De staatspresident was de hoogste uitvoerende macht in de republiek Oranje Vrijstaat. Volgens de grondwet van 1854 werd de president voor een termijn van vijf jaar gekozen door de burgers (blanke, stemgerechtigde mannen), uit een lijst van kandidaten voorgedragen door de Volksraad.
Geschiedenis De Britten erkenden de onafhankelijkheid van de Oranje Vrijstaat op 17 februari 1854, en het land werd onafhankelijk op 23 februari 1854, met de ondertekening van het Contract van Bloemfontein.
Op 24 februari 1854 werd de macht door de Britten officieel overgedragen aan een provisioneel gouvernment waarvan Josias Philip Hoffman als president optrad. Het provisionele gouvernement riep de inwoners van de Vrijstaat op om vertegenwoordigers te verkiezen voor een op te richten Volksraad die op 28 maart 1854 voor het eerst bij elkaar kwam.
De Volksraad stelde op 18 april 1854 de constitutie vast. De eerste verkiezingen voor het staatspresidentschap zouden worden gehouden op 15 mei 1854. De Volksraad verzocht Hoffman om tot 4 september 1854, wanneer de nieuwe president zou worden geïnaugureerd, het ambt van staatspresident waar te nemen. Hoffman werd tijdens de verkiezingen niettemin gekozen, zodat hij president bleef. Zijn aanstelling als president was overigens van korte duur, want reeds in februari 1855 bood hij onder druk van de Volksraad zijn ontslag aan na een schandaal.
De Oranje Vrijstaat heeft in zijn 48-jarige bestaan slechts zes normaal verkozen staatspresidenten gehad. Tussen regeringen en gedurende afwezigheid van de staatspresidenten werd een waarnemend staatspresident door de Volksraad aangewezen. Gewoonlijk werd een minister (ook wel staatssecretaris genoemd), de voorzitter van de Volksraad of een prominent lid van de Volksraad benoemd tot waarnemend staatspresident. Daarnaast werd het presidentschap ook verscheidene keren waargenomen door een speciale commissie.
Staatspresidenten van de Oranje Vrijstaat (1854-1902) Nr. President Ambtstermijn Opmerking - 100px Josias Philip HoffmanWaarnemend 24 februari 1854 Begin april 1854 - 100px Jacobus GroenendaalWaarnemend Begin april 1854 18 april 1854 1 100px Josias Philip Hoffman 18 april 1854 10 februari 1855 - 100px Jacobus Johannes VenterWaarnemend 10 t/m 15 februari 1855 - Samengestelde Commissie voor bestuur van de Regering van de Oranje Vrijstaat 15 februari 1855 27 augustus 1855 Geen staatspresident aangewezen of gekozen; Met onder andere Jacobus Johannes Venter (voorzitter) en Esaias Reynier Snijman 2 100px Jacobus Nicolaas Boshoff 27 augustus 1855 6 september 1859 - 100px Esaias Reynier SnijmanWaarnemend 6 september 1859 8 februari 1860 3 100px Marthinus Wessel Pretorius 8 februari 1860 17 juni 1863 Vanaf 15 september 1860 ook: 1ste Staatspresident der Zuid-Afrikaansche Republiek - 100px Jan Willem SpruijtWaarnemend 1860 ... ... 1862 Slechts in ambt bij afwezigheid van Marthinus Wessel Pretorius (Periodiek) - 100px Joseph AllisonWaarnemend 18 maart 1863 17 juni 1863 Wegens afwezigheid van Marthinus Wessel Pretorius - Vacant 17 t/m 20 juni 1863 Geen staatspresident aangewezen of gekozen - 100px Jacobus Johannes VenterWaarnemend 20 juni 1863 2 februari 1864 4 100px Johannes Henricus BrandGCMG 2 februari 1864 14 juli 1888 - 100px Jacobus Johannes VenterWaarnemend 1869 ... ... 1870 Slechts in ambt bij afwezigheid van Johannes Henricus Brand (Periodiek) - 100px Friedrich Kaufmann HöhneWaarnemend 31 augustus 1872 4 oktober 1872 Slechts in ambt bij afwezigheid van Johannes Henricus Brand - Uitvoerend ComitéWaarnemend 1873 ... ... 1888 (periodiek); Slechts in ambt bij afwezigheid van Johannes Henricus Brand; Bestaande uit William Collins, Friedrich Pieter Schnehage en Gerhardus Johannes du Toit - 100px Pieter Jeremias BlignautWaarnemend 14 juli 1888 10 januari 1889 5 100px Francis William Reitz 10 januari 1889 11 december 1895 - 100px Pieter Jeremias BlignautWaarnemend 11 december 1895 4 maart 1896 6 100px Marthinus Theunis Steyn 4 maart 1896 29 mei 1902 - 100px Christiaan Rudolf de WetWaarnemend 29 t/m 31 mei 1902