekjes) 2010 - Als Feda slaapt, met illustraties van Gerda Dendooven, (serie Gouden Boekjes) 2010 - Welterusten. Dierenverhalen over slaap en sluimer. 2010 - Wat dansen we heerlijk 2011 - Het geluk van de sprinkhaan 2012 - Dank je wel. Dierenverhalen om iemand te bedanken. 2013 - Het lot van de kikker 2014 - Het verlangen van de egel 2015 - De tuin van de walvis 2015 - Heden niet jarig 2017 - Wij alleen 2018 - Scherven brengen geluk. Dierenverhalen over vriendschap. 2019 - De genezing van de krekel, met illustraties van Gwen Stok, (beeldroman) 2020 - Ze wisten er meer van. Veel meer verhalen over de eekhoorn en de andere dieren 2021 - De hele tijd, met illustraties van Geerten Ten Bosch 2021 - De egel, dat ben ik, in samenwerking met Annemarie van Haeringen 2022 - Het verlangen van de Egel, in samenwerking met Annemarie van Haeringen 2022 - De liefste wens
Proza 1989 - Langzaam, zo snel als zij konden 1994 - Twee oude vrouwtjes (illustraties André Sollie) 1998 - Dora. Een liefdesgeschiedenis. 2000 - De trein naar Pavlovsk en Oostvoorne 2000 - Enkele onwaarschijnlijke aantekeningen van Dante Alighieri bij het schrijven van zijn goddelijke komedie 2002 - Brieven aan Doornroosje 2008 - Een nieuwe tijd – Grafisch Nederland 2008 met medewerking van Ontwerpbureau Lava, Elspeth Diederix, Paul Faassen, Harmen Liemburg, René Knip, Vittorio Roerade, Rauser, Hans Muller, Typophonics. Grafiek. De novelle in dit boek is van Tellegen. 2014 - Ze dachten allemaal - verhalen over de krekel en de andere dieren 2015 - Een vorig leven. 2018 - De seringenboom - Herinneringen aan mijn broer 2023 - Waar gaan we eigenlijk heen, in samenwerking met Thé Tjong-Khing 2024 - Een nieuw begin 2025 - Wat een geluk! 2025 - De trots van de giraf 2025 - Langzaam, maar zeker, in samenwerking met Thé Tjong-Khing
Poëzie 1980 - De zin van een liguster 1981 - De aanzet tot een web 1982 - Beroemde scherven 1984 - De andere ridders 1985 - Ik en ik 1987 - Mijn winter 1989 - In N. en andere gedichten 1991 - Een langzame val 1992 - Een dansschool 1994 - Tijger onder de slakken 1998 - Gewone gedichten 1996 - Als we vlammen waren 1997 - Over liefde en over niets anders 1999 - Er ligt een appel op een schaal. Bloemlezing 2000 - Gedichten 1977-1999. Bundeling verzamelde gedichten 2000 - Kruis en munt 2001 - De een en de ander 2001 - Een man en een engel. Uitg. Landgraaf, Herik; oplage 399 exx. 2002 - Alleen liefde 2002 - Wie A zegt. Gedichten 2004 - Minuscule oorlogen (niet met het blote oog zichtbaar) 2004 - Daar zijn woorden voor. Bloemlezing. Uitgave in Rainbow pockets 2005 - ...m n o p q... Gedichten 2006 - Raafvogels 2008 - Hemels en vergeefs 2009- Soms...een enkele keer 2009 - Stof dat als een meisje 2011 - Schrijver en lezer 2012 - De optocht 2014 - De werkelijkheid 2016 - Wonderbaarlijk buigt zich over water 2018 - Glas tussen ons 2019 - Een van ons zal omkijken – Zijn mooiste gedichten 2019 - Ik en mijzelf. Met illustraties van Ingrid Godon 2021 - Tot de winter er op volgt 2023 - Langs een helling 2023 - Voor elkaar 2026 - Op mijn tenen
Toneel en film 1966 - Jimmy Walker 1980 - Wespen 1989 - Het vonnis (scenario voor korte speelfilm van Hillie Molenaar en Joop van Wijk met Jozef van den Berg in de hoofdrol) 2007 - Leven met een onbekende 2009 - Twee oude vrouwtjes 2015 - Een vorig leven
Bestseller 60
|align="left"|Is er dan niemand boos?||2014||14-10-2015||28||1|| |- |align="left"|Wij alleen||2017||22-02-2017||53||1|| |- |align="left"|Het liefst van al||2019||21-08-2019||38||8|| |- |align="left"|Dank je wel||2012||30-06-2021||19||6|| |- |align="left"|De egel, dat ben ik||2021||24-11-2021||11||22||in samenwerking met Annemarie van Haeringen |- |align="left"|De liefste wens||2022||01-06-2022||55||2|| |- |align="left"|Het komt goed||2022||17-08-2022||6||37|| |- |align="left"|Voor elkaar||2023||19-07-2023||28||8|| |- |align="left"|Waar gaan we eigenlijk heen||2023|| 15-11-2023|| 23|| 8||in samenwerking met Thé Tjong-Khing |- |align="left"|Een nieuw begin||2024|| 31-07-2024|| 17|| 11|| |- |align="left"|Wat een geluk!||2025|| 23-04-2025|| 22|| 8|| |- |align="left"|De trots van de giraf||2025|| 13-08-2025|| 56|| 2|| |- |align="left"|Langzaam, maar zeker||2025|| 26-11-2025|| 26|| 9||in samenwerking met Thé Tjong-Khing
Bewerking 2008 - De korte film De laatste dag, geregisseerd door Saskia Diesing, is gebaseerd op een verhaal van Tellegen. 2011 - De opera The Cricket Recovers van Richard Ayers ging in juni in premiere. Het libretto van Rozalie Hirs is gebaseerd op de bekroonde roman De genezing van de krekel (1999) van Tellegen. Het Asko-Schönberg-ensemble voerde deze opera uit met VocaalLAB Nederland in het kader van het Holland Festival. 2018 - De Genezing van de Krekel, geregisseerd door Tom de Bleye en Jan Sobrie voor de Rederijkerskamer De Loofblomme uit Sint-Denijs-Westrem. De voorstelling werd hernomen voor het landjuweel waar ze laureaat werden.
Externe link
Categorie:Nederlands schrijver Categorie:Nederlands kinderboekenschrijver Categorie:Nederlands toneelschrijver Categorie:Nederlands medicus Categorie:Nederlands dichter