De L-flat is een appartementencomplex in de Zeistse wijk Vollenhove dat gebouwd is in de jaren zestig. De galerijen van het L-vormige gebouw van Woongroen Zeist zijn een halve kilometer lang en er zijn 728 adressen. Het is de grootste flat van Nederland en was gedurende de twintigste eeuw de grootste van Europa.Iconische L-flat in Zeist krijgt mega-opknapbeurt van 47 miljoen euro. op 16 november 2025. De appartementen zijn sociale huurwoningen. Het aantal bewoners wordt verschillend geschat, van 1500 tot 2000.Man Bijt Hond duikt in wereld van flatbewoners, Mediacourant, 13 december 2010. Gearchiveerd op 6 september 2023.
De flat had door een tekort aan sociale cohesie de typerende problemen van grootschalige hoogbouw, maar vanaf de jaren negentig is dit verbeterd door technische maatregelen en sociaal-maatschappelijke projecten. In 2010 en 2020 zijn er meerjarige renovaties gestart.
Kenmerken
De flat is niet strikt L-vormig; de hoek is 105 graden, zie het kaartje. Aan de binnenkant van de L, bij de Laan van Vollenhove, zijn acht eenlaags toegangsgebouwen, zes voor de lange en twee voor de korte vleugel. Aan de zuidwestkant, de buitenhoek van de L, is een algemeen toegangsgebouw. Daar is een bushalte aan De Dreef en bij de oostpunt van het gebouw is er weer een.
De lange vleugel, met de oneven huisnummers 1 tot 1091, loopt min of meer oost-west en is 360 meter lang. De korte vleugel loopt naar het noordwesten, is 130 meter lang en heeft de nummers 1093 tot 1455. Bij het eind van de korte vleugel begint de Geroflat, die zo'n vijfhonderd appartementen telt.
Een woning op de twaalfde etage had in 2023 een WOZ-waarde van 224.000 euro en werd als volgt aangeboden:Peildatum — WOZ-waarde 01-01-2025 — 252.000 euro 01-01-2024 — 239.000 euro 01-01-2023 — 224.000 euro Totale oppervlakte: 63 m² (74 m² inclusief balkon, muren, leidingkokers en dergelijke) Woonkamer: 23,83 m² Keuken: 7,64 m² Slaapkamer 1: 14,22 m² Slaapkamer 2: 14,29 m² Badkamer: 3,26 m² Berging: 5 m² Energielabel: D (anno 2026 en tot 2033 is dit A)De woning 3706EW, 1429 heeft een energielabel A Dit label is geldig tot 11 dec 2033. Energie-index: 1,62
De bergingen van de L-flat zijn uitgevoerd als souterrain, zodat de laagste woonetage bijna op de begane grond ligt. Het grootste van de drie parkeerterreinen ligt aan de overkant van de Laan van Vollenhove en heeft een eigen straatnaam: Kohnstammlaan. Eronder is in 1971 een parkeergarage van 1,6 hectare gebouwd met huurplaatsen en opslagruimtes. Klik op het item met jaartal 1970. Het huisnummer is 9102, maar de zoekfunctie kan niet omgaan met viercijferige huisnummers. De parkeerplaats ligt daardoor iets verhoogd.
Omgeving alt=Digitaal 3D-model van de hoogbouw in Vollenhove, met de groene ruimte eromheen en daarbuiten de laagbouw, overeenkomstig de filosofie van de jaren 1960. |miniatuur|Zeist, wijk Vollenhove, 2026 vanuit het zuidwesten, met de L-flat rechtsboven. De relatie tussen hoogbouw, groene ruimte en laagbouw is overeenkomstig de filosofie van de jaren 1960. Het grijze laagbouw-vlak met de waterpartij ernaast is Winkelcentrum Vollenhove
Negentig procent van de woningen in de wijk Vollenhove zijn appartementen: zes flats met 2100 appartementen. De flats aan de Laan van Vollenhove staan ietwat geïsoleerd in een groene zone en vormen de noordgrens van de Zeister woonbebouwing. Ze staan in een spie tussen de A28 in het noorden en De Dreef in het zuiden. De L-flat dateert uit 1968 en de snelweg is in dezelfde tijd aangelegd; in 1985 is deze voorzien van een overhuivende geluidswal. Voorbij de snelweg is er weer groen gebied tot aan de Amersfoortseweg (N237), die bereikbaar is via de Panweg of de Utrechtseweg.
Eind 2025 waren er de volgende directe busverbindingen:
via Zeist-Centrum naar Busstation Zeist Station Amersfoort CS via Utrecht Science Park Zeist naar Soest via Utrecht CS naar Maarssen via Utrecht Science Park naar Westraven P+R.
Geschiedenis
20e eeuw: groen en grootschalig De wijk Vollenhove ligt in het voormalige Landgoed Vollenhoven. Om veel woningen te bouwen en tegelijk het bosgebied te ontzien, plande Wim de Bruijn (vaak gespeld als de Bruyn), de stedenbouwkundig adviseur van Zeist, grootschalige hoge gebouwen. De ideeën werden uitgevoerd onder de noemer Bouwproject-Parkplan Vollenhove.
De L-flat is gerealiseerd door het Gemeentelijk Woningbedrijf van Zeist en bestaat volledig uit woningwetwoningen. Het complex is in delen opgeleverd vanaf de oostkant: de huisnummers 1 tot 363, bij de eerste twee ingangen, werden al in oktober 1967 verhuurd. In april, augustus en december 1968 volgen per twee de overige ingangen. De flat had moderne voorzieningen zoals centrale verwarming en liften. De ontwerpers hadden de sterk toegenomen mobiliteit niet voorzien, zodat de parkeergelegenheid te klein was en al snel uitgebreid moest worden. In 1971 kwam er een parkeergarage. Het kolossale gebouw was een bezienswaardigheid; touringcars reden erlangs om het te laten zien.
In de geest van die tijd waren gezamenlijke ruimtes zoals galerijen, bergingsgangen en vuilcontainers vrij toegankelijk. Post, kranten en folders werden op de deurmat bezorgd, maar ongewenst bezoek vond de weg ook, zodat de bewoners klaagden over onveiligheid en overlast. In 1986 kwam de flat in handen van woningbouwvereniging Kombinatie'86. In de jaren negentig werd de vrije inloop met een reeks aanpassingen aan deuren en hallen geëlimineerd, maar de flat behield een imago van verloedering, vandalisme en criminaliteit. In 1999 was er een kakkerlakkenplaag. De grootschaligheid en het groen passen ook in de tijdgeest van de jaren zestig, maar de sterke scheiding tussen wonen en openbare ruimte maakt de ruimte anoniem en onaantrekkelijk.
21e eeuw: renovaties en sociale ontwikkelingen In 2009 werden 48 keer de elektriciteitskabels van meerdere liften vernield, in één geval van alle zestien. De dader, "Jack the Knipper", bleek een bewoner te zijn. Hij kreeg gevangenisstraf en tbs, maar de tbs werd in hoger beroep geschrapt.Tbs geëist tegen de 'Jack de Knipper', nu.nl, 13 augustus 2009.
Van 2010 tot 2012 is de flat gerenoveerd, vooral de buitenkant en de algemene voorzieningen. De appartementen zijn energiezuiniger gemaakt, zodat de huurlasten konden dalen. Ook werden de liften verbeterd en zijn de gevels en het dak aangepakt. De balkons en galerijen werden voorzien van panelen in een reeks groentinten.
Vanaf 2020 zijn de L-flat en de wijk Vollenhove tegelijk gerenoveerd met aandacht voor het sociale leven. In de flat zijn de voorzieningen verder opgeknapt en is er onderhoud gedaan. De luchtbeheersing werd vernieuwd en de trappenhuizen, entrees en bergingen werden gerenoveerd. De entrees kregen een commerciële ruimte. Ook zijn de woningen van binnen vernieuwd, vooral de natte ruimtes: keuken, toilet en badkamer. Bewoners hadden keuze bij de indeling van hun appartement. De flat werd aardgasvrij op de verwarming na en de bewoners kregen inductiekookplaten. De flatrenovatie van 2020 werd begroot op 47 miljoen euro.
Terwijl er veel was gedaan om de maatschappelijke problematiek te verzachten, waren er in de 21e eeuw ook negatieve tendensen. Allereerst maakte een gewijzigd toewijzingsbeleid van woningen de flat tot een verzamelpunt van maatschappelijk kwetsbaren, waaronder mensen met een laag inkomen, een migratieachtergrond of mentale problemen. Ook beperkten zorginstellingen hun verblijfsfunctie, waardoor mensen met geestelijke problematiek een plaats kregen in de woonwijken. 29% van de wijkbewoners is niet in Nederland geboren en in de L-flat wonen meer dan honderd nationaliteiten, terwijl het opleidingsniveau laag is. Het is bekend dat het samenkomen van zulke factoren de sociale problematiek versterkt. De omloopsnelheid van de woningen, oftewel het percentage dat nieuwe huurders krijgt, lag voor de renovatie hoog: 13% per jaar in plaats van de gebruikelijke 7%; dit is ongunstig voor de sociale cohesie.
Vanwege de problematiek is de renovatie vanaf 2020 gecombineerd met 'achter de voordeur kijken', een aanpak die wijkmanagers, welzijnswerk en kerken de kans gaf in gesprek te gaan met bewoners. Een team van Buurtzorg Jong kreeg een plaats in de flat en er was het project Vollenhove Vooruit voor de hele wijk, waarin verschillende maatschappelijke geledingen samenwerkten. Door deze werkwijze werden problemen zoals eenzaamheid, verwaarlozing en huurachterstand zichtbaar. De aanpak wordt in andere Zeister wijken als voorbeeld gezien. Bij een tweejarig experiment vanaf 2022 werden enkele woningen in de L-flat toegewezen aan mensen 'die iets extra’s kunnen doen voor wijk en inwoners'. Van de 35 deelnemers werd tien uur vrijwillige inzet per maand verwacht. Volgens Movisie leidde het experiment tot verbondenheid, contact en activiteit, en indirect tot sociale veiligheid, sociale cohesie, leefbaarheid, zelfredzaamheid, vermindering van eenzaamheid en verbetering van het imago van de L-flat. Deze gerichte toewijzing is in 2024 met twee jaar verlengd.
2025: balkons en galerijen Eind 2025 bleek bij het verplichte periodieke onderzoek van de balkons en galerijen in de Geroflat en de L-flat dat de vloerplaten niet aan de bouwnormen voldeden. De vloeren van binnen lopen door in de galerijen en balkons, maar door het temperatuurverschil tussen binnen en buiten kunnen krimpscheurtjes ontstaan in het beton. De wapening zou dan kunnen roesten, wat de scheuren kan verergeren. Een waterdichte coating kan dit proces tegengaan. De constructie met doorlopende vloeren is in Nederland veel toegepast; een koudebrugonderbreking had de problemen kunnen voorkomen, maar die werd pas in de jaren zeventig gangbaar.
Bewoners kregen het advies om met maximaal drie mensen tegelijk over de galerijen te lopen, dicht bij de gevels te blijven en zware spullen van de balkons te verwijderen tot er 22.000 stempels (steunpalen) in de L-flat en de Geroflat geplaatst waren. Dat zou rond kerst 2025 zijn, maar door extra werk werd het maart 2026; voor de benedenverdieping bleek een afwijkende oplossing nodig om de bergingen toegankelijk te houden, en ook de entrees moesten aangepast worden. De stempels staan tamelijk los en fungeren normaal gesproken amper als stutten; ze moeten vooral voorkomen dat onderliggende verdiepingen overbelast raken als er hogerop een probleem is, het zogenaamde pancaking-effect.
De stempels staan in het zicht, maken het gebruik van verhuisliften onmogelijk en geven ongemak; ze staan op balken die de galerijen versmallen, zodat er weinig ruimte is voor een scootmobiel, rollator of loopstok. Anno 2026 verwacht de eigenaar, woningcorporatie Woongroen, dat het jaren gaat duren voor er een definitieve oplossing is.
Externe links Relaas over de L-flat op de website van de flat De L-flat op een 3D-gebouwenkaart van Nederland
Categorie:Woning in Zeist Categorie:Flatgebouw in Nederland