Gladiool (Gladiolus) is een geslacht van vaste planten uit de lissenfamilie (Iridaceae). Het geslacht wordt ook wel zwaardlelie genoemd. De botanische naam is afgeleid van het Latijn: 'gladiolus' is een verkleinwoord van gladius, dat zwaard betekent. Het geslacht komt van nature voor in Zuid-Europa, Azië, West-Afrika en Zuid-Afrika. Het centrum van de diversiteit bevindt zich in de Kaapflora in zuidelijk Afrika.
Het geslacht omvat ongeveer 260 soorten, waarvan 250 voorkomen in Sub-Saharisch Afrika, met name in Zuid-Afrika. Ongeveer tien soorten komen voor in Eurazië. Zo'n 160 soorten zijn endemisch in het zuiden van Afrika en 76 soorten komen voor in tropisch Afrika. De bloemen van wilde soorten variëren in grootte van zeer klein tot 40 mm in diameter. De bloeiwijzen bestaan uit een of meer bloemen.
De stengels zijn over het algemeen niet vertakt. Ze dragen een tot negen zwaardvormige, gegroefde bladeren, die worden omgeven door een omhulsel. De bladeren zijn in doorsnede kruisvormig of vlak.
De soorten zijn veel gekruist, wat een breed scala aan kleurrijke bloemen heeft opgeleverd. De belangrijkste hybridegroepen zijn verkregen door het kruisen van vier of vijf soorten, waaronder grandiflorus, primulines en nanus. Ze worden veel toegepast als snijbloem.
Het merendeel van de soorten is diploïd met dertig chromosomen, maar de 'Grandiflora'-hybriden zijn tetraploïd en bezitten zestig chromosomen. Dit komt doordat de stamvader van deze hybriden de tetraploïde Gladiolus dalenii is.
Soorten Gladiolus wordt opgedeeld in secties. Waar bekend zijn deze secties (sect.) aangegeven. De lijst volgt Plants of the World Online.
Gladiolus abbreviatus Andrews Gladiolus abyssinicus (Brongn. ex Lem.) B.D.Jacks. Gladiolus actinomorphanthus P.A.Duvign. & Van Bockstal Gladiolus acuminatus F.Bolus Gladiolus adanus Eker & Sagiroglu Gladiolus aequinoctialis Herb. Gladiolus aladagensis Eker & Sagiroglu Gladiolus alanyensis H.Duman, Sagiroglu, Tekşen & Karaman Gladiolus alatus L. (sect. Hebea) Gladiolus albens Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus alucraensis Sagiroglu & Eker Gladiolus amplifolius Goldblatt Gladiolus anatolicus (Boiss.) Stapf Gladiolus andringitrae Goldblatt Gladiolus angustus L. (sect. Blandus) Gladiolus antakiensis A.P.Ham. Gladiolus antandroyi Goldblatt Gladiolus antholyzoides Baker Gladiolus appendiculatus G.J.Lewis Gladiolus aquamontanus Goldblatt Gladiolus arcuatus Klatt Gladiolus atropictus Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus atropurpureus Baker Gladiolus atroviolaceus Boiss. (sect. Gladiolus) Gladiolus attilae Kit Tan, B.Mathew & A.Baytop Gladiolus aurantiacus Klatt Gladiolus aureus Baker Gladiolus balensis Goldblatt Gladiolus baumii Harms Gladiolus bellus C.H.Wright Gladiolus benguellensis Baker (sect. Ophiolyza) Gladiolus bilineatus G.J.Lewis Gladiolus blommesteinii L.Bolus Gladiolus bojeri (Baker) Goldblatt Gladiolus boranensis Goldblatt Gladiolus brachyphyllus F.Bolus Gladiolus brevifolius Jacq. (sect. Linearifolius) Gladiolus brevitubus G.J.Lewis Gladiolus buckerveldii (L.Bolus) Goldblatt Gladiolus bullatus Thunb. ex G.J.Lewis Gladiolus caeruleus Goldblatt & J.C. Manning Gladiolus calcaratus G.J.Lewis Gladiolus calcicola Goldblatt Gladiolus canaliculatus Goldblatt Gladiolus candidus (Rendle) Goldblatt Gladiolus cardinalis Curtis (sect. Blandus) Gladiolus carinatus Aiton Gladiolus carmineus C.H.Wright (sect. Blandus) Gladiolus carneus D.Delaroche (sect. Blandus) Gladiolus caryophyllaceus (Burm.f.) Poir. Gladiolus cataractarum Oberm. Gladiolus caucasicus Herb. (sect. Gladiolus) Gladiolus ceresianus L.Bolus Gladiolus chelamontanus Goldblatt Gladiolus chevalierianus Marais Gladiolus clivorum Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus communis L. (sect. Gladiolus) Gladiolus comptonii G.J.Lewis Gladiolus crassifolius Baker Gladiolus crispulatus L.Bolus Gladiolus cruentus T.Moore (sect. Ophiolyza) Gladiolus cunonius (L.) Gaertn. Gladiolus curtifolius Marais Gladiolus curtilimbus P.A.Duvign. & Van Bockstal ex S.Cordova Gladiolus cylindraceus G.J.Lewis Gladiolus dalenii Van Geel (sect. Ophiolyza) Gladiolus davisoniae F.Bolus Gladiolus debeerstii De Wild. Gladiolus debilis Sims (sect. Homoglossum) Gladiolus decaryi Goldblatt Gladiolus decoratus Baker Gladiolus delpierrei Goldblatt Gladiolus densiflorus Baker Gladiolus deserticola Goldblatt Gladiolus dichrous (Bullock) Goldblatt Gladiolus diluvialis Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus dolichosiphon Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus dolomiticus Oberm. Gladiolus dubius Guss. Gladiolus dzavakheticus Eristavi (sect. Gladiolus) Gladiolus ecklonii Lehm. Gladiolus elliotii Baker (sect. Ophiolyza) Gladiolus emiliae L.Bolus Gladiolus engysiphon G.J.Lewis Gladiolus equitans Thunb. (sect. Hebea) Gladiolus erectiflorus Baker Gladiolus exalatus Goldblatt & Blittersd. Gladiolus exiguus G.J.Lewis Gladiolus exilis G.J.Lewis Gladiolus fenestratus Goldblatt Gladiolus ferrugineus Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus filiformis Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus flanaganii Baker Gladiolus flavoviridis Goldblatt Gladiolus floribundus Jacq. Gladiolus fourcadei (L.Bolus) Goldblatt & M.P.de Vos Gladiolus gallaecicus Pau ex J.-M.Tison & Girod Gladiolus geardii L.Bolus Gladiolus goldblattianus Geerinck Gladiolus gracilis Jacq. (sect. Homoglossum) Gladiolus gracillimus Baker Gladiolus grandiflorus Andrews (sect. Blandus) Gladiolus grantii Baker Gladiolus gregarius Welw. ex Baker (sect. Densiflorus) Gladiolus griseus Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus gueinzii Kunze Gladiolus gunnisii (Rendle) Marais Gladiolus guthriei F.Bol. (sect. Linearifolius) Gladiolus hajastanicus Gabrieljan Gladiolus halophilus Boiss. & Heldr. (sect. Gladiolus) Gladiolus hamzaoglui H.Duman, Sagiroglu & Teksen Gladiolus harmsianus Vaupel Gladiolus hirsutus Jacq. (sect. Linearifolius) Gladiolus hollandii L.Bolus Gladiolus horombensis Goldblatt Gladiolus huillensis (Welw. ex Baker) Goldblatt Gladiolus humilis Stapf Gladiolus huttonii (N.E.Br.) Goldblatt & M.P.de Vos Gladiolus hyalinus Jacq. Gladiolus illyricus W.D.J.Koch (sect. Gladiolus) Gladiolus imbricatus L. (sect. Gladiolus) Gladiolus inandensis Baker Gladiolus inarimensis Guss. Gladiolus inflatus (Thunb.) Thunb. Gladiolus inflexus Goldblatt & J.C. Manning Gladiolus insolens Goldblatt & J.C. Manning Gladiolus intonsus Goldblatt Gladiolus involutus D.Delaroche (sect. Hebea) Gladiolus iroensis (A.Chev.) Marais Gladiolus italicus Mill. (sect. Gladiolus) Gladiolus izzet-baysalii Eker & Sagiroglu Gladiolus jonquilliodorus Ecklon ex G.J.Lewis Gladiolus juncifolius Goldblatt Gladiolus kamiesbergensis G.J.Lewis Gladiolus karooicus Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus kotschyanus Boiss. (sect. Gladiolus) Gladiolus lapeirousioides Goldblatt Gladiolus laxiflorus Baker Gladiolus ledoctei P.A.Duvign. & Van Bockstal Gladiolus leonensis Marais Gladiolus leptosiphon F.Bolus Gladiolus liliaceus Houtt. (sect. Homoglossum) Gladiolus linearifolius Vaupel Gladiolus lithicola Goldblatt Gladiolus longicollis Baker (sect. Homoglossum) Gladiolus longispathaceus Cufod. Gladiolus loteniensis Hilliard & B.L.Burtt Gladiolus lundaensis Goldblatt Gladiolus luteus Lam. Gladiolus macneilii Oberm. Gladiolus maculatus Sweet Gladiolus magnificus (Harms) Goldblatt Gladiolus malvinus Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus manikaensis Goldblatt Gladiolus mariae Burgt Gladiolus marlothii G.J.Lewis Gladiolus martleyi L.Bolus (sect. Homoglossum) Gladiolus meliusculus (G.J.Lewis) Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus melleri Baker (sect. Ophiolyza) Gladiolus menitskyi Gabrieljan Gladiolus mensensis (Schweinf.) Goldblatt Gladiolus merianellus (L.) Thunb. Gladiolus meridionalis G.J.Lewis Gladiolus metallicola Goldblatt Gladiolus micranthus Stapf Gladiolus microcarpus G.J.Lewis Gladiolus microspicatus P.A.Duvign. & Van Bockstal ex S.Cordova Gladiolus miniatus Eckl. Gladiolus mirus Vaupel Gladiolus monticola G.J.Lewis ex Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus mortonius (sect. Densiflorus) Gladiolus mosambicensis Baker Gladiolus mostertiae L.Bolus Gladiolus muenzneri Vaupel Gladiolus murgusicus Mikheev Gladiolus murielae (sect. Acidanthera) Gladiolus mutabilis G.J.Lewis Gladiolus negeliensis Goldblatt Gladiolus nerineoides G.J.Lewis Gladiolus newii Baker Gladiolus nigromontanus Goldblatt Gladiolus numidicus Jord. Gladiolus nyasicus Goldblatt Gladiolus oatesii Rolfe Gladiolus ochroleucus Baker (sect. Densiflorus) Gladiolus oliganthus Baker Gladiolus oligophlebius Baker Gladiolus oppositiflorus Herbert (sect. Ophiolyza) Gladiolus orchidiflorus Andrews (sect. Hebea) Gladiolus oreocharis Schltr. Gladiolus oreophilus Eker & Sağıroğlu Gladiolus ornatus Klatt Gladiolus osmaniyensis Sagiroglu Gladiolus overbergensis Goldblatt & M.P.de Vos Gladiolus paludosus Baker Gladiolus palustris Gaudin (sect. Gladiolus) Gladiolus papilio Hook.f. (sect. Densiflorus) Gladiolus pappei Baker (sect. Blandus) Gladiolus pardalinus Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus parvulus Schltr. Gladiolus patersoniae F.Bolus Gladiolus pauciflorus Baker ex Oliv. Gladiolus pavonia Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus permeabilis Delaroche (sect. Hebea) Gladiolus perrieri Goldblatt Gladiolus persicus Boiss. (sect. Gladiolus) Gladiolus phoenix Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus pole-evansii I.Verd. Gladiolus praecostatus Marais Gladiolus pretoriensis Kuntze Gladiolus priorii (N.E.Br.) Goldblatt & M.P.de Vos Gladiolus pritzelii Diels Gladiolus psittacinus Hook. Gladiolus puberulus Vaupel Gladiolus pubigerus G.J.Lewis Gladiolus pulchellus Klatt Gladiolus pulcherrimus (G.J.Lewis) Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus pungens P.A.Duvign. & Van Bockstal ex S.Cordova Gladiolus pusillus Goldblatt Gladiolus quadrangularis (Burm.f.) Ker Gawl. Gladiolus quadrangulus (D.Delaroche) Barnard Gladiolus recurvus L. (sect. Homoglossum) Gladiolus reginae Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus rehmannii Baker Gladiolus rhodanthus J.C.Manning & Goldblatt Gladiolus richardsiae Goldblatt Gladiolus robertsoniae F.Bolus Gladiolus robiliartianus P.A.Duvign. Gladiolus rogersii Baker Gladiolus roseolus Chiov. Gladiolus roseovenosus Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus rubellus Goldblatt Gladiolus rudis Licht. ex Roem. & Schult. Gladiolus rufomarginatus G.J.Lewis Gladiolus rupicola Vaupel Gladiolus saccatus (Klatt) Goldblatt & M.P.de Vos Gladiolus salmoneicolor P.A.Duvign. & Van Bockstal ex S.Cordova Gladiolus salteri G.J.Lewis Gladiolus saundersii Hook.f. Gladiolus saxatilis Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus scabridus Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus schweinfurthii (Baker) Goldblatt & M.P.de Vos Gladiolus scullyi Baker Gladiolus sekukuniensis P.J.D.Winter Gladiolus sempervirens G.J.Lewis Gladiolus serapiiflorus Goldblatt Gladiolus serenjensis Goldblatt Gladiolus sericeovillosus Hook.f. Gladiolus serpenticola Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus siirtensis Pınar, Eroglu & Fidan Gladiolus somalensis Goldblatt & Thulin Gladiolus speciosus Thunb. Gladiolus splendens (Sweet) Herbert Gladiolus stefaniae Oberm. Gladiolus stellatus G.J.Lewis Gladiolus stenolobus Goldblatt Gladiolus stenosiphon Goldblatt Gladiolus stokoei G.J.Lewis Gladiolus subcaeruleus G.J.Lewis Gladiolus sudanicus Goldblatt Gladiolus sufflavus (G.J.Lewis) Goldblatt & J.C.Manning Gladiolus sulcatus Goldblatt Gladiolus symonsii F.Bolus Gladiolus szovitsii Grossh. Gladiolus taubertianus Schltr. Gladiolus tenuis M.Bieb. (sect. Gladiolus) Gladiolus teretifolius Goldblatt & M.P.de Vos Gladiolus trichonemifolius Ker Gawl. (sect. Homoglossum) Gladiolus triphyllus (Sm.) Ker Gawl. Gladiolus tristis L. (sect. Homoglossum) Gladiolus tshombeanus P.A.Duvign. & Van Bockstal Gladiolus uitenhagensis Goldblatt & Vlok Gladiolus undulatus L. (sect. Blandus) Gladiolus unguiculatus Baker Gladiolus usambarensis Marais ex Goldblatt Gladiolus uysiae L.Bolus ex G.J.Lewis