De trickster (uit het Engels: oplichter, bedrieger; maar "schelm" is het beste Nederlands equivalent) is een archetypische figuur die voorkomt in de mondelinge en schriftelijke overlevering, en die dubbelzinnige eigenschappen heeft. Aan de ene kant kan de trickster/schelm goddelijke kenmerken en grote macht bezitten (dan treedt hij/zij op als een cultuurbrenger), aan de andere kant worden zijn/haar handelingen doorgaans belachelijk gemaakt en gestraft. Dit maakt de trickster-figuur bij uitstek identificatiefiguur voor onderdrukten: een figuur die bewonderd kan worden om zijn/haar betere en (soms) bovennatuurlijke eigenschappen, maar die door zijn/haar slimheid anderzijds ook kans ziet onder de druk van de machtigen uit te komen.'Verhalen van stad en streek: sagen en legenden in Nederland'/ W. de Blécourt, R.A. Koman (2010), p. 432, 525.
In het Nederlandse verhaalonderzoek is de slimme vos Reynaert uit het diergedicht Van den vos Reynaerde een voorbeeld van een schelm-figuur. Een ander voorbeeld is Tijl Uilenspiegel.
Tricksters in verschillende culturen Abenaki mythologie ... Azeban Aboriginal mythologie ... Bamapana, Crow Afro-Cubaanse mythologie ... Changó Akan mythologie ... Kwaku Ananse Amerikaanse folklore ... Brer Rabbit (of Compere Lapin) en Aunt Nancy, variant van de Anansi-figuur Arabische mythologie ... Nasreddin Hodja, Sinbad, Sheherazade, Genies, Ashanti mythologie ... Anansi, Azteekse mythologie ... Huehuecoyotl Babylonische mythologie...Lilith Bantu mythologie ... Hare (Tsuro of Kalulu) Baskische mythologie ... San Martin Txiki Braziliaanse folklore ... Saci, Curupira Bulgaarse folklore ... Hitar Petar San-folklore ... Kaggen Caribische folklore ... Anansi Chileense mythologie ... Pedro Urdemales Chinese mythologie ... Nezha, Rode jongen, Sun Wukong (de aap-koning), Tang Yin Cree mythologie ... Wisakedjak Crow mythologie ... Awakkule, Mannegishi Duitse folklore ... Till Eulenspiegel, Reineke Fuchs Egyptische mythologie ... Set Engelse folklore ... Robin Hood, Puck, Brownie Estse mythologie ... Kaval-Ants Fiji mythologie ... Daucina Filipijnse folklore...Pusong Filipijnse mythologie ... Nuno sa Punso, Aswang Franse folklore ... Renard Griekse mythologie ... Eris, Prometheus, Hephaestos, Hermes, Odysseus, Sisyphus Haida mythologie ... Nankil'slas (Raven), (Coyote) Haitïaanse folklore ... Anansi Haïtiaanse Vodou ... Papa Legba, Ti Malice, Baron Samedi Hawaïaanse mythologie ... Iwa, Kaulu, Kupua, Māui, Pekoi Hindoe mythologie ... Krishna, Narada, Vishnoe in de gedaante van Mohini Hopi en Zuni mythologie ... Kokopelli Ierse folklore...Leprechauns, Briccriu, Indonesische folklore ... Kantjil (of kancil in moderne spelling) Internetcultuur ... Trol Inuitmythologie ... Amaguq Islamitische mythologie ... Nasreddin, Genies, Japanse mythologie ... Kitsune, Susanoo, Kappa, Tanuki, Joodse folklore ... Hershele Ostropoler Keltische mythologie ... Fairy, Puck, puca Kroatische folklore...Petrica Kerempuh Kroatisch Slavische mythologie ...Domaci als groep later gepersonaliseerd tot Malik Tintilinic Lakota mythologie ... Iktomi, Heyoka Levantijnse mythologie ... Yaw Maori mythologie ... Māui Mexicaanse folklore ... Pedro Urdemales Miwok mythologie ... Coyote Nart sagen ... Sosruko Navajo mythologie ... Tonenili Nederlandse folklore ... Reynaert de Vos, Tijl Uilenspiegel, Bartje Poep, Jan Hepkes Wouda, Jan van der Deen, Hannes van Elk, Zwarte Piet Noordse mythologie ... Loki, Noorse mythologie ... Askeladden Nootka mythologie ... Chulyen, Guguyni Ohlone mythologie ... Coyote Ojibweg mythologie ... Nanabozho Polynesische mythologie ... Māui Pomo mythologie ... Coyote Pueblos dans ... Koshare Roemeense mythologie ... Păcală Slavische mythologie ... Veles, Spaanse mythologie ... Don Juan, De Trickster van Sevilla, Tibetaanse folklore ... Tompa, Tsimshian mythologie ... Txaamsm, Raven, Wiigyet (Grote Man) Tumbuka mythologie...Kalulu Ute mythologie ... Cin-an-ev Welsh mythologie ... Gwydion, Taliesin, Morgan Le Fay / Morgana, Westafrikaanse mythologie ... Anansi, Yoruba mythologie ... Eshu, Shango,
Anansi als trickster Wim (W.J.H.) Baart noemt enkele kenmerken van Anansi, de West-Afrikaanse spinfiguur die ook naar het Caraïbisch gebied meeverhuisde met de Middenpassage, die bevestigen dat deze als een cultuurbrenger beschouwd kan worden: dankzij hem zijn bepaalde culturele verworvenheden ontstaan hij wordt beschouwd als verwant aan de godheid mythische figuur hij heeft een diergestalte (spin) Anansi toont vaak de juiste gedragspatronen door het anti-voorbeeld te geven: hij is te gulzig of te hebzuchtig, en wordt dan gestraft. In de verhalen over Anansi, die in Suriname en de Antillen ontstaan zijn, is de protestfunctie belangrijker dan de mythisch-religieuze functie. Zij werden in het geheim verteld. Een nieuwe personage is daar gecreëerd: Tijger (Ba Tigri) die heel sterk, maar ook heel dom is. Hij kan gezien worden als een symbool van de koloniale macht (bijvoorbeeld de plantage-eigenaar).
Categorie:Volksverhaal Categorie:Mythologie Categorie:Mythisch wezen