Te Wahipounamu is een groep van beschermde gebieden in het zuid-westen van het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland, en werd in 1990 door UNESCO erkend als natuurlijk werelderfgoed.
Het werelderfgoed omvat vier nationale parken: Mount Aspiring Westland Mount Cook Fiordland Men beschouwt het als een van de best bewaarde voorbeelden van de oorspronkelijke flora en fauna van Gondwana, wat een van de redenen is waarom het op de Werelderfgoedlijst staat.
Historie Bij de erkenning van Mount Aspiring in 1990, werd besloten om deze samen met de drie in 1986 al erkende parken te groeperen als één inschrijving op de werelderfgoedlijst. Gezamenlijk worden deze parken aangeduid als Te Wahipounamu, met daarbij ook wel de toegevoegde aanduiding Southwest New Zealand World Heritage Area.
De naam komt uit het lokale Maori, en betekent "plaats waar greenstone gevonden wordt". Greenstone of pounamu is een plaatselijke soort groene jade.
Beschrijving Te Wahipounamu strekt zich uit over 450 kilometer langs de westkust van het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland. De hoogte van dit gebied varieert van zeeniveau tot 3724 meter bij Mount Cook. Op sommige plaatsen reikt het tot 90 kilometer landinwaarts. Binnen Te Wahipounamu bevinden zich talrijke natuurlijke bezienswaardigheden, waaronder met sneeuw bedekte bergtoppen, saffierblauwe meren, watervallen, fjorden en valleien. Het gebied herbergt ook honderden van ’s werelds meest actieve gletsjers, waarvan de twee belangrijkste de Franz Josefgletsjer en de Foxgletsjer zijn. Het is het grootste en minst aangetaste gebied van het natuurlijke ecosysteem van Nieuw-Zeeland. Als zodanig vormen de flora en fauna van het gebied de beste moderne weergave ter wereld van de oeroude biologische diversiteit van Gondwana.
Flora De vegetatie in Te Wahipounamu is divers en verkeert in vrijwel ongerepte staat. Op de bergen is er een rijke alpiene vegetatie van struiken, horstgraslanden en kruiden. De warmere regenwouden op lagere hoogten worden gedomineerd door hoge podocarpaceae, een coniferensoort. In het westen zijn er meer regenwouden en draslanden, en de meest uitgestrekte en minst aangetaste natuurlijke zoetwatermoerassen van Nieuw-Zeeland bevinden zich in dit gebied. De kustvlakte van Westland wordt gekenmerkt door vruchtbare moerassen en minder vruchtbare veenmoerassen.
Fauna Te Wahipounamu herbergt talrijke inheemse diersoorten en heeft de grootste en belangrijkste populatie bosvogels van het land. De totale wilde populatie van de takahē, die slechts uit zo'n 170 vogels bestaat, komt voor in enkele bergvalleien in Fiordland. Langs de zuidwestkust komen de meeste Nieuw-Zeelandse pelsrobben voor. Ook komen in deze regio de zuidelijke bruine kiwi, de grote grijze kiwi, de kea, de geelvoorhoofdkakariki, de fjordlandkuifpinguïn, de Nieuw-Zeelandse valk en de bruine taling voor. De kakapo, de zeldzaamste en zwaarste papegaai ter wereld, kwam tot begin jaren tachtig in deze regio voor.
Landvormen Te Wahipounamu is een van de seismisch meest actieve regio’s ter wereld. Het ligt op de grens van twee platen, de Pacifische Plaat en de Indo-Australische Plaat. De bergen in het gebied zijn het resultaat van tektonische bewegingen in de afgelopen vijf miljoen jaar. Gletsjers vormen eveneens een belangrijk kenmerk van het gebied. Hun basisvorm is ontstaan tijdens de ijstijden van het Pleistoceen, hoewel er na de ijstijd aanzienlijke veranderingen hebben plaatsgevonden. Deze veranderingen zijn in de Zuidelijke Alpen groter dan in de Fiordlands. Typische veranderingen zijn onder meer intense geulvorming, gekartelde bergkammen en grote en kleine rotsvalpartijen. Aardverschuivingen komen weliswaar niet vaak voor, maar vormen een potentieel gevaar voor de regio. Zelfs met de lage dichtheid aan nederzettingen en wegen bestaat de kans op aardverschuivingen in de nabijheid van toeristische infrastructuur in de Zuidelijke Alpen.Korup, Oliver (March 2005). “Geomorphic hazard assessment of landslide dams in South Westland, New Zealand: fundamental problems and approaches”. Geomorphology 66: 167–188.
Bevolking Het Te Wahipounamu-gebied is het dunstbevolkte deel van Nieuw-Zeeland.“Te Wahipounamu (Werelderfgoedgebied Zuidwest-Nieuw-Zeeland), Nieuw-Zeeland” (2008). '‘The Encyclopedia of Earth’'. De meeste inwoners werken in het toerisme, maar er zijn ook andere vormen van landgebruik. Aan de kust houden de inwoners zich bezig met visserij, veeteelt en kleinschalige mijnbouw. In het oostelijke deel van het Werelderfgoedgebied is veeteelt de belangrijkste vorm van landgebruik. Het weiden van schapen en runderen is toegestaan op basis van een vergunning of pachtovereenkomst, hoewel de aanwijzing van Te Wahipounamu als Werelderfgoedgebied het voor deze activiteiten beschikbare land heeft beperkt.
De band van de Māori met het land De gehele regio Te Wahipounamu is van grote betekenis voor de Maori, met name voor de Ngāi Tahu iwi, wiens "rohe" (traditioneel gebied onder hun beheer) het grootste deel van het Zuidereiland beslaat. Het gebied was, en is nog steeds, een belangrijke bron van jade. Deze edelsteen wordt gebruikt voor het vervaardigen van Maori-gereedschap, wapens en sieraden.
Maori-legendes De legende over het ontstaan van deze regio en het Zuidereiland luidt als volgt. Te Wahipounamu ontstond toen de vier zonen van Rakinui de hemelvader uit de hemel neerdaalden en een reis begonnen rond Papatuanuku, de godin van de aarde. Tijdens deze reis liep hun kano vast op een rif en strandden de broers. Een ijzige wind uit de Tasmanzee bevroor hen tot steen en hun kano werd het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland. De langste van de broers was Aoraki en zo ontstond Mount Cook, welke in het Maori Aoraki heet. Zijn broers en de andere bemanningsleden vormen de rest van de Zuidelijke Alpen.Whitelaw, Sonny (augustus 2007). “Te Wahipounamu's Rivers of Ice”. ‘'World & I’' ‘’'22'‘’: 2.
De Maori hebben ook een legende over het ontstaan van de Franz Josefgletsjer en de Foxgletsjer. Deze legende begint met Hinehukatere, die dol was op bergbeklimmen. Op een dag haalde ze haar geliefde, Tawe, over om met haar mee te gaan. Een lawine doodde Tawe en hij kwam tot rust in de Fox-gletsjer. De traditionele Maori-naam voor de gletsjer is Te Moeke o Tauwe, wat ‘het bed van Tauwe’ betekent. Na de dood van Tauwe was Hinehukatere diepbedroefd en huilde ze zoveel tranen. Deze tranen bevroren en vormden zo de Franz Josefgletsjer. De Maori-naam voor de Franz Josef-gletsjer is Ka Roimata o Hinehukatere, wat ‘de tranen van Hinehukatere’ betekent.
UNESCO-werelderfgoed Te Wahipounamu werd in 1990 toegevoegd aan de UNESCO-werelderfgoedlijst. Het Westland, Mount Cook National Park en het Fiordland National Park stonden eerder op de lijst, maar vallen nu onder Te Wahipounamu, dat al deze gebieden omvat. Om op deze lijst te worden opgenomen, moest Te Wahipounamu aan verschillende criteria voldoen. Het gebied bevat veel van de natuurlijke kenmerken die bijdragen aan de reputatie van Nieuw-Zeeland als een plek met uitzonderlijke landschappen. Het wordt beschouwd als het beste moderne voorbeeld van de biologische diversiteit van Gondwanaland en is daarom van mondiaal belang. Er is sprake van een hoge mate van geodiversiteit en biodiversiteit en de habitats zijn grotendeels ongerept. Ten slotte is er een uitgebreid scala aan bijzondere Nieuw-Zeelandse flora en fauna, wat het evolutionaire isolement van het gebied aantoont.
Categorie:Werelderfgoed in Nieuw-Zeeland