De serie HSM Castor - Maas was de laatste serie breedsporige stoomlocomotieven van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM).
De Castor en Pollux werden in 1861 in dienst gesteld, de Amstel (tweede bezetting van die naam voor een locomotief) en Maas volgden in 1864. De Castor en Pollux hadden drijfwielen met een doorsnede van 2000 mm en een verwarmd oppervlak van 7,895 mm. De drijfwielen van de Amstel en Maas waren met 1980 mm iets kleiner, maar het verwarmd oppervlak was met 8,36 m2 weer groter. De locomotieven met hun grote drijfwielen voldeden goed. Doordat de achterste loopas onder de vuurkist was geplaatst in plaats van erachter liepen de locomotieven rustiger dan voorgaande typen.
Met de ombouw van het breedspoornet van de HSM naar normaalspoor, wat in 1866 gereed kwam, had de HSM geen emplooi meer voor breedsporige locomotieven. Vanwege de nog jonge leeftijd werden deze vier locomotieven aangewezen om te worden omgebouwd voor normaalspoor. Deze ombouw vond plaats tussen 1866 en 1868. De asindeling bleef hierbij 1A1. Naast dat ze de oorspronkelijke namen behielden, kregen ze ook de volgnummers 31-34. De locomotieven reden in zowel de breedspoorperiode als de normaalspoorperiode met name voor reizigerstreinen.
Doordat de reizigerstreinen steeds zwaarder werden, werden daarvoor nieuwe en sterkere locomotieven in dienst gesteld. De Castor - Maas werden in 1880 en 1881 omgebouwd voor de goederen- en rangeerdienst. De asindeling werd gewijzigd in 1B, waarbij de enkele as met grote drijfwielen werd vervangen door twee assen met kleinere drijfwielen. De trekkracht werd hierdoor aanmerkelijk vergroot. Tevens werden de locomotieven voorzien van een dak boven de voetplaat om de machinist en de stoker wat meer bescherming te bieden. Tussen 1898 en 1909 werden de locomotieven buiten dienst gesteld. De Castor haalde hierbij een respectabele leeftijd van 49 jaar.
Overzicht HSM nummer (sinds 1868) Naam In dienst Omgebouwd voor normaalspoor Omgebouwd tot asindeling B1 Uit dienst Bijzonderheden 31 Castor 1861 1868 1881 1909 32 Pollux 1861 1868 1880 1898 33 Amstel 1864 1868 1880 1902 Tweede bezetting van de naam Amstel 34 Maas 1864 1868 1880 1906
Kenmerken Periode 1861-1866 1868-1879 1880-1909 Aantal 4 4 4 Nummering geen nummers 31-34 31-34 Fabrikant R. Stephenson & Co. In dienst 1861, 1864 1868 1880 Uit dienst 1866 1879 1898-1909 Asindeling 1A1 1A1 B1 Spoorwijdte 1950 mm 1435 mm 1435 mm Gewicht locomotief ? ? 30,8 ton Gewicht tender ? ? 22,5 ton Middellijn drijfwielen 2000 mm / 1980 mm 1980 mm 1410 mm Middellijn loopwielen 1185 mm 1185 mm 1185 mm Middellijn tenderwielen 1100 mm 1100 mm 1100 mm Lengte over buffers ? 13.021 mm 13.121 mm Hoogte ? 4265 mm 4530 mm Maximumsnelheid ? ? ? Verwarmd oppervlak vuurkist 7,9 m2 / 8,36 m2 ? 7,7 m2 Verwarmd oppervlak vlampijpen ? ? 83,1 m2 Verwarmd oppervlak 100 m2 ? ? Roosteroppervlak 1,65 m2 1,65 m2 1,67 m2 Maximum stoomspanning 5,16 kg/cm2 / 5,16 kg/cm2 5,2 kg/cm2 6,2 kg/cm2 Aantal cilinders 2 2 2 Middellijn x slaglengte cilinders 406 x 508 mm 406 x 506 mm 406 x 508 mm Stoomverdeling Stephenson Stephenson Stephenson Waterinhoud 7 m3 7 m3 7 m3 Brandstofvoorraad 2,8 ton kolen 2,8 ton kolen 2,8 ton kolen Trekkracht 1520 kg 1530 kg 2570 kg Soortmerk R
Categorie:Locomotief van Robert Stephenson and Company Categorie:Nederlands spoorwegmaterieel Categorie:Stoomlocomotief Categorie:Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij