Het arrest Kolpinghuis is een uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 8 oktober 1987 (zaak 80/86), inzake omgekeerde verticale rechtstreekse werking van bepalingen in een richtlijn die niet tijdig in nationale wetgeving is geïmplementeerd (wel omlaag, niet omhoog), richtlijnconforme uitleg van bepalingen in nationaal recht.
Richtlijn
Casus en procesverloop thumb|Het Kolpinghuis in Nijmegen Kolpinghuis Nijmegen BV verkocht in een café leidingwater met koolzuur als mineraalwater (althans had dat in voorraad). Zulks is op 7 augustus 1984 geconstateerd. Dit is niet toegestaan volgens een Europese richtlijn, waarvan de overgangstermijn op 17 juli 1984 is verstreken, terwijl deze richtlijn pas een jaar later, op 8 augustus 1985, in Nederlandse wetgeving is omgezet. Kolpinghuis wordt strafrechtelijk vervolgd.
De officier van justitie baseerde de vervolging mede op richtlijn 80/777/EEG. De Rechtbank Arnhem verzocht het Hof van Justitie om een prejudiciële beslissing.
Rechtsvragen Mag een bepaling van een nog niet geïmplementeerde richtlijn door de Nederlandse overheid worden ingeroepen in een strafproces tegen een particulier? (Neen.) Dient de nationale rechter in een geval waarin een nationale regel moet worden uitgelegd zich bij die uitleg te laten leiden door de inhoud van een toepasselijke richtlijn? (Richtlijnconforme uitleg.) (Ja.) (Zo ja:) Een richtlijn moet binnen een bepaalde termijn in nationaal recht worden omgezet. Geldt de verplichting van richtlijnconforme uitleg ook vóór het verstrijken van deze termijn? (Ja.)
Uitspraak Hof
Conclusie Een nationale overheid kan zich tegenover een particulier niet beroepen op een niet omgezette richtlijn (verbod van omgekeerde verticale rechtstreekse werking). Tegenover de overheid kan een particulier zich wél beroepen op een niet tijdig omgezette richtlijn. Er is een verplichting tot richtlijnconforme uitleg, zodra een richtlijn is verschenen. De richtlijnconforme uitleg kan niet leiden tot het creëren van strafrechtelijke aansprakelijkheid op grond van de richtlijn die naar nationaal recht niet zou bestaan.
Betekenis Dit arrest is een vervolg op het arrest Von Colson (1984), dat in Marleasing (1990) bevestiging vond. In het arrest Arcaro (1996) is vastgesteld dat de uitzondering van het arrest Kolpinghuis strikt moet worden geïnterpreteerd.
Zie ook Carboniseren
Kolpinghuis