thumb|Voorpagina van een uitgave van I quattro libri dell'architettura uit 1642 thumb|Villa Pisani (Bagnolo di Lonigo) in I Quattro Libri dell'Architettura ''I quattro libri dell’ architettura'' (vertaald: De vier boeken van de architectuur) is een Italiaanse verhandeling van de architect Andrea Palladio (1508-1580) over architectuur. Palladio liet zich inspireren door bewaard gebleven gebouwen van de Romeinse bouwkunst, door het geschrift van de Romeinse architect Vitruvius uit 25 v.Chr., De Architectura Libri Decem (De Tien Boeken van Architectuur),In het Nederlands in 2008 verschenen als Handboek Bouwkunde en door andere architecten waarbij de zuiverheid en eenvoud van de klassieke architectuur op de voorgrond stond. Zijn Vier boeken gaven systematisch de regels en plannen voor gebouwen die innovatief en uniek waren, zoals zijn villa’s. Sommige van zijn in zijn boek beschreven ideeën zijn niet verder gekomen dan de tekentafel, terwijl andere, zoals zijn Palladiaanse villa's in Veneto in Italië, met succes werden gebouwd. De duidelijkheid van het boek inspireerde talloze architecten en hun opdrachtgevers.
Achtergrond Andrea Palladio is een van de meest succesvolle architecten van de renaissance. Palladio's bouwwerken werden gekenmerkt door gebruik van onder andere de pilaar en het fronton, die een bouwwerk statigheid en allure geven, alsook symmetrie. Hiermee was Palladio de grondlegger van de bouwstijl van het classicisme. Zijn invloed hierop was zo diepgaand dat het zelfs ook wel naar hem palladianisme wordt genoemd. Zijn stijl werd wijdverbreid doordat de ontwerpen van zijn particuliere woonhuizen, zoals zijn villa's, en openbare gebouwen die hij in Italië bouwde in heel Europa werden gekopieerd. Maar meer nog door zijn 'magnum opus' I quattro libri dell'architettura, dat na het verschijnen in 1570 beschikbaar werd in de grote West-Europese landen en daarna soms volledig en soms gedeeltelijk in diverse talen werd vertaald, en daardoor een van de meest invloedrijke boeken in de geschiedenis van de architectuur is geworden. De Vier boeken van de architectuur bieden een samenvatting van Palladio's kunnen en hoe de oude Romeinse gebouwen hem hebben geïnspireerd.Placzek A.K, in Ware Isaac, The four books of architecture. uitgeverij Dover, New York, 1965,
Met zijn geschrift volgde Palladio de traditie van architecten als Leon Battista Alberti (1404-1472), Cesare Cesariano (1476/78-1543), Sebastiano Serlio (1475-1553/55) en Giacomo Barozzi da Vignola (1507-1573), wiens werken Palladio goed kende. Allen hadden als hoofdbestanddeel van hun geschrift de reconstructie van het verminkt overgeleverde werk van Vitruvius (verduidelijkende afbeeldingen ontbraken) met betrekking tot de regels voor de gedachte ideale compositie van een gebouw, de constructie en de versieringen daarvan. Ieder probeerde Vitruvius' ideeën te achterhalen en gaf zijn interpretatie van hoe Vitruvius het volgens hem bedoeld zou hebben.
Dit soort architectuurgeschriften staat ook bekend als (architectuur)tractaat, bouwordeboek, zuilenboek, voorbeeldboek en modelboek.
Inhoud Het werk is zoals de titel vermeldt verdeeld in vier boeken (delen):
Het eerste boek houdt zich bezig met bouwmaterialen, bouwtechnieken en vooral met het grote hoofdthema van de Renaissancearchitect: de bouworde van de architectuur, ook wel de pilarenorde of zuilenorde genoemd, gevormd door de zuil of pilaar van de Toscaanse orde, de Dorische orde, de Ionische orde, de composiete orde en de Korinthische orde. Palladio verklaart de karakteriserende kenmerken van elke bouworde en vult het aan met illustraties van de diverse architectonische details zoals de pilaster en architraaf waarop de pilaar rust. Vervolgens behandelt hij kort de andere delen van een gebouw: trappen, schoorstenen, daken, etc. Het tweede boek behandelt uitgebreid particuliere woonhuizen. Naast een paar Romeinse reconstructies laat dit boek Palladio’s eigen ontwerpen zien. Zo beschrijft hij in het kort elk van zijn Palladiaanse villa's in Veneto en in en rond Vicenza, waaronder zijn beroemde Villa Rotonda, en laat van elk daarvan een of meerdere plattegronden en bouwtekeningen zien. Het derde boek houdt zich bezig met straten, pleinen, bruggen en basilica’s (een basilica was van oorsprong geen religieus gebouw maar een Romeins gebouw van Justitie) waarvan de meeste van Romeinse oorsprong zijn. Palladio toont hiervan echter ook weer eigen ontwerpen. In het vierde boek laat Palladio reproducties zien van ontwerpen van een aantal Romeinse tempels uit de oudheid. In het bijzonder noemenswaardig zijn de plattegronden en architectonische tekeningen van het Pantheon (afbeeldingen 51-60). De afbeeldingen 44 en 45 laten de Tempietto van San Pietro in Montorio van Bramante zien. Dit is het enige gebouw in het boek dat niet van Palladio zelf of van Romeinse oorsprong is.
Bij dit alles is de tekst geïllustreerd met meer dan 200 hoogwaardig gegraveerde afbeeldingen van gebouwen, elk door Palladio getekend. Ook zijn er door hem gemaakte reconstructies van klassieke ruïnes met eigentijdse verslagen.Placzek A.K, in Ware Isaac, The four books of architecture. uitgeverij Dover, New York, 1965,
Geschiedenis en invloed I quattro libri werd voor het eerst gepubliceerd in 1570 in Venetië, geïllustreerd met gravures gebaseerd op tekeningen van Palladio zelf, en bewees meteen een boek van groot belang te zijn. Het is velen malen met uitzonderlijk succes herdrukt en vertaald (vaak als eendelig werk). Het werd zo beschikbaar in de belangrijkste Europese landen zoals Frankrijk, Nederland en Duitsland en is een voornaam basisboek voor de Architectuurbibliotheek geworden en daardoor een van de meest invloedrijke boeken in de geschiedenis van de architectuur. Het effect van dit boek was diepgaand en heeft wijdverbreide invloed gehad. In 1969 gaf de uitgeverij Hoepli in Milaan een facsimile-uitgave ervan uit, waarmee het bereikbaar werd voor een breder publiek.
Engeland Vertaling De eerste complete Engelse vertaling van Quattro libri werd in 1716 uitgegeven door de Venetiaanse architect Giacomo Leoni (1686-1746) die in Londen woonde. De gravures erin zijn echter niet trouw aan het origineel. Ook staan er decoratieve versieringen in de geest van de barok in, bijvoegsels en zelfs misvattingen over het originele werk. Het werd hersteld door een getrouwe en precieze reproductie van de originele afbeeldingen en een exacte vertaling van de tekst door de architect Isaac Ware (?-1766). Deze editie The four books of architecture kwam uit in 1738 en kan gerekend worden als een succesvolle verbetering. In feite werd deze waarheidsgetrouwe editie een zeldzaamheid. Zodat het ook bereikbaar werd voor een breder publiek werd deze vertaling in 1965 door de uitgeverij Dover als facsimile-uitgave gepubliceerd.
Invloed In Engeland was het de architect Inigo Jones (1573-1652) die in het begin van de zeventiende eeuw in Italië verbleef. Hij kwam in het bezit van een exemplaar van I quattro libri, dat hij zorgvuldig bestudeerde en rijkelijk voorzag van aantekeningen. Tussen 1613 en 1614 maakte hij een reis naar Italië als begeleider van een groep Engelse edelen waarbij men een route volgde die was geïnspireerd op de Quattro libri. Vanaf dat moment zou de grand tour hierdoor een soort culturele inwijding van Engelse jonge edelen in gaan nemen.Selvafolta O, Klassieke bouwwerken in Londen, uitgeverij Atrium, Alphen aan de Rijn, MCMLXXXIX, Jones' boek wordt bewaard in het Worchester College in Oxford en kan een boek genoemd worden waardoor twee beschavingen elkaar ontmoeten. De Banqueting Hall van het Palace of Whitehall (1919-1622) en het Queen's House in Greenwich (1616-1635) waren het eerste resultaat. Met die bouw bereikte de hoogrenaissance Engeland en in de daaropvolgende jaren werd de stijl van Andrea Palladio de heersende stijl in Engeland en werd zelfs met palladianisme aangeduid.Placzek A.K, in Ware Isaac, The four books of architecture. Uitgeverij Dover, New York, 1965,
Vanaf die tijd ontwierpen veel architecten in het Verenigd Koninkrijk ontelbare werken in velerlei varianten in de daar ook Georgian Style en Recency Style genoemde bouwstijl van het classicisme. Zo bouwde Richard Boyle (1694-1753) zijn Chiswick House (1726-1736) in Chiswick dat was geïnspireerd op Palladio's Villa Rotonda, dat hij tijdens zijn reizen in Italië had leren kennen. Deze villa werd in heel Engeland geïmiteerd en droeg meer dan ieder ander bouwwerk bij tot de verbreiding van de nieuwe architectonische smaak. Ook Mereworth Castle in Kent (in 1722 door Colen Campbell (1676-1729)) was geïnspireerd op Palladio's Villa Rotonda. Een naar een ontwerp uit Palladio's Quattro libri gebouwde brug bevindt zich in het park Stourhead en een ander ontwerp van een brug uit het werk is in drie parken te vinden: Wilton Park, Stow Park en Prior Park.Avery D., Georgian en Recency architecture, Chaugers Press, Londen, 2003,
Nederland Een origineel exemplaar van I Quattro libri uit 1570 bevindt zich in de Universiteitsbibliotheek van Leiden.
Vertaling Blijkens brieven die bewaard worden in de Universiteitsbibliotheek van Leiden (HUG subnummer 38 en 41) zou de architect Jacob van Campen (1596-1657) bij een te maken Vitruvius-vertaling de laatste hoofdstukken van Palladio's Quattro libri over openbare gebouwen en de tempels daarbij tevens vertaald als bijlage gezien willen hebben, maar deze Vitruvius-Palladio uitgave is er nooit gekomen.Worp J.A., De briefwisseling van Constantijn Huygens. Rijksdienst Geschiedkundige Publicaties, 's-Gravenhage, 1911-1917, deel II nummer 2036 en deel III nummer 2942
In Nederland bleef het in 1646 bij een door Cornelis Danckerts in Amsterdam uitgegeven vertaling van Palladio's eerste boek uit de Quattro libri dat over de bouworde van de vijf zuilen gaat, de Verhandeling van de vijf orderen der bouwkunst die byde ouden zijn in't gebruik geweest. Deze uitgave wordt in de Koninklijke Bibliotheek van 's-Gravenhage bewaard (aanvraagnummer 1355 C 166).
Omdat de Quattro libri niet zo volledig en systematisch is, is het werk in de praktijk niet zo geschikt als de handboeken over de eigentijdse toepassing van de antieke bouwstijl van zijn navolger Vincenzo Scamozzi (1548-1616). Deze gaf voortbordurend op Palladio een voorbeeldboek uit dat in zijn geheel uitgebreid over alle toepasbare aspecten van de zuilenorde ging, L'Idea della Architettura Universale (1615). De eerste vertaling ervan in het Nederlands verscheen in 1640, waarna er in korte tijd nog vele bewerkingen volgden. Dit werk werd in 2008 heruitgegeven als De grondgedachte van de universele bouwkunst (...) klassieke zuilenorden door uitgeverij Architecture & Natura in Amsterdam, voorzien van uitleg en met onder andere foto's van Nederlandse gebouwen als voorbeelden in beperkte oplage.