In de organische scheikunde zijn functionele groepen onderdelen van moleculen met een structureel motief, herkenbaar aan de vaste elementen-samenstelling en de covalente bindingen. Het geheel van functionele groepen is grotendeels verantwoordelijk voor de reactiviteit van de molecule.
Organische stoffen zijn in het algemeen opgebouwd uit een koolstofketen waaraan waterstofatomen gebonden zijn. Behalve waterstofatomen kunnen ook andere atomen of atoomgroepen aan de koolstofketen gehecht zijn. Deze atomen of atoomgroepen worden substituenten of functionele groepen genoemd en vormen het reactieve deel van de molecule.
Het combineren van de namen van alle functionele groepen met de namen van de dragende alkaanmoleculen geeft een krachtige nomenclatuur voor organische chemische verbindingen.
Tabel van veel voorkomende functionele groepen
Koolwaterstoffen Naam FormuleStructurele formule Voorvoegsel Achtervoegsel AlkylgroepVoor veel chemici is de alkylgroep geen functionele groep. Als substituent treden alkylgroepen wel vaak op. R-CnH2n+1 (n = aantal koolstofatomen in de groep) methyl- ethyl-, propyl-, butyl-, pentyl-, hexyl-, heptyl-, octyl-, nonyl-, decyl-, undecyl-, dodecyl-, ... Alkeen R-CH=CH-R' 75px|Alkeen vervang aan in de naam door een: ethaan/etheen, propaan/propeen, butaan/buteen, enz. -een Alkyn R-C≡C-R' 100px|Alkyn vervang aan in de naam door yn: ethaan/ethyn, propaan/propyn, butaan/butyn, enz. -yn Fenylgroep R-C6H5 75px|Fenyl
Groepen met zuurstof Naam FormuleStructurele formule Voorvoegsel Achtervoegsel Alcohol R-OH 75px|Alcohol hydroxy- -ol Ether R-O-R' 75px|Ether krijgt de naam van de twee vormende alcoholen: alkylalkylether of alkoxyalkaan -oxy Aldehyde R-C(=O)H 75px|Aldehyde oxo- of formyl- -al Keton R-CO-R' 75px|Keton oxo- -on Diketon R-CO-CO-R' 75px -dion Carbonzuur R-C(=O)OH 75px|Carbonzuur carboxy- -zuur Ester R-C(=O)O-R' 75px|Ester krijgt de naam van de vormende alcohol en het zuur: alkylalkanoaat Anhydride R-C(=O)-O-(O=)-R 75px|Anhydride -anhydride
Groepen met stikstof Naam FormuleStructurele formule Voorvoegsel Achtervoegsel Nitril R-C≡N 75px|Nitril cyaan- -nitril Amine R-NH2 75px|Amine amino- -amine Amide R-C(=O)N(-H)-R' 75px|Amide carbamoyl -amide Azogroep R-N=N-R' 75px|Azogroep Isonitril R-N+≡C− alkylisonitril Iminen RR'C=NH 75px|Iminen imino- -imine
Groepen met halogenen Naam FormuleStructurele formule Voorvoegsel Achtervoegsel Bromide R-Br broom nvt Dibromide Br-R-Br dibroom nvt Chloride R-Cl chloor nvt Fluoride R-F fluor nvt Trifluormethylgroep R-CF3 trifluormethyl nvt Jodide R-I jood nvt
Groepen met fosfor en zwavel Naam FormuleStructurele formule Voorvoegsel Achtervoegsel Isothiocyanaat R-N=C=S 75px|Isothiocyanaat alkylisothiocyanaat Fosfodi-ester R-OP(=O)2O-R' 75px|Fosfodi-ester Pyridylgroep R-C5H4N Thio-ether R-S-R' 75px|Thio-ether Thiolen R-SH 75px|Thiol mercapto- -thiol Sulfonzuren R-SO3H 75px|Sulfonzuren sulfo- -sulfonzuur