De Duitse Jeugdliteratuurprijs (Duits: der "Deutsche Jugendliteraturpreis") is de jaarlijkse Duitse staatsprijs voor jeugdliteratuur. De prijs werd in 1956 ingesteld door het toenmalige ministerie Bundesministerium für Familienfragen (tegenwoordig: Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend). Tot 1981 heette de prijs de Duitse Jeugdboekenprijs (der "Deutsche Jugendbuchpreis").
De prijs wordt uitgereikt in zes categorieën: prentenboek, kinderboek, jeugdboek, informatief boek, een prijs van een kinderjury en een speciale prijs. Naast een bronzen beeld is er een geldprijs van 10.000 euro aan verbonden.
De Duitse Jeugdliteratuurprijs is een internationale kinderboekenprijs: naast oorspronkelijk Duitstalige boeken, komen ook alle in het Duits vertaalde kinder- en jeugdboeken in aanmerking. De prijs is aan onder meer Nederlandse, Zweedse, Britse en Amerikaanse auteurs toegekend. De prijs is bedoeld om de persoonlijkheid van kinderen en jongeren te versterken en hen te helpen keuzes te maken in de grote hoeveelheid uitgaven. Het winnende boek moet van uitzonderlijke kwaliteit zijn, het beste in zijn klasse en boven de andere uitsteken.Informationen zum Preis, op jugendliteratur.org.
De elf Nederlandse prijswinnaars zijn: Edward van de Vendel (2016), Dolf Verroen (2006), Guus Kuijer (2002, 1982), Ted van Lieshout (1999), Ruud van der Rol en Rian Verhoeven (1994), Joke van Leeuwen (1988), Els Pelgrom (1986), An Rutgers van der Loeff (1977, 1959), Miep Diekmann (1964) en Clara Asscher-Pinkhof (1962). De Vlaamse winnaar is: Bart Moeyaert (1998).Tussen 1975 en 2000 is er zeven keer een Nederlands boek in de prijzen gevallen. Volgens Boon (2005): "Der Deutsche Jugendliteraturpreis geniet in Duitsland de grootste bekendheid. Deze eer is reeds zeven keer aan een Nederlandstalig boek te beurt gevallen. In de categorie jeugdboek wordt in 1977 Ik ben Fedde (An Rutgers van der Loeff), in 1998 Blote handen (Bart Moeyaert) en in 1999 Gebr. (Ted van Lieshout) bekroond. Daarnaast zijn er ook in de categorie kinderboek drie Nederlandstalige winnaars terug te vinden. In 1982 wordt Krassen in het tafelblad (Guus Kuijer), in 1986 Kleine Sofie en lange Wapper (Els Pelgrom) en in 1988 Deesje (Joke van Leeuwen) gelauwerd. Ten slotte wordt in 1994 Anne Frank (Ruud van der Rol en Rian Verhoeven) als beste informatief boek voor de jeugd bekroond". In: Katrien Boon, Nederlandstalige kinder- en jeugdliteratuur in Duitse vertalingen. Een onderzoek van 1975 tot 2000, licentiaatsverhandeling (Leuven, 2005).Datenbanksuche, op jugendliteratur.org.
De volledige lijst met winnaars en een lijst met oorspronkelijk Nederlandstalige bekroonde boeken zijn onderaan dit artikel te vinden.
Nominaties en uitreiking In elk van de zes categorieën kunnen maximaal zes titels worden genomineerd. De nominaties worden bekendgemaakt tijdens de jaarlijkse Boekenbeurs in Leipzig in maart. De uitreiking vindt plaats tijdens de Boekenbeurs in Frankfurt door de minister van Familiezaken, senioren, vrouwen en jeugd. Elke winnaar krijgt een geldbedrag van 10.000 euro en een bronzen beeldje.
Het bronzen beeld stelt het personage Momo voor, uit het boek Momo en de tijdspaarders (1973) van Michael Ende. Het beeld is gemaakt door Detlef Kraft.
Bij het zestigjarige bestaan, in 2016, waren er bijna 3000 boeken bekroond. De winnende titels worden toegevoegd aan een online databank.
Geschiedenis Toen de oorspronkelijke Deutscher Jugendbuchpreis in 1956 in het leven werd geroepen, werden er jaarlijks slechts twee boeken bekroond: het beste kinderboek en het beste jeugdboek. Ook was er een speciale prijs voor allerhande categorieën. Pas in 1964 werd die variabele prijs vervangen door twee vaste categorieën: het beste prentenboek en het beste informatieve (of non-fictie) boek.
In 1991, bij de viering van het 35-jarige bestaan, werd de speciale prijs toegevoegd om het complete oeuvre van een schrijver, illustrator of vertaler te eren.Sonderpreisträger, op jugendliteratur.org. Hier bedraagt het prijzengeld 12.000 euro. Ten slotte werd in 2003 een laatste categorie ingevoerd: een prijs van een jeugdjury (oorspronkelijk genoemd de Preis der Jugendlichen).
Het totale prijzengeld bedraagt, opgeteld, 62.000 euro (stand in 2016). De kosten worden betaald door het Kinder- und Jugendplan des Bundes (KJP).
De Deutsche Jugendliteraturpreis is de belangrijkste prijs in Duitsland voor kinder- en jeugdliteratuur. De prijs heeft grote naamsbekendheid en de verschillende prijswinnaars worden veelvuldig uitgenodigd op literatuurfestivals als het Harbourfront Literaturfestival, het Lit.Cologne-festival, en het Internationale literatuurfestial in Berlijn.
Jury's Er zijn drie jury's die kinderboeken nomineren en een winnaar kiezen: de jury van critici, de jeugdjury en een jury voor de speciale prijs.
De Kritikerjury kiest de titels van vier van de zes categorieën. Deze jury bestaat uit negen leden: een voorzitter en twee vakspecialisten op het gebied van elke categorie. De Jugendjury kiest enkel de prijs van de kinderjury. Deze jury bestaat uit zes jeugdboekenclubs, verspreid door het land.
De jury's worden elke twee jaar opnieuw samengesteld door de Arbeitsgruppe für Jugendliteratur.
Kritiek Een punt van kritiek dat wordt aangevoerd, is dat de Duitse jeugdliteratuurprijs, de enige staatsprijs voor kinderboeken in Duitsland, veelal naar internationale boeken gaat. Dit in tegenstelling tot veel andere landen, die prijzen uitreiken aan boeken die oorspronkelijk in de landstaal geschreven zijn.
Bijvoorbeeld Wolfgang Bittner, een Duitse auteur, schreef hier een artikel over in de Neuen Rheinischen Zeitung, onder de kop 'Ein Staatspreis für Lizenzen aus dem Ausland?' ('Een staatsprijs voor herdrukken uit het buitenland?'). Hierin stelde hij: "Duitse schrijvers en schrijfsters zijn de afgelopen decennia aantoonbaar en op een schandalige manier benadeeld. Ze maken nauwelijks kans om de staatsprijs die de Duitse kinder- en jeugdliteratuur moet bevorderen, ooit te winnen, en ze blijven ook in het buitenland met lege handen staan, omdat de staatsprijzen aldaar aan de binnenlandse schrijvers zijn voorbehouden. Daarbij komt, dat naast de oorspronkelijk Duitse uitgaven die het jaar ervoor uitgekomen zijn, ook heruitgaven voorgedragen kunnen worden, dat zijn boeken die zich in het buitenland al bewezen hebben en deels uitstekend zijn".Neuen Rheinischen Zeitung, 25 januari 2012.
Thomas Thiemeyer, eveneens schrijver, vulde aan: "In een land met minder dan tweehonderd schrijvers die van hun werk kunnen leven (kinderboekenschrijvers nog het minst), is het puur cynisme om te geloven dat men geen ondersteuning nodig heeft. Hier telt elke strohalm, elke beurs, elke steun, en elke onderscheiding. Schijnbaar mag het om een betere positie in de boekhandel, reclamebudgetten en kansen op heruitgaven gaan, maar uiteindelijk ligt daarachter de verscheidenheid in de jeugdliteratuur. Een met belastinggeld gefinancierde prijs uitreiken aan schrijvers en boeken die in het buitenland al succesvol waren en daar prijzengeld krijgen, is een ondoordachte handeling die de verarming van het boekenaanbod bespoedigt en de dominantie van de Anglo-Amerikaanse literatuur bevordert. Juist om een monocultuur te vermijden en verscheidenheid te behouden, zijn vluchtheuvels en beschutte plekken onmisbaar. Wie iets anders beweert, ontkent de economische situatie van de boekenmarkt".initiative.jimdo.com
Zowel de vereniging voor jeugdliteratuur als het ministerie voor familie, senioren, vrouwen en onderzoek, alsmede verschillende kenners, lieten naar aanleiding van deze kritiek hun standpunt weten. Zij stellen dat het bij de prijs alleen gaat om de literaire kwaliteit, niet om het land van herkomst. In de tien jaar daarvoor gingen de bekroningen gelijk op: er waren 35 Duitssprekende en 33 niet-Duitssprekenden bekroond. Bovendien ging de prijs bij die laatsten deels naar de vertaler.Statistiken und Expertenstimmen zur Internationalität des Deutschen Jugendliteraturpreises, op jugendliteratur.org.
Winnaars
Gebruikte afkortingen in onderstaande lijst: ill. (illustraties); en vert. (vertaling)
2025
Prentenboek: Regentag van Jens Rassmus (idee/illustratie) Kinderboek: Himmelwärts van Karen Köhler (tekst) en Bea Davies (illustratie) Jeugdboek: Und die Welt, sie fliegt hoch van Sarah Jäger (tekst) en Sarah Maus (illustratie) Informatief boek: Läuse. Handbuch zum Überleben auf Menschen van Berta Páramo, vertaald door Stefanie Kuballa-Cottone Jeugdjuryprijs: No Alternative van Dirk Reinhardt (tekst) Oeuvreprijs illustratie: Antje Damm Speciale prijs voor aanstormend talent illustratie: Maren Amini met haar graphic novel Ahmadjan und der Wiedehopf
2024 Prentenboek: Wünsche – Mượn Thị Văn; Victo Ngai (ill.); Petra Steuber (vert.). Oorspronkelijke uitgave: Amerika (Wishes). Kinderboek: Wolf – Saša Stanišić; Regina Kehn (ill.). Oorspronkelijke uitgave: Duitsland. Jeugdboek: Kurz vor dem Rand – Eva Rottmann. Oorspronkelijke uitgave: Duitsland. Informatief boek: Games. Auf den Spuren der Flüchtenden aus Afghanistan – Patrick Oberholzer. Oorspronkelijke uitgave: Zwitserland. Jeugdjuryprijs: Durch das große Feuer – Alice Winn; Ursula Wulfekamp (vert.); Benjamin Mildner (vert.). Oorspronkelijke uitgave: Amerika (In Memoriam). Speciale prijs voor aanstormend talent: Astrid Bührle-Gallet, voor haar vertaling Möge der Tigris um dich weinen van Emilienne Malfatto. Oeuvreprijs: Rolf Erdorf (Duitse vertaler).
2023 Prentenboek: Spinne spielt Klavier – Benjamin Gottwald. Oorspronkelijke uitgave: Duitsland. Kinderboek: Boris, Babette und lauter Skelette – Tanja Esch. Oorspronkelijke uitgave: Duitsland. Jeugdboek: Die Sonne, so strahlend und Schwarz – Chantal-Fleur Sandjon. Oorspronkelijke uitgave: Duitsland. Informatief boek: Queergestreift – Kathrin Köller; Irmela Schautz (ill.). Oorspronkelijke uitgave: Duitsland. Jeugdjuryprijs: Als die Welt uns gehörte – Liz Kessler; Eva Riekert (vert.). Oorspronkelijke uitgave: Verenigd Koninkrijk (When the World was Ours). Speciale prijs voor aanstormend talent: Annika Büsing, voor het boek Nordstadt. Oorspronkelijke uitgave: Duitsland. Oeuvreprijs: Alois Prinz (Duitse schrijver).
2022 Prentenboek: Unsere Grube – Emma Adbåge; Friederike Buchinger (vert.). Oorspronkelijke uitgave: Zweden (Gropen). Kinderboek: Die Suche nach Paulie Fink – Ali Benjamin; Jessika Komina (vert.); Sandra Knuffinke (vert.). Oorspronkelijke uitgave: Amerika (The Next Great Paulie Fink). Jeugdboek: Dunkelnacht – Kirsten Boie. Oorspronkelijke uitgave: Duitsland. Informatief boek: Der Duft der Kiefern. Meine Familie und ihre Geheimnisse – Bianca Schaalburg. Oorspronkelijke uitgave: Duitsland. Jeugdjuryprijs: Hard Land – Benedict Wells. Oorspronkelijke uitgave: Zwitserland. Speciale prijs voor aanstormend talent - illustrator: Mia Oberländer, voor haar illustraties in Anna. Oeuvreprijs: Hans Ticha (Duitse schrijver).
2021 Prentenboek: Unsichtbar in der großen Stadt – Sydney Smith; Bernadette Ott (vert.). Oorspronkelijke uitgave: Canada (Small in the city). Kinderboek: Irgendwo ist immer Süden – Marianne Kaurin; Franziska Hüther (vert.). Oorspronkelijke uitgave: Noorwegen (Syden). Jeugdboek: Sibiro Haiku – Jurga Vilė; Lina Itagaki (ill.); Saskia Drude (vert.). Oorspronkelijke uitgave: Litouwen. Informatief boek: 100 Kinder – Christoph Drösser; Nora Coenenberg (ill.). Oorspronkelijke uitgave: Duitsland. Jeugdjuryprijs: After the Fire – Will Hill; Wolfram Ströle (vert.). Oorspronkelijke uitgave: Verenigd Koninkrijk. Speciale prijs voor aanstormend talent: Lena Dorn, voor haar vertaling van: Tippo und Fleck. Über Fleckenteufel und andere Kobolde van Barbora Klárová en Tomáš Končinský (Tsjechië).
2020 Prentenboek: Dreieck Quadrat Kreis – Mac Barnett; Jon Klassen (ill.); Thomas Bodmer (vert.). Oorspronkelijke uitgave: Amerika. Kinderboek: Freibad. Ein ganzer Sommer unter dem Himmel – Will Gmehling. Oorspronkelijke uitgave: Duitsland.