Xi Jinping () (Peking, 15 juni 1953) is een Chinees politicus. Hij is sinds 15 november 2012 secretaris-generaal van de Communistische Partij van China (CCP). Sinds 14 maart 2013 is hij president van de Volksrepubliek China.
Xi Jinping begon in november 2022 aan zijn derde termijn van vijf jaar als secretaris-generaal van de Communistische Partij waardoor hij zonder onverwachte gebeurtenissen zeker tot november 2027 aan de macht zal blijven. Hij is de zesde leider van de Communistische Partij sinds die de macht over China greep in 1949.
Biografie Xi Jinping werd geboren in Peking als zoon van een hoge politieke communistische partijfunctionaris, Xi Zhongxun. Volgens de politieke onderzoeker Joseph Torigian sloot zijn vader zich in 1928 aan bij de Communistische Partij en bleef hij tot het begin van de jaren negentig voor de partij actief. Xi Zhongxun klom op tot de lagere regionen van de politieke top in Beijing. Hierdoor groeide Xi Jinping op in een politiek invloedrijke omgeving en kreeg hij via zijn vader al op jonge leeftijd toegang tot een uitgebreid politiek netwerk en inzicht in het functioneren van de Chinese politiek.Joseph Torigian, The Party’s Interests Come First: The Life of Xi Zhongxun, Father of Xi Jinping. Stanford: Stanford University Press, 2022. Hoewel deze een kameraad van Mao was, belandde zijn vader tijdens de Culturele Revolutie voor 10 jaar in de gevangenis. In zijn tienerjaren werd hij van school gehaald door het Mao-regime en naar het platteland gezonden om daar fysieke arbeid te verrichten, hij verbleef enkele jaren in het dorp Liangjiahe en was aangewezen op zelfstudie.
De politieke carrière van Xi begon in 1979. Van 1979 tot 1982 was Xi secretaris van Geng Biao, de toenmalige vice-premier en secretaris-generaal van de Central Military Commission (CMC). Xi diende vervolgens tijdens zijn regionale politieke carrière in vier provincies: Hebei (1982–1985), Fujian (1985–2002), Zhejiang (2002–2007) en Shanghai (2007). Xi bekleedde functies in het gemeentelijk partijcomité van Fuzhou en werd in 1990 president van de partijschool in Fuzhou. In 1997 werd hij benoemd tot plaatsvervangend lid van het 15e Centraal Comité van de CCP. Van de 151 plaatsvervangende leden van het Centraal Comité die op het 15e partijcongres waren gekozen, kreeg Xi echter het laagste aantal stemmen vóór, waardoor hij op de laatste plaats in de ranglijst van leden kwam te staan, ogenschijnlijk vanwege zijn status als prinseling.
In maart 1998 werd hij lid van het Nationaal Volkscongres. Hij volgde Zeng Qinghong in oktober 2007 op als eerste secretaris van de Communistische Partij van China en in maart 2008 als vicepresident van de Volksrepubliek. Xi werd op het 17e partijcongres in oktober 2007 eveneens benoemd tot lid van de uit negen man bestaande commissie van het Politbureau (het hoogste besluitorgaan van het land).
Presidentschap Op 15 november 2012 werd Xi Jinping verkozen tot secretaris-generaal van de Communistische Partij van China en voorzitter van de centrale militaire raad. Op 14 maart 2013 werd hij verkozen tot president van de Volksrepubliek China. Hij heeft het versterken van de positie van de partij tot zijn prioriteit gemaakt.
Zelf presenteert Xi zich als sobere leider, wat hem in verhouding tot zijn voorgangers populair maakt bij veel gewone Chinezen. De toon voor dat imago werd gezet in december 2013, toen de president de lunch gebruikte in een goedkoop restaurantje in Peking. Xi stond zelf in de rij, rekende een eenvoudige maaltijd af en at tussen de andere gasten; iets wat Chinezen niet van hun leiders gewend zijn. Tegelijkertijd is er veel meer dan bij zijn twee voorgangers Jiang en Hu sprake van persoonsverheerlijking van Xi. Hij werd daarbij soms 'Xi Dada' ('Ome Xi') genoemd, hoewel deze naam later uit de gratie raakte.
Er is publiekelijk weinig bekend over hoe Xi politieke beslissingen neemt of hoe hij aan de macht kwam. Xi's interne toespraken worden over het algemeen maanden of jaren nadat ze zijn gehouden vrijgegeven. Xi heeft ook nooit een persconferentie gegeven sinds hij de belangrijkste Chinese leider werd, behalve in zeldzame gezamenlijke persconferenties met buitenlandse leiders. Volgens The Economist waren de bevelen van Xi over het algemeen vaag, waardoor lagere functionarissen zijn woorden moesten interpreteren.
Onder Xi's leiderschap maakte de Chinese economie een sterke groei door. De Chinese overheid werd meermaals hervormd onder zijn bewind om het land 'beter in staat te stellen technologisch zelfvoorzienend te worden en beter bestand te zijn tegen financiële en geopolitieke risico’s'. Daarvoor werden bevoegdheden gecentraliseerd en nieuwe overheidsorganen opgericht, waaronder een financiële ‘supertoezichthouder’. Veel aandacht en geld gaat onder zijn bewind naar de modernisering van landbouw, onderwijs, interne veiligheidsdiensten en het leger.
Tegelijkertijd wordt zijn presidentschap gekenmerkt door een sterk autoritaire signatuur, met name door veelvuldige censuur. Xi liet de maximumtermijn voor het presidentschap in 2018 afschaffen, waardoor hij president voor het leven kan zijn. Hij is vaak door politieke en academische waarnemers omschreven als een dictator of een autoritaire leider, daarbij verwijzend naar een toename van censuur en massasurveillance, een verslechtering van de mensenrechten, de ontwikkeling van de persoonlijkheidscultus om hem heen, en het opheffen van termijnen voor het leiderschap onder zijn ambtstermijn.
Binnenlands beleid Algemeen Intern richt Xi zich op het bestrijden van formalisme, bureaucratie, hedonisme en verkwisting. Ook de strijd tegen corruptie maakt daar deel van uit. Er werd een anticorruptiecampagne ingeluid, waarbij ook gebruik wordt gemaakt van shuanggui, een procedure gericht tegen corruptie binnen de partij waarbij partijleden hun misstappen dienen toe te geven. Vele duizenden partijfunctionarissen werden geïnterneerd, en zonder enige wettelijke bescherming of bijstand lange tijd verhoord en mishandeld. De mishandelingen zijn soms zo ernstig dat de ondervraagde eraan overlijdt. Na de aldus afgedwongen bekentenissen volgen veroordelingen tot lange gevangenisstraffen. Ook hooggeplaatste partijfunctionarissen werden niet ontzien. Zo werd Zhou Yongkang, voormalig minister en politbureaulid, in 2015 veroordeeld wegens corruptie, als resultaat van een shuanggui-onderzoek. Omdat de corruptie in de communistische partij wijd verbreid was en tot veel ergernis bij de bevolking leidde, vergrootte de campagne de populariteit van Xi onder de bevolking.
Extern probeert de partij onder leiding van Xi zijn ideologische greep op de Chinese samenleving te vergroten, onder meer door activisten, advocaten en journalisten die zich niet aan de partijlijn conformeren aan te pakken. Ook de controle op het internet door de Chinese overheid, onder meer door internetcensuur, is onder Xi steeds verder toegenomen. Daarnaast wordt de druk op het christendom en de islam in China steeds hoger onder het beleid van Xi.
Het 13e Chinese Volkscongres schrapte in maart 2018 de bepaling dat iemand slechts twee termijnen president mag zijn. Daardoor werd het voor Xi mogelijk om ook na zijn tweede termijn, die afliep in 2023, aan te blijven als president. Het besluit wordt over het algemeen gezien als een teken van de macht van Xi, die wel wordt beschouwd als de machtigste leider van China sinds Mao Zedong.Historisch Volkscongres in China: president Xi wordt nog machtiger, NOS.nl, 5 maart 2018 In 2018 werd Xi door het Amerikaanse zakenblad Forbes ook als machtigste persoon in de wereld bestempeld.
Op het partijcongres van de Communistische Partij op 22 oktober 2022 werd Xi voor de derde keer gekozen tot secretaris-generaal van de partij. Hij werd zo de langst dienende leider van China sinds Mao. Bij de voorstelling van zijn partijtop viel de volledige afwezigheid van vrouwen op: Xi nam enkel mannen op in zijn Politbureau, terwijl daar voorheen steeds een vrouw een (symbolische) functie bekleedde. Die keuze is kenmerkend voor de conservatieve opvattingen van Xi omtrent man-vrouwverhoudingen.
Aanpak coronapandemie Op 31 december 2019 maakte de Chinese overheid officieel melding bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) over een aantal gevallen van een op longontsteking lijkende ziekte. De ziekte werd later geïdentificeerd als SARS-CoV-2, een nieuw coronavirus. De stad Wuhan, waar het virus eerst werd opgemerkt, ging in lockdown en ook andere Chinese steden gingen helemaal of gedeeltelijk op slot. Buitenlandse vluchten bleven echter vertrekken vanuit China, waardoor het virus zich uiteindelijk via o.a. Italië verspreidde over de hele wereld. Toch kreeg Xi persoonlijk lof van Tedros Adhanom Ghebreyesus, de directeur-generaal van de WHO, voor zijn kordaat handelen in de strijd tegen het virus. Dit leidde tot internationale kritiek, o.a. van toenmalig Amerikaans president Donald Trump. Volgens hem stond de WHO te veel onder invloed van China.
Terwijl het coronabeleid in de meeste andere landen stilaan versoepelde, hield Xi vast aan zijn zogenaamde zero-COVID-beleid, waarbij elke vastgestelde coronabesmetting leidde tot een massale lockdown. Daardoor moesten de inwoners van heel wat grote Chinese steden geregeld een tijdlang binnen blijven. Ook de iPhonefabriek in Zhengzhou, de grootste ter wereld, werd in november 2022 in quarantaine geplaatst. Dat leidde tot hevige protesten. Ook elders in China leidden de strenge coronamaatregelen tot protesten, waarbij ook het communistisch beleid en het leiderschap van Xi zelf ter discussie werden gesteld. Als gevolg van de protesten en de verslechterde economie gaf de Chinese overheid in december uiteindelijk toe en werden alle coronamaatregelen opgeschort.
Onderdrukking Oeigoeren Sinds 2019 is er in internationale media veel aandacht voor de Oeigoeren, een moslimminderheid in de autonome regio Xinjiang. De onderdrukking van de Oeigoeren is een gevolg van de al langer bestaande spanningen tussen de minderheid en het Chinese regime. Dat leidde tot o.a. aanslagen en protesten. Sinds 2009 vergrootte de Chinese overheid daarom haar controle op de regio en liet honderden "heropvoedingskampen" bouwen, waarin meer dan een miljoen Oeigoeren opgesloten zitten. Internationaal zijn deze strafkampen erg omstreden, wat leidde tot kritiek op het Chinese beleid en sancties tegen Chinese bedrijven. Als reactie op de vele beschuldigingen bracht Xi in 2022 een bezoek aan Xinjang. Het georkestreerde bezoek had de bedoeling aan te tonen dat de Chinese aanpak van de Oeigoerse minderheid juist positieve gevolgen heeft. Ook werden de beschuldigingen van mensenrechtenschendingen afgedaan als leugens.
Hongkong In 2019 verstevigde de Chinese overheid zijn greep over de speciale bestuurlijke regio Hongkong. Sinds de teruggave van de Britse kolonie Hongkong aan China in 1997 genoot de regio een aparte status onder het motto "één land, twee systemen". Officieel zou Hongkong die aparte status nog tot 2047 behouden.
In 2019 werden er door de Chineesgezinde Carrie Lam echter een wet goedgekeurd met betrekking tot de uitlevering van mensen aan China. De wet werd beschouwd als een eerste stap in de inlijving van Hongkong door China en leidde tot massale protesten. De demonstranten werden zwaar aangepakt door de politie, wat tot internationale verontwaardiging leidde. Sindsdien werden tal van pro-democratische activisten opgepakt en werd ook de vrije pers opgedoekt. Hoewel Hongkong officieel nog steeds een democratie is, loopt het in praktijk dus volledig in de pas van Peking. Tijdens een viering van de 25e verjaardag van de teruggave van Hongkong aan China liet Xi zich ironisch genoeg ontvallen dat Hongkong "nu pas een echte democratie is".