Tzvetan Todorov (Bulgaars: Цветан Тодоров) (Sofia, 1 maart 1939 – Parijs, 7 februari 2017) was een Bulgaars-Frans (zichzelf altijd Europeaan noemend) Franstalig schrijver, essayist, wetenschapper en filosoof.
Leven en werk Todorov emigreerde in 1963 naar Frankrijk, promoveerde in 1970 te Parijs en nam vervolgens de Franse nationaliteit aan. Sinds 1969 werkt hij voor het Centre national de la recherche scientifique, sinds 1987 als onderzoeksdirecteur. Todorov was getrouwd met de Canadees-Franse schrijfster en essayiste Nancy Huston.
Todorov hield zich in zijn werk bezig met een veelheid aan thema’s: linguïstiek, semiotiek, literatuurwetenschap, geschiedenis, politiek, enzovoort. Zijn analyses wortelen sterk in de sociologie, de psychoanalyse en de antropologie. Hij weersprak filosofen als Niccolò Machiavelli en Thomas Hobbes, die de samenleving in feite zien als een noodzakelijk kwaad waartoe de mens veroordeeld is. Zelf zag hij de samenleving vooral als de resultante van een diep-menselijke behoefte, meer in het bijzonder van de psychische behoefte aan erkenning, een filosofie die stoelt op het werk van denkers als Jacques Lacan en Alexandre Kojève.
In Frankrijk maakte Todorov voor het eerst naam als vertaler vanuit het Russisch en pleitbezorger van met name het Russisch formalisme, door hem zelf in zijn Théorie de la littérature, textes des formalistes russes (1965) 'omgewerkt' naar een eigen vorm van structuralisme, narratologie genaamd. Internationaal trok hij vervolgens aandacht met zijn definiëring van de fantastische literatuur in Introduction à la littérature fantastique (1970). Volgens Todorov is alles wat in ons leven gebeurt in potentie bovennatuurlijk. Of anders gezegd: bij elke gebeurtenis moeten we beslissen of het daadwerkelijk heeft plaatsgevonden dan wel een illusie is.
Bekende meer recente werken van Todorov zijn het ook in het Nederlands vertaalde Le Nouveau Désordre mondial. Réflexions d’un européen (De nieuwe wereldwanorde, 2003, waarin hij een nuchtere, humanistische visie geeft op het Europees denken, pleitend voor een aanpassing van de waarden die de Europese Unie kan en moet verdedigen in een gevaarlijke en chaotische wereld) en La Peur des barbares. Au-delà du choc des civilisations (Angst voor de barbaren, 2008, waarin hij een historische beschouwing geeft over de culturele en religieuze verschillen in de wereld, onder andere tussen christendom en islam, met als conclusie dat de 'angst voor barbaren' ons barbaars dreigt te maken).
Eveneens in Nederlandse vertaling verschenen De onvoltooide tuin (1998), De bekoring van het goede (1999), en Herinnering aan het kwaad (2004).
In 2004 kreeg Todorov in Nederland de internationale Spinozalens-prijs uitgereikt. Volgens het jury-rapport slaagt Todorov erin “om in zijn werk de grote normatieve kwesties van deze tijd – totalitarisme, racisme, geweld, terrorisme, onderdrukking en wereldvervreemding, maar ook verantwoordelijkheid, burgerschap, verzet, kwetsbaarheid en de innoverende kracht van het individuele handelen – op pregnante wijze aan de orde te stellen, door zijn vertrekpunt te zoeken in het individuele levensverhaal”.
Tzvetan Todorov overleed in 2017 op 77-jarige leeftijd.Tzvetan Todorov, essayiste et historien des idées, est mort, Le Monde, 7 februari 2017.
Bibliografie Théorie de la littérature, textes des formalistes russes, 1965 Littérature et signification, 1967 Grammaire du 'Décaméron’, 1969 Introduction à la littérature fantastique, 1970 Poétique de la prose, 1971 Dictionnaire encyclopédique des sciences du langage, met Oswald Ducrot, 1972; 1979 Qu’est-ce que le structuralisme ? Poétique, 1977 Théories du symbole, 1977 Symbolisme et interprétation, 1978 Les Genres du discours, 1978 Mikhaïl Bakhtine, le principe dialogique, 1981 La Conquête de l'Amérique, la question de l'autre, 1982 Récits aztèques de la conquête, met Georges Baudot, 1983 Frêle bonheur, essai sur Rousseau, 1985 Critique de la critique, 1984 La Notion de littérature et autres essais, 1987 Nous et les autres, 1989 Face à l’extrême, 1991 Les Morales de l’histoire, 1991 Éloge du quotidien: essai sur la peinture hollandaise du XVIIe siècle, 1993 La Vie commune: essai d'anthropologie générale, 1995 L’Homme dépaysé, 1996 Benjamin Constant: la passion démocratique, 1997 Le Jardin imparfait: la pensée humaniste en France, 1998; Nederlands: De onvoltooide tuin La Fragilité du bien : le sauvetage des Juifs bulgares, 1999; Nederlands: De bekoring van het goede Éloge de l’individu: essai sur la peinture flamande de la Renaissance, 2000 Devoirs et délices. Une vie de passeur, 2002 Le Nouveau Désordre mondial. Réflexions d’un européen, 2003; Nederlands: De nieuwe wereldwanorde Les Abus de la mémoire, Paris, Arléa, 2004; Nederlands: Herinnering aan het kwaad Les Aventuriers de l'absolu, Paris, Robert Laffont, 2006 L'Esprit des Lumières, Paris, Robert Laffont, 2006 La Littérature en péril, 2007. L'Art ou la Vie! Le cas Rembrandt, 2008 Un humanismo bien temperado, 2008 La Peur des barbares. Au-delà du choc des civilisations, 2008; Nederlands: Angst voor de barbaren La Signature humaine: essais 1983-2008, 2009 Introduction à la littérature fantastique Georges Jeanclos, 2011 Goya à l'ombre des Lumières, 2011
Artikelen
Weblinks Das Aufeinanderprallen von "Eigenem" und "Fremdem": boekbespreking van De angst voor de barbaren. Tzvetan Todorov Book Interview Interview met Tzvetan Todorov: “It is surprising to see so many walls erected in the midst of globalisation”, 2010
Categorie:Frans taalkundige Categorie:Frans schrijver Categorie:Frans filosoof