Maarten Cornelis (Martin) Jol (Den Haag, 16 januari 1956) is een Nederlandse voetbaltrainer en voormalig voetballer.
FC Den Haag (1971 – 1978) Martin Jol wordt in 1964 als achtjarige lid van de Haagse voetbalvereniging JAC (Jeugdkring Ambtenaren Combinatie; de club bestond onder die naam van 1940 tot 2008). Op twaalfjarige leeftijd wordt hij uitgenodigd voor het Nederlands Jeugdteam. Dit is opzienbarend nieuws, omdat hij nog lid is van de amateurclub JAC. Op vijftienjarige leeftijd speelt hij in het eerste seniorenelftal van JAC. In 1971 gaat Jol op vijftienjarige leeftijd over naar ADO.
‘Oom Aad en zijn neefjes’. Het is de bijnaam die de selectie van FC Den Haag aan het begin van het seizoen 1973-74 van Voetbal International krijgt. Gedwongen door een aantal financiële tegenvallers besluit de leiding van de Haagse club om een aantal dure en ervaren selectie-spelers naar andere clubs te laten vertrekken. Het lot van de club wordt in handen gelegd van topkeeper Ton Thie, centraal verdediger Aad Mansveld (Oom Aad) en bijkans de gehele selectie van het uiterst talentvolle jeugdteam dat in 1972 kampioen van Nederland was geworden en in ’72 en ’73 het eigen internationale jeugdtoernooi had gewonnen (de neefjes).
Een van die neefjes is Martin Jol, die op 20 januari 1974 als rechtsbuiten debuteert in de met 0-1 verloren thuiswedstrijd tegen Ajax. Ruim een jaar later pakt Jol met de Haagse club een eerste hoofdprijs door op 15 mei 1975 in de finale van de KNVB Beker met 1-0 te winnen van FC Twente. Het erop volgende toernooi om de Europa Cup II bereikt FC Den Haag de kwartfinale. Jol speelt in vier van de zes wedstrijden. Op 17 september maakt hij tijdens de 0-2 winst van FC Den Haag bij het Deense Velje BK het openingsdoelpunt voor de Hagenaars. Ook is hij van de partij in de beide wedstrijden tegen het Franse RC Lens (3-2 en 3-1) en – als invaller – in de met 3-1 verloren uitwedstrijd bij West Ham United FC.
Van al die topspelers-in-de-dop is Jol het meest veelzijdig. In zijn eerste jaar is hij middenvelder, Vujadin Boškov gebruikt hem vooral als rechtsbuiten terwijl Arie de Vroedt, de bondscoach van Jong Oranje, in Jol afwisselend een voorstopper en een spits ziet. Anton Malatinský, sinds 1976 de opvolger van Boškov, maakt aan al het gezwerf door het elftal een einde en geeft Jol uiteindelijk een vaste plaats in de verdediging. Jol wordt rechtsback. Het is een beslissing waarvoor de Scheveninger ‘Der Anton’ zeer dankbaar is.
In 1978 is Jol FC Den Haag ontgroeid. Ajax heeft lang de beste papieren en ook Jol wil naar De Meer. Totdat hij – via-via – verneemt dat de in die tijd befaamde Hongaarse spelersmakelaar Bekeffi hem onder de aandacht van FC Bayern München had gebracht. Een ‘beledigd’ Ajax trekt daarna de stekker uit de onderhandelingen, zodat Bayern vrij spel heeft. Uiteindelijk ontvangt Den Haag 500.000 Mark voor Jol; 350.000 wit en 150.000 zwart. En alles contant!
Eind maart 1978 zijn Jol en zijn ploeggenoot Henk van Leeuwen opgenomen in de ‘voorlopige 40-mans selectie’ van Oranje voor het WK. Beiden halen Argentinië niet. Van Leeuwen raakt geblesseerd en bondscoach Ernst Happel geeft uiteindelijk de voorkeur aan Wim Suurbier boven Jol. Omdat hij tot de ‘selectie van 40’ heeft behoord krijgt hij nog wel een deeltje van de commerciële contracten die rond Oranje zijn afgesloten.
FC Bayern München Jol tekent in mei 1978 een contract voor twee jaar in Beieren. Martins eerste en enige seizoen bij Bayern staat – na een voortvarende start – wat hem betreft in het teken van ‘bedrog’ rond zijn handgeld en niet nagekomen woning-beloftes. In de laatste en definitieve versie van het contract heeft Bayern (zonder het Jol te vertellen!!) aan de betaling van 150.000 DM handgeld een prestatie clausule van het spelen van 25 Bundesliga-wedstrijden toegevoegd. Onder dat aantal gespeelde wedstrijden krijgt hij niets. Vol vertrouwen in Bayerns eerlijkheid, had Jol zijn contract getekend; de kater komt pas later als hij de al getekende stukken nog eens nauwkeurig door leest. Pas eind september – nadat Jol uit protest naar Scheveningen terugkeert – wordt het probleem opgelost en krijgt de Scheveninger zijn geld.
Zijn beste wedstrijd speelt hij uiteindelijk nog voor de start van het seizoen. Dat is op 8 augustus in een 1-1 tegen FC Liverpool. Vier dagen later verliest hij bij zijn Bundsliga debuut met 1-0 van Borussia Dortmund. Op 7 november 1978 speelt Jol met FC Bayern München een wedstrijd in het Olympisch Stadion te Amsterdam. Het betreft hier de afscheidswedstrijd van Johan Cruijff. Ajax verliest die wedstrijd met 0-8.
Door de ‘handgeld affaire’ krijgt de relatie speler-club uiteindelijk een te grote deuk. Jol komt mede daardoor slechts in negen Bundesliga wedstrijden in actie; voor de rest speelt hij veel in het Nachwuchsteam, vooral vaak met wereldkampioen Uli Hoeness die in het seizoen '78-'79 aan het afbouwen is en – net als bijvoorbeeld Paul Breitner, een andere wereldkampioen – goed bevriend raakt met Jol. Na de afscheidswedstrijd voor Cruijff, waarin beiden speelden, vertelt Hoeness dat hij in het nieuwe seizoen een management functie krijgt en vraagt Jol te blijven. Jol gaat er niet op in, waarna Bayern de Scheveninger bij verschillende clubs aanbiedt. Bij Ajax bijvoorbeeld, dat weigert 750.000 gulden te betalen. En bij Werder Bremen, dat hem wil huren. Uiteindelijk is het Jol die voor zichzelf een nieuwe club regelt. Vanaf de zomer van 1979 draagt hij een ander rood shirt: dat van FC Twente.
FC Twente Voor de aanvang van het seizoen 1979/1980 tekent Jol voor drie jaar bij FC Twente. In Enschede maakt hij een grote ontwikkeling door, al is de snelle uitschakeling in het UEFA Cup-toernooi een forse teleurstelling. Op 19 september verliest het Twente van Spitz Kohn met 4-0 bij het Griekse Panionios en kan die achterstand twee weken later in Stadion Het Diekman niet meer goedmaken: 3-1, met één treffer van Jol. Ook in het toernooi om de KNVB Beker sneuvelt Twente al snel (in de derde ronde; 4-0 bij Feyenoord), maar in de competitie eindigt Twente op een zesde positie en plaatst zich daarmee opnieuw voor deelname aan de UEFA Cup.
Bij het begin van het seizoen 1980/1981 is Hennie Hollink, Twentes nieuwe trainer. Opnieuw duurt het UEFA Cup-avontuur niet lang. Na een 5-1 (één goal Jol) en 0-2 in de eerste ronde tegen IFK Göteborg volgt een ronde later al uitschakeling tegen Dynamo Dresden dat profiteert van de Uitdoelpunt-regel (1-1 en 0-0).
In deze fase maakt Jol zo veel indruk dat hij in oktober 1980 op het laatste moment door bondscoach Jan Zwartkruis wordt geselecteerd voor het Nederlands voetbalelftal. Jol was op 8 oktober al aanvoerder geweest in de ploeg van Jong Oranje dat tegen de Duitse leeftijdsgenoten met 0-0 gelijk speelde. Als Michel van de Korput een dag later geblesseerd raakt op de training van Oranje krijgt Jol een telefoontje met het verzoek zich in Zeist te melden, waarna hij op zaterdagavond 11 oktober debuteert in een oefenwedstrijd tegen West-Duitsland in Eindhoven. Kurt Niedermayer en Karl-Heinz Rummenigge, twee van zijn voormalige Bayern-ploeggenoten, hadden het bericht van zijn selectie gemist en zijn stomverbaasd dat ze in de wedstrijd (die in 1-1 eindigt) ineens met een fel spelende en op het middenveld acterende Jol worden geconfronteerd die – met een vallende kopbal – bijna nog het winnende doelpunt produceert.
Een paar maanden later speelt Jol ook beide interlands die Oranje rond de jaarwisseling 1981 speelt op de Mundalito in Uruguay. Zowel tegen Italië (1-1) als Uruguay (2-0) speelt hij de volle 90 minuten.
Het seizoen 1981-1982 – nu onder leiding van Rob Groener – verloopt teleurstellend voor FC Twente, dat slechts twaalfde wordt. In het toernooi om de KNVB Beker is de derde ronde opnieuw het eindstation voor FC Twente dat met liefst 5-1 verliest bij Ajax. In de herfst van 1981 besluit FC Twente – na tweeënhalf seizoen met 71 eredivisiewedstrijden en 9 doelpunten – gebruik te maken van een financieel aantrekkelijk aanbod uit Engeland. West Bromwich Albion, een club uit de regio Birmingham, is op 22 oktober 1981 bereid om 223.000 pond voor Jol te betalen, in die tijd een miljoen gulden.
West Bromwich Albion Het wordt voor beide partijen een zeer succesvolle periode. Jol specialiseert zich als verdedigende middenvelder en laat tevens zijn baard staan. Al twee dagen na zijn transfer debuteert Jol in een thuiswedstrijd tegen Southampton FC. Op 24 oktober 1981 wordt het op The Hawthorns 1-1. Twee weken later, bij een 1-2 zege op Tottenham Hotspur maakt hij zijn eerste treffer voor WBA. Het zal zijn enige doelpunt blijven in dat seizoen. Tot het aflopen van zijn contract speelt Jol niet alleen 63 League wedstrijden (met 4 goals) maar ook een groot aantal bekerwedstrijden. Legendarisch in zijn eerste Engelse weken zijn de drie dubbele League Cup-confrontaties met West Ham waarin Jol in de derde ronde fantastische duels uitvecht met de legendarische Trevor Brooking. Na een 2-2 en een 1-1 (nv) wint West Bromwich op 1 december op Upton Park met 0-1. Door daarop volgende zeges bij Crystal Palace (1-3) en in de derby bij Aston Villa FC (1-3) bereikt WBA de halve finale. Na een 0-0 op The Hawthorns verliest West Bromwich op 10 februari in Londen met 1-0 en is uitgeschakeld. In de Football League First Division is West Bromwich in Jols eerste seizoen geen hoogvlieger (17de met 44 uit 42, slechts twee punten boven een degradatieplaats). Jol speelt in totaal maar 9 League wedstrijden, maar wordt door manager Ron Wylie wel bijna steeds in bekerwedstrijden opgesteld. Net als eerder in de League Cup excelleert WBA ook in het prestigieuze toernooi om de FA Cup. Ook hierin komt de club tot in de halve finale. Na een 3-1 thuiswinst op Blackburn Rovers, een 0-1 bij Gillingham en thuiszeges op Norwich City (1-0) en Coventry City (2-0) bereikt WBA ook in dit bekertoernooi de halve finale. Zonder Jol, maar wel met Romeo Zondervan in de gelederen verliest West Bromwich van het Londense Queens Park Rangers. Op het neutrale Highbury wordt het 1-0 door een treffer van Clive Allen.
In Jols tweede seizoen in het Engels voetbalkampioenschap 1982/83 is West Bromwich veel succesvoller. De club wordt uiteindelijk 11de met 57 punten en Jol mist slechts drie van de 42 wedstrijden. Al op de tweede speeldag, op 1 september 1982, valt de grootste zege van het seizoen. In de 5-0 tegen Brighton maakt Jol het derde doelpunt voor zijn club. Later in het seizoen treft Jol nog doel in de thuiswedstrijd tegen Swansea City en de met 3-1 verloren uitwedstrijd bij Watford. Opmerkelijk in het seizoen is dat WBA in februari vier keer op rij met 0-0 gelijk speelt en aan het einde van het seizoen eerst twee keer op rij met 1-0 verliest en daarna drie keer op rij met 1-0 wint. Het League Cup avontuur eindigt al meteen tegen Nottingham Forest (1-6, 3-1) terwijl in de FA Cup na een 3-2 tegen Queens Park Rangers wel de vierde ronde wordt bereikt. Tottenham is daarin met 2-1 de sterkste.
Het Engels voetbalkampioenschap 1983/84 is Jols minst succesvolle bij West Bromwich. Hij speelt nog steeds onder manager Wylie onder manager Johnny Giles slechts 16 wedstrijden en scoort daarin niet. WBA eindigt op een gedeelde 14de plaats met 51 punten uit 42 wedstrijden. In de toernooien om de League Cup en de FA Cup komt de club bij de 'laatste 16' maar verliest daarin thuiswedstrijden tegen Plymouth Argyle (0-1) en Aston Villa (1-2). Op 24 februari 1984 wordt manager Wylie ontslagen en vervangen door Johnny Giles, die zijn eigen plan trekt. Een gevolg hiervan is dat Jol op 3 maart bij Notts County zijn laatste League wedstrijd speelt voor WBA. Het wordt 1-1.
Coventry City