Baron Raoul Charles J. Van Caenegem (Gent, 14 juli 1927 - aldaar, 15 juni 2018) was een Belgisch hoogleraar en rechtshistoricus.
Familie Van Caenegem werd geboren als zoon van Jozef Van Caenegem en Irma Barbaix. Hij trouwde in 1954 met de Engelse Patricia Carson (1929-2014) die hem naar Gent volgde. Ze kregen twee zoons en een dochter.
Levensloop Van Caenegem studeerde aan de Rijksuniversiteit Gent en promoveerde er tot doctor in de rechten (1951) en tot doctor in de wijsbegeerte en letteren (groep geschiedenis, specialiteit middeleeuwen) in 1953. Hij beschouwde professor François Louis Ganshof als zijn voornaamste leermeester. Zijn herwerkte en aangevulde doctoraatsthesis in de geschiedenis, gewijd aan het strafrecht en het strafprocesrecht in Vlaanderen werd door de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten van België bekroond en door haar in twee boekdelen gepubliceerd. Tijdens zijn studententijd was hij tevens actief in de Vlaamse Geschiedkundige Kring, de faculteitskring van de richting geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Gent. In het academiejaar 1949-1950 was hij praeses (voorzitter) van de studentenvereniging.
In Parijs studeerde hij in 1951-1952 aan de rechtsfaculteit van de Sorbonne, aan de École Pratique des Hautes Etudes en aan de École nationale des chartes (1951-1952). In Londen studeerde hij aan de London School of Economics en aan het Institute of historical research (1952-1954).
In 1951-1953 was hij aspirant van het Nationaal Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek, in 1953-1954 was hij bevoegd verklaard navorser bij dezelfde instelling en in 1958-1960 geassocieerd navorser. In 1952-1953 was hij ook 'British Council Scholar'. In 1957-1958 was hij begunstigde van een toelage van het Francquifonds. In 1951 was hij laureaat van de wedstrijd voor reisbeurzen en in 1955 was hij laureaat van de Interuniversitaire wedstrijd. In 1952 en 1955 was hij laureaat van de Koninklijke Vlaamse Academie van België.
Van 1954 tot 1958 was hij tevens assistent aan zijn universiteit. In 1958 behaalde hij het aggregaat voor het hoger onderwijs en in 1959-1960 was hij geaggregeerde aan de Faculteit wijsbegeerte en letteren van de Gentse universiteit. In 1960 werd hij gepromoveerd tot docent.
Hoogleraar In 1964 werd Van Caenegem benoemd tot gewoon hoogleraar aan de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte van de universiteit van Gent. Hij doceerde er middeleeuwse geschiedenis en rechtsgeschiedenis, onder de volgende hoofdthema's: Geschiedkundige inleiding tot het privaatrecht, Geschiedenis van de Middeleeuwen, Geschiedenis van Engeland, De instellingen van de Middeleeuwen.
Hij bleef hoogleraar tot aan zijn emeritaat in 1992. Hij was ook achtereenvolgens: secretaris van de Faculteit, 1968-1970, decaan, 1972-1974, beheerder van de universiteit, 1977-1977, secretaris van de Academische Raad, 1986-1987.
Onderzoek Van Caenegem was, met zijn beide academische graden van doctor in de rechten en van doctor in de (middeleeuwse) geschiedenis, goed voorbereid om onderzoek uit te voeren en te publiceren over enkele ruime domeinen van de rechtsgeschiedenis.
Na de publicatie van zijn opgemerkte studies over het strafrecht en het procesrecht in Vlaanderen en over het privaatrecht, heeft hij gedurende zijn ganse carrière over deze thema's onderzoek gedaan en er in talrijke artikelen verder over gepubliceerd.
Hij is zich ook aan het Engelse rechtssysteem gaan interesseren en heeft voornamelijk het onontgonnen terrein betreden van de vergelijking van de 'Common law' met het continentale recht. Ook hieraan wijdde hij verschillende boeken en talrijke artikelen.
Door deze publicaties verwierf Van Caenegem zich een bijzondere plaats onder de rechtshistorici van zijn tijd en werden zijn boeken als standaardwerken geprezen en in heel wat talen vertaald.
Wetenschappelijke activiteiten in België Lid van de Koninklijke Commissie voor de uitgave der Oude Wetten en Verordeningen van België Bestuurder van het Nationaal Centrum voor kerkgeschiedenis (tot 1984) Lid van het Liber Floridus Comité (1967) Lid (1974) en voorzitter (1988) van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten van België (KVAB) (1974) Voorzitter van de Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde, Gent Lid en voorzitter (1999-2001) van de Koninklijke Commissie voor geschiedenis, Brussel Secretaris (voor België) van het Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis Buitenlandse opdrachten Visiting Fellow, University College (nu Wolfson College), Cambridge (1968) Goodhart Professor of Legal Science, Cambridge (1984-1985) Visiting Fellow, Peterhouse, Cambridge (1984-1985) Sir Henry Saville Fellow, Merton College, Oxford (1989) Fiftieth Anniversary Fellow, Law School, University of Queensland (1990) Erasmus Lectureship on the history and civilization of the Netherlands, Harvard University (1991) Lid van de Adviesraad voor het Vroegmiddelnederlands Woordenboek, Leiden (1996) Lid van de Wetenschappelijke raad van het Max-Planck-Institut für Europäische Rechtsgeschichte, Frankfurt. Redactielid van de Bijdragen en Mededelingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden, Den Haag (1986-1991)
Buitenlandse activiteiten Lid van de Raad van de Selden Society, Londen, 1995 Fellow van de Royal Historical Society, Londen Corresponderende Fellow van de American Society of Legal History Correspnderende Fellow van de Medieval Academy of America Lid van de Société d'Histoire du Droit, Parijs Lid van de Société d'histoire des Pays-Bas Flamands, Picards et Wallons. Lid van de Nederlandse Academie voor Wetenschappen, Amsterdam, 1977 Corresponding Fellow of the British Academy, Londen, 1982 Lid van de directieraad van de Société Jean Bodin Lid van de Société d'Histoire du Droit, Parijs Lid van de Adviesraad van de University of Queensland Law Journal, 1994 Lid van de Academia Europaea
Eerbetuigingen Prijs der alumni, 1962. Francquiprijs voor humane wetenschappen, 1974. Laureaat Solvay Prijs, NFWO, 1990. Sartonmedaille, Gent, 1994.Tijdens zijn laudatio bij de uitreiking van de Sartonmedaille, verklaarde professor Daniel Lambrecht: How does one present a man whom everybody knows at this university, who not only frequently lectures in European universities, but who is also in Common Law countries regarded as an oracle of legal history. What new can be said about a man who for years has been the flag-ship of our Law Faculty and became a living myth for students long before his retirement. In 2014 stelde de European Society for Comparative Legal History de tweejaarlijkse Van Caenegem Prize in, ter bekroning van de beste publicatie door een jonge rechtshistoricus. De eerste prijswinnaars waren: in 2014: Bram Delbecke (KULeuven) voor zijn artikel The Political Offence and the Safeguarding of the Nation State: Constitutional Ideals, French Legal Standards and Belgian Legal Practice, 2013. in 2016: Frederik Dhondt (VUB/UGent) voor zijn artikel 'Inter ruinas publicas scriptum’: Ernest Nys, a legal historian in defence of Belgian tax payers during the Great War, 2015.
Op 6 december 1995 werd aan Van Caenegem opname in de erfelijke adelstand verleend, met de persoonlijke titel van baron. Aan zijn echtgenote Patricia Carson werd afzonderlijk ook adelsverheffing verleend, met de persoonlijke titel van barones. Hij nam als wapenspreuk Suum cuique tribuere.
Eredoctoraten Universiteit van Tübingen, 1977. Katholieke Universiteit Leuven, 1988. Universiteit van Parijs, 1988.
Publicaties Boeken Raoul Van Caenegem heeft over zijn verschillende onderzoeksdomeinen diverse boeken gepubliceerd, in het Nederlands, Engels, Frans en nog andere talen. Geschiedenis van het strafrecht in Vlaanderen van de XIe tot de XIVe eeuw, Brussel, 1954. Geschiedenis van het strafprocesrecht in Vlaanderen van de XIe tot de XIVe eeuw, Brussel, 1956. Royal Writs in England from the Conquest to Glanvill. Studies in the early history of the common law, London, 1959. Encyclopedie van de Geschiedenis der Middeleeuwen. Inleiding tot de geschreven bronnen van de geschiedenis der Westerse Middeleeuwen (in samenwerking met Franz Ganshof). - Duitse uitgave: Kurze Quellenkunde des Westeuropaïschen Mittelalters, Göttingen, 1964. - Engelse uitgave: Guide to the Sources of Medieval History, Amsterdam, New York, Oxford, 1978. Les Iles Britanniques, in : J. Gilissen, Introduction bibliographique à l'histoire du droit et à l'ethnologie juridique, Bruxelles, 1963. Monarchie Franque, in : J. Gilissen, Introduction bibliographique à l'histoire du droit et à l'ethnologie juridique, Bruxelles, 1964 (in samenwerking met Franz Ganshof). De plaats van de westerse middeleeuwen in de universele geschiedenis, Brugge, 1964. Les arrêts et jugés du Parlement de Paris sur appels flamands, I : Textes (1320-1453), Bruxelles, 1966. Le Droit Romain en Belgique, Milaan, 1966. Les Institutions féodo-vassaliques, in : J. Gilissen, Introduction bibliographique à l'histoire du droit et à l'ethnologie juridique, Bruxelles, 1972, (in samenwerking met Franz Ganshof). History of European Civil Procedure, Tübingen, The Hague, Paris, New York, 1973. The Birth of the English Common Law, Cambridge, 1973 en 1988. - In het Spaans: El nacimiento del common law inglès, Madrid. - In het Chinees, Peking, 2003. Les arrêts et jugés du Parlement de Paris sur appels flamands conservés dans les registres du Parlement, II : Textes (1454-1521), Bruxelles, 1977. Over koningen en bureaucraten. Oorsprong en Ontwikkeling van de Hedendaagse Staatsinstellingen, Amsterdam, Brussel, 1977. Galbert van Brugge en het Recht, Brussel, 1978. Galbert van Brugge. De Moord op Karel de Goede. Dagboek van de gebeurtenissen in de jaren 1127-1128. Historische introductie, Antwerpen, 1978, Leuven, 1999. - In het Frans: Galbert de Bruges. Le meurtre de Charles le Bon, Anvers, 1978. Geschiedkundige Inleiding tot het Privaatrecht, Gent, 1981, reprint, 1985, herziene uitgave, Brussel, 1989, Antwerpen, 1996. Geschiedenis van Engeland. Van Stonehenge tot het tijdperk der vakbonden, 's-Gravenhage, Antwerpen, 1982, reprint, 1985 en Leuven, 1997. Het Common Law Herbezocht. Voordracht aan de Rijksuniversiteit Leiden op 23 maart 1983, Leiden, 1983. Judges, Legislators and Professors. Chapters in European Legal History, Cambridge University Press, 1987. - In het Italiaans; I signori del diritto. Giudici, legislatori e professori nella storia europea, Milan, Giuffrè, 1991 - In het Japans, Tokyo, 1990.Naar aanleiding van de publicatie van dit boek, noemde de Cambridge University Press hem one of the world's foremost legal historians Introduction historique au droit privé, trad. du néerlandais par A. Wijffels, Brussel, 1988. Geschiedkundige Inleiding tot het Recht. II : Publiekrecht, Brussel, E. Story-Scientia, 1988. Max Weber : historicus en socioloog, Amsterdam, 1988. Legal History: A European Perspective, London en Rio Grande, 1991. English Lawsuits from William I to Richard I, I : William to Stephen, II : Henry II and Richard I, 2 vols., London, 1990-1991. An historical introduction to private law, transl. by D.E.L. Johnston, Cambridge, 1992. Law, History, the Low Countries and Europe, ed. by L. Milis, D. Lambrecht, H. De Ridder-Symoens and M. Vleeschouwers-Van Melkebeek, London en Rio Grande, 1993 (verzameling van artikels). An Historical Introduction to Western Constitutional Law, Cambridge U.P., 1995 in het IOtaliaans, vertaling F. Quaglia, Rome, Carocci, 2003. Introduzione storica al diritto privato, Il Mulino, Bologna, 1995. Uma introduçao histórica ao direito privado, Sao Paulo, 1995. Introduction aux sources de l'histoire médiévale (avec la coll. de F.L. Ganshof), nouv. éd. mise à jour par L. Jocqué, traduction par B. Van den Abeele, Turnhout, 1997. - verkorte versie: Manuel des études médiévales. Typologie des sources - Historique, Turnhout, 1997. Geschiedenis van Engeland, Leuven, 1997 en 2003.