thumb|SS 657, bewaard door de Museum Buurtspoorweg, Boekelo, 2004. De serie NS 8100 was een serie rangeerstoomlocomotieven van de Nederlandse Spoorwegen (NS) en de voorganger daarvan, de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS).
Geschiedenis SS-periode Omdat de SS omstreeks de eeuwwisseling van 1900 de behoefte kreeg aan korte rangeerlocomotieven werd een serie van tien stuks besteld bij de Machinefabriek Breda. Ze werden in 1901 geleverd als SS 651-660. Uitbreidingen van deze serie werden in eigen beheer in de Centrale Werkplaatsen van de SS vervaardigd, in Tilburg de 661-667 (1903), 671-672 (1905), 673-677 (1906) en 678-680 (1907) en in Zwolle de 668-670 (1903).
NS-periode Bij de samenvoeging van het materieelpark van de HSM en de SS in 1921 kregen de locomotieven van deze serie de NS-nummers 8101-8130. Ter vervanging van de serie 6800, die waren aangepast voor de inzet op de tramlijn Ede - Wageningen, werden tussen 1931 en 1934 de 8124-8126 en 8128-8130 geschikt gemaakt voor gebruik op deze stoomtramlijn.
Van 1940 tot 1941 werden de 8101, 8118 en 8122 verhuurd aan de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM). In 1941 werd de defect geraakte 8122 vervangen door de 8119. Van 1942 tot 1944 werden de 8104, 8109, 8112 en 8129 verhuurd aan de Gooische Tramweg-Maatschappij (GoTM). De 8104 keerde al in 1943 terug naar de NS, om later in dat jaar met de 8105 te worden verhuurd aan de NTM. In 1944 werd ook de 8130 verhuurd aan de NTM.
Voor beide maatschappijen waren de schoorstenen van de 8100-en te hoog om in de loodsen te passen. De aan de GoTM verhuurde locomotieven werden daarop van een lagere schoorsteen voorzien. Bij de NTM werd de toegang tot de loods in Drachten vergroot. Tijdens de spoorwegstaking van 1944-'45 werden dertien 8100-en door de Duitsers naar het oosten afgevoerd, die alle tussen 1945 en 1947 naar Nederland terugkeerden. Alle in de oorlogsjaren uitgevoerde wijzigingen werden teruggedraaid en de aan de GoTM verhuurde locomotieven kregen hun oude schoorsteen terug. Diverse benodigde onderdelen werden van afgevoerde NS 4600'en, NS 6200'en, NS 6800'en en NS 9500'en afgenomen en hergebruikt voor de resterende 8100'en.
Afvoer Als eerste werden in 1936 de 8116 en een jaar later de 8121 afgevoerd. In 1945 werden de 8111 en 8122 met onherstelbare oorlogsschade afgevoerd, in 1947 en 1948 gevolgd door de 8104, 8105, 8114 en 8110. De rest volgde in de jaren 1949-1955 met als laatste de 8102.
De 8120 werd verkocht aan Moutai Export in Den Haag, die de loc vermoedelijk exporteerde naar moedermaatschappij Kweichow Moutai Distillery in het zuidwesten van China.
Museumlocomotief 657 / 8107 De 8126 werd in 1950 verhuurd aan de Verenigde Coöperatieve Suikerfabrieken voor rangeerwerkzaamheden op het fabrieksterrein in Roosendaal. Hij werd in 1952 gesloopt nadat de VCS ter vervanging de 8107 had gekocht en in dienst had gesteld onder het nummer VCS 3. Sinds 1964 werd deze loc niet meer gebruikt en in mei 1968 werd hij geschonken aan de Stichting Museum Buurtspoorweg (MBS) in Haaksbergen. Bij een omvangrijke restauratie van 1973 tot 1987 werd de VCS 3, ex NS 8107, teruggebracht in de afleveringsstaat als SS 657. Sindsdien behoort hij tot het rijvaardige materieelpark van de MBS. In 2018 werd de loc na een revisie in de uitvoering als NS 8107 gebracht.
Afbeeldingen
Overzicht locomotieven Fabrikant Fabrieksnummer In dienst SS nummer NS nummer Uit dienst Bijzonderheden Machinefabriek Breda 164 1901 651 8101 1952 Machinefabriek Breda 165 1901 652 8102 1955 Machinefabriek Breda 166 1901 653 8103 1951 Machinefabriek Breda 167 1901 654 8104 1947 Machinefabriek Breda 168 1901 655 8105 1952 Machinefabriek Breda 169 1901 656 8106 1949 Machinefabriek Breda 170 1901 657 8107 1952 verkocht aan de VCS in Roosendaal, als VCS 3 ingezet tot 1964. Bewaard door MBS als SS 657. Sinds 2018 uitgevoerd als NS 8107. Machinefabriek Breda 171 1901 658 8108 1952 Machinefabriek Breda 172 1901 659 8109 1953 Machinefabriek Breda 173 1901 660 8110 1948 Centrale werkplaats Tilburg 10 1903 661 8111 1945 Centrale werkplaats Tilburg 11 1903 662 8112 1949 Centrale werkplaats Tilburg 12 1903 663 8113 1949 Centrale werkplaats Tilburg 13 1903 664 8114 1948 Centrale werkplaats Tilburg 14 1903 665 8115 1950 Centrale werkplaats Tilburg 15 1903 666 8116 1937 Centrale werkplaats Tilburg 16 1903 667 8117 1952 Centrale werkplaats Zwolle 1 1903 668 8118 1949 Centrale werkplaats Zwolle 2 1903 669 8119 1952 Centrale werkplaats Zwolle 3 1903 670 8120 1951 verkocht aan Moutai Export in Den Haag. Centrale werkplaats Tilburg 17 1905 671 8121 1937 Centrale werkplaats Tilburg 18 1905 672 8122 1945 Centrale werkplaats Tilburg 19 1906 673 8123 1951 Centrale werkplaats Tilburg 20 1906 674 8124 1949 Centrale werkplaats Tilburg 21 1906 675 8125 1951 Centrale werkplaats Tilburg 22 1906 676 8126 1950 verhuurd aan de VCS in Roosendaal, gesloopt in 1952. Centrale werkplaats Tilburg 23 1906 677 8127 1954 Centrale werkplaats Tilburg 24 1907 678 8128 1950 Centrale werkplaats Tilburg 25 1907 679 8129 1951 Centrale werkplaats Tilburg 26 1907 680 8130 1954
Categorie:Locomotief van Machinefabriek Breda Categorie:Locomotief van Centrale werkplaats Tilburg Categorie:Locomotief van Centrale werkplaats Zwolle Categorie:Nederlands spoorwegmaterieel Categorie:Stoomlocomotief Categorie:Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen