De Belgische gemeente-, districts- en provincieraadsverkiezingen van 2012 vonden plaats op zondag 14 oktober.
Te verkiezen mandaten De Belgische kiezer kon zijn stem uitbrengen: in heel België: voor de 589 gemeenteraden in Vlaanderen en Wallonië: voor de 10 provincieraden (in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bestaat de provincie als bestuursniveau niet) in de stad Antwerpen: voor de 9 districtsraden in de zes Vlaamse randgemeenten met taalfaciliteiten rond Brussel en in de faciliteitengemeenten Komen-Waasten en Voeren: voor de schepenen, de OCMW-raden en het vast bureau van die OCMW-raden
Er waren in totaal 13.455 gemeenteraadsleden, 547 provincieraadsleden en 217 districtsraadsleden te verkiezen.
Vooraf De lokale verkiezingen van 2006 werden gekenmerkt door kartelsVanwege die kartels is het wat lastig om de resultaten van 2006 te vergelijken met die van 2012. In dit artikel zijn de resultaten voor VLD-Vivant gelijkgeschakeld aan die van Open Vld, aangezien Vivant in Vlaanderen als partij is opgegaan in de Open Vld. Ook Vlaams Belang en Vlaams Belang-VLOTT worden gelijkgeschakeld, hoewel VLOTT in 2012 in sommige gemeenten alleen naar de kiezer gaat. Resultaten voor sp.a-spirit zijn gelijk aan sp.a-resultaten, hoewel spirit is opgegaan in Groen. Ook lokale partijen worden niet vermeld.; zo kon de kiezer in de stad Antwerpen stemmen voor CD&V/N-VA, sp.a-spirit, VLD-Vivant en Vlaams Belang-VLOTT. Spirit is opgegaan in Groen, VLD en Vivant vormen nu samen de Open Vld en VLOTT komt alleen op. Het kartel CD&V/N-VA hield in 2008 op te bestaan op nationaal en regionaal vlak.
Dat heeft tot gevolg dat de kiezer uit exact dezelfde partijen heeft kunnen kiezen als in 2000, alleen met andere namen: Agalev is Groen geworden, SP werd sp.a, VLD werd Open Vld, Vlaams Blok werd Vlaams Belang, CVP werd CD&V en VU&ID werd, na een ingewikkelde ontbinding, N-VA.
Na de verkiezingen moeten alle Vlaamse provincieraden het met twaalf leden minder doen. De provincieraden van provincies met meer dan één miljoen inwoners (Antwerpen, Oost-Vlaanderen, Vlaams-Brabant en West-Vlaanderen) tellen voortaan 72 leden; de provincieraad van Limburg, dat minder dan één miljoen inwoners telt, bestaat nu uit slechts 63 leden. Het aantal provincieraadsleden in Wallonië werd nog meer verminderd.
Elektronisch stemmen werd uitgebreid. De gemeenten waar dat de vorige keer gebeurde, kregen die mogelijkheid opnieuw. Die gemeenten werden voorzien van nieuwe computers, betaald door de federale en gewestregeringen. De Vlaamse regering besloot op eigen initiatief ook computers aan te kopen voor Gent, Aalst, Brugge, Kortrijk, Roeselare en Oostende. Uiteindelijk besloot Gent alsnog vast te houden aan stemmen met potlood en papier.
Verboden lijstnamen De zes grootste Vlaamse partijen besloten hun oude partijnamen en letterwoorden te beschermen. Het besluit daartoe werd op 3 september 2012 in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd.
Open Vlaamse Liberalen en Democraten (Open Vld): de lijstnaam P.V.V.; Socialistische Partij Anders (sp.a): de lijstnamen BSP, SP en sp.a-spirit; Christen-Democratisch & Vlaams (CD&V): de lijstnamen C.V.P. en E.V.P.; GROEN: de lijstnamen Agalev, Groen!, Spirit, VlaamsProgressieven en SLP; Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA): de lijstnamen VU, VU-EVA, VU-ID en EVA; Vlaams Belang: de lijstnamen VL.BLOK en VLAAMS BLOK.
Lijstnummers Vlaams Gewest Brussels Hoofdstedelijk Gewest Waals Gewest Open Vld N-VA Vlaams Belang sp.a LDD Groen CD&V N-VA Open Vld FDF Groen MR cdH Vlaams Belang Ecolo sp.a CD&V PS Ecolo PS cdH MR
Stemgerechtigden Stemgerechtigden zijn Belgen vanaf 18 jaar die in België wonen en op 1 augustus ingeschreven werden in de kiezerslijsten. Voor de gemeenteraadsverkiezingen kunnen ook inwoners met een andere nationaliteit die zich in hun gemeente als kiezer hebben laten registreren, stemmen. Zij zijn dan, net als alle Belgische inwoners, onderworpen aan de opkomstplicht.
Hieronder zijn de aantallen kiezers zoals vastgesteld op 1 augustus 2012:
Belgen EU-burgers Niet-EU-burgers Totaal Ingeschreven % van het potentieel Ingeschreven % van het potentieel Brussel-Hoofdstad 579.701 26.150 13,6% van 192.672 8.022 15,5% van 51.839 613.873 Vlaanderen 4.748.969 32.211 13,9% van 231.973 6.320 10,1% van 62.600 4.787.500 Wallonië 2.496.631 62.465 27,2% van 229.313 6.229 19,3% van 32.282 2.565.325 Totaal voor België 7.825.301 120.826 18,5% van 653.958 20.571 14% van 146.721 7.966.698
Verwachtingen CD&V Partij 2006 Provincieraden 2007 Kamer 2009 Vlaams Parlement 2010 Kamer 2012 ProvincieradenCD&V 30,1 % (i.s.m. N-VA) 29,6 % (i.s.m. N-VA) 22,86 % 17,3 %
In 2006 kwam CD&V in 137 gemeenten alleen op. De N-VA ging alleen naar de kiezer in 41 gemeenten. In 134 gemeenten was er een kartel CD&V/N-VA. In 2012 bleef dat kartel alleen bestaan in Aalter, Berlaar, Hoeilaart, Ieper, Ledegem, Melle, Oosterzele, Overijse en in Wielsbeke.
CD&V belandde na de verkiezingen van 2006 in driekwart van de gemeenten in het bestuur. In 172 van de 327 Vlaamse gemeenten werd ze de grootste partij; in 166 gemeenten leverde ze bovendien de burgemeesterssjerp.
De CD&V behaalde in 2006 de absolute meerderheid in 79 gemeenten.https://issuu.com/cdenv/docs/ampersand-nov2012
CD&V trok met de slogan {Iedereen inbegrepen} naar de kiezer.
N-VA Partij 2006 Provincieraden 2007 Kamer 2009 Vlaams Parlement 2010 Kamer 2012 ProvincieradenN-VA 30,1 % (i.s.m. CD&V) 29,6 % (i.s.m. CD&V) 13,06 % 27,8 %
Na het uiteenvallen van het kartel met CD&V in 2008 maakte de N-VA een steile klim. Voor het eerst zal duidelijk worden wat de partij op eigen kracht waard is in de gemeenten en de provincies. In 2006 behaalde de N-VA alleen in Dessel de absolute meerderheid en de burgemeesterssjerp. In ongeveer de helft van de gemeenten kwam N-VA op in kartel met CD&V. Op eigen kracht scoorde ze, behalve in Dessel, alleen sterk in het Izegem van Geert Bourgeois en het Riemst van Jan Peumans. Later zijn de Voerense Huub Broers van Voerbelangen en de Kruibeekse burgemeester Antoine Denert van D.E.N.E.R.T. overgestapt naar N-VA, net als Annette Stulens van Nieuw.
In de aanloop naar de verkiezingen stapten heel wat lokale partijen integraal over naar de N-VA. In Kruibeke ging de partij D.E.N.E.R.T. van burgemeester Antoine Denert helemaal op in de N-VA; in Hoeselt gebeurde hetzelfde met Nieuw van Annette Stulens. In Baarle-Hertog ging DNS op in N-VA; de partij is daarmee de eerste nationale partij die opkomt in Baarle-Hertog.
In Edegem ging edegem-anders naar N-VA, in Heist-op-den-Berg Gemeentebelang; in Kasterlee Vrij KLT, in Lille de partij Anders; D2 in Kortessem, OGP in Maldegem en Groep Eenheid, het vroegere W2000, in Westerlo.
In het district Berendrecht-Zandvliet-Lillo stapte Polderbelangen integraal over.
De N-VA had op het einde van 2011 in 292 van de 308 gemeenten van het Vlaams Gewest een afdeling. Daarvan kondigden 219 afdelingen aan zelfstandig deel te nemen aan de verkiezingen.Nieuwjaarstoespraak 2012 van N-VA-voorzitter Bart De Wever, nva.be (PDF niet meer beschikbaar)
De N-VA kwam voorts in alle provincies en in alle Antwerpse stadsdistricten alleen op.
Andere partijen vormden plaatselijk veel kartels, volgens sommige media tegen de N-VA en uitdrukkelijk zo voorgesteld door N-VA-voorzitter Bart De Wever. Weliswaar is er in Gent voor het eerst een kartel tussen sp.a en Groen, in Antwerpen tussen sp.a en CD&V en in Tongeren tussen CD&V en Open Vld, toch zij opgemerkt dat een aantal kartels ook in 2006 al bestonden, zoals het Open Vld-Groen-kartel in Mechelen, en dat de N-VA zelf in negen gemeenten het kartel CD&V/N-VA behield, waaronder in Aalter, Overijse en Ieper. In onder meer De Panne, Lummen, Tielt en Zutendaal ging ze zelfs met Open Vld in zee. In Pittem kwam daar ook nog eens de sp.a bij.
De kracht van verandering was de slogan van N-VA.
sp.a Partij 2006 Provincieraden 2007 Kamer 2009 Vlaams Parlement 2010 Kamer 2012 Provincieraden (Limburg: sp.a-Groen) sp.a 19,2 % 16,3 % 15,27 % 14,6 %
De sp.a blijft vooral in de grote steden sterk staan. In Antwerpen waren alle ogen gericht naar Patrick Janssens en zijn kartel sp.a-CD&V, waar N-VA-voorzitter Bart De Wever de uitdager was. In Gent smeedde Daniël Termont dan weer een kartel met Groen, en haalde ermee een absolute meerderheid. Datzelfde kartel bestaat ook in Genk, Hasselt en Sint-Niklaas.
In 2006 behaalde de sp.a de absolute meerderheid in Bredene, in Gingelom en in Oostende. In de twee eerste gemeenten bestuurden ze vervolgens alleen, in Oostende behoorden ook CD&V, N-VA en Open Vld tot de coalitie.
De sp.a kwam in 173 gemeenten alleen op; daarenboven in 47 gemeenten in kartel met Groen.
In de Limburgse provincieraad trok sp.a voor het eerst in kartel met Groen naar de kiezer.
De sp.a trok zonder slogan naar de verkiezingen.
Open Vld Partij 2006 Provincieraden 2007 Kamer 2009 Vlaams Parlement 2010 Kamer 2012 Provincieraden Open Vld 18,9 % 18,8 % 14,99 % 13,6 %
In 2006 kwam Open Vld in 229 gemeenten alleen op en behaalde ze de absolute meerderheid in zes gemeenten: in Berlare, Gavere, Kapellen, Lochristi, Moerbeke en, in kartel met sp.a, in Merchtem. Toch vormde de partij in Gavere een meerderheid met sp.a, en in Berlare met sp.a-Groen.
In 2006 leverde Open Vld nog de eerste minister van België, maar sindsdien kreeg de partij steeds meer concurrentie van de N-VA. Vandaag levert ze nog in enkele tientallen gemeenten de burgemeester.
In enkele gemeenten smeedde Open Vld opvallende kartels. Net als in 2006 met Groen in Mechelen, maar ook in Tongeren met oude rivaal CD&V.
Doen was de slogan van Open Vld.
Groen Partij 2006 Provincieraden 2007 Kamer 2009 Vlaams Parlement 2010 Kamer 2012 Provincieraden (zonder Limburg) Groen 7,6 % 6,3 % 6,77 % 6,9 %
Groen is de afgelopen jaren bijzonder stabiel gebleven in de verkiezingsuitslagen.
Groen ging in 2006 in 114 gemeenten alleen naar de kiezer, en in nog eens 47 gemeenten in kartel met sp.a.
Wat 2012 betreft valt het grote aantal kartels tussen sp.a en Groen op, een vijftigtal, iets meer dus dan in 2006. De beide partijen trekken onder meer in Gent, Geraardsbergen en in Ninove voor het eerst samen naar de kiezer. In Limburg gaan ze zelfs voor de provincieraad in kartel. Toch is het plaatje op sommige plaatsen anders: onder meer in Mortsel, Ronse en in Sint-Truiden wordt het kartel niet meer herhaald.
Groen komt op in acht van de negen Antwerpse districten - alleen in Berendrecht-Zandvliet-Lillo dient het geen lijst in. Opvallend is wel dat dat in vijf districten in kartel met sp.a is. Alleen in het district Antwerpen, Ekeren en Wilrijk dient Groen een kartelloze lijst in.
De verkiezingen van 2006 leverde Groen drie burgemeesters op: in Zwijndrecht behaalde de partij 10 van de 25 zetels, in Mortsel haalde het kartel Groen-sp.a 7 van de 27 zetels. In Borgerhout tot slot behaalde het kartel sp.a-Groen 12 van de 25 zetels - in het begin van de legislatuur was een sp.a'er, op het einde een Groen-politicus burgemeester.
De burgemeester van Zwijndrecht, Willy Minnebo, overleed echter op 20 april 2012. Het is niet duidelijk wie hem kan opvolgen; de op een na populairste Groen-politicus behaalde in 2006 amper 211 stemmen.
In Mortsel is het kartel met sp.a gebarsten, en kon burgemeester Ingrid Pira niet meer voortdoen, zeker nadat haar stad is verkozen tot de drukste gemeente van Vlaanderen.
In Borgerhout bleef het kartel met sp.a bestaan, maar huidig districtsvoorzitter Wouter Van Besien kwam ditmaal op voor de stad Antwerpen. Niettemin werd de lijsttrekker opnieuw iemand van Groen, en wel Marij Preneel.
Vlaams Belang Partij 2006 Provincieraden 2007 Kamer 2009 Vlaams Parlement 2010 Kamer 2012 Provincieraden VB 21,5 % 19 % 15,28 % 12,3 %