thumb|IJburg in aanbouw in 2004. Haveneiland en de Benno Premselabrug op de voorgrond; op de achtergrond Steigereiland en de Enneüs Heermabrug; links de Rieteilanden, Diemerpark, Diemerzeedijk en het Amsterdam-Rijnkanaal. thumb|Haveneiland in 2014 Het Haveneiland is het grootste van de eilanden waaruit de Amsterdamse wijk IJburg bestaat. Het is via bruggen verbonden met het Steigereiland, de Rieteilanden en het Centrumeiland. De naam van het eiland is ontleend aan de binnen het eiland gelegen jachthaven, die via een sluis is verbonden met het IJmeer.
Stedenbouw en architectuur Het stedenbouwkundig plan voor Haveneiland werd in 2000 vastgesteld. De opzet bestaat uit een raster van rechte straten, groenstroken en waterlopen, waartussen voornamelijk rechthoekige bouwblokken liggen. Haveneiland werd ontworpen als een stedelijk woongebied met een relatief hoge bebouwingsdichtheid en een belangrijke rol voor het omringende en binnen het eiland gelegen water.
De bebouwing bestaat grotendeels uit gebouwen van drie of vier verdiepingen, met op enkele plaatsen hogere bebouwing. Binnen de bouwblokken zijn verschillende woningtypen, bedrijfsruimten en andere functies gecombineerd. Bij verschillende blokken werkten meerdere architectenbureaus samen, waardoor binnen de vaste stedenbouwkundige structuur uiteenlopende architectuur ontstond.
Het westelijke deel van Haveneiland werd als eerste ontwikkeld. Haveneiland-Oost kreeg eveneens een grotendeels rechthoekig stedenbouwkundig raster. Het stedenbouwkundig plan voor dit deel werd ontworpen door De Architekten Cie., Claus en Kaan Architecten en de Dienst Ruimtelijke Ordening van de gemeente Amsterdam.
De straten en grachten op Haveneiland zijn voornamelijk vernoemd naar fotografen en filmmakers.
Haven en water De naam Haveneiland verwijst naar de binnenhaven in het oostelijke deel van het eiland. De haven staat via een sluis in verbinding met het IJmeer.
Rond de haven ligt het Havenkwartier. In het stedenbouwkundig plan voor dit gebied werd gekozen voor een gemengd karakter met onder meer woningen, bedrijfsruimten, kantoren, horeca en andere commerciële functies. De bebouwing langs de haven werd hiervoor gedeeltelijk verdeeld in relatief smalle percelen die door verschillende architecten en opdrachtgevers werden ontwikkeld.
Het stratenpatroon van Haveneiland wordt op verschillende plaatsen doorsneden door grachten. Daarnaast grenst een groot deel van het eiland rechtstreeks aan het IJmeer.
Verkeer en vervoer De belangrijkste verkeersas over Haveneiland wordt gevormd door de IJburglaan en Pampuslaan. Deze maken deel uit van de stadsroute S114 en ontsluiten het eiland zowel in westelijke als oostelijke richting.
Bruggen Aan de westzijde is Haveneiland via Brug 2002 verbonden met Steigereiland. Daarnaast bestaan verschillende kleinere brugverbindingen met het Grote Rieteiland.
Aan de oostzijde is Haveneiland via Brug 2048 verbonden met Rieteiland-Oost. Via Brug 2030 en de Pampuslaan bestaat een verbinding met het Centrumeiland, dat vervolgens aansluit op de oostelijke ontsluiting van IJburg.
Openbaar vervoer De IJtram, tramlijn 26, rijdt sinds 28 mei 2005 via de Piet Heintunnel, Steigereiland en Haveneiland naar IJburg. De tram volgt op Haveneiland grotendeels de IJburglaan en Pampuslaan.
Tot 2026 lag het eindpunt van de lijn aan de Pampuslaan op Haveneiland. Op 31 augustus 2026 werd tramlijn 26 verlengd vanaf Haveneiland via Centrumeiland naar Strandeiland. Voor deze verlenging werd onder meer nieuw tramspoor aangelegd op de Pampuslaan en werden nieuwe bruggen richting de nieuwere eilanden gebouwd.
De verlenging voegde drie nieuwe haltes toe op Centrumeiland en Strandeiland.
Voorzieningen In het westelijke deel van Haveneiland ligt het belangrijkste winkelgebied van IJburg. Langs de IJburglaan bevinden zich winkels, horeca en andere voorzieningen. Ook bevinden zich verspreid over het eiland onder meer scholen, zorgvoorzieningen en sportvoorzieningen.
Parken Op het Haveneiland liggen drie parken: het Theo van Goghpark, het Brand Dirk Ochsepark en het Ed Pelsterpark.
Het Theo van Goghpark ligt in het oostelijke deel van het eiland en is met ongeveer 50.000 m² het grootste van de drie parken. Het park bestaat uit een groot centraal grasveld met daaromheen bomen, wandelpaden en verschillende speel- en sportvoorzieningen. In het park bevinden zich onder meer openbare speelplekken. In 2026 werd een inclusieve speelplek aangelegd die ook toegankelijk is voor kinderen met een beperking.
Het Ed Pelsterpark ligt op Haveneiland-West en heeft een oppervlakte van ongeveer 8.500 m². Het park vormt een groene openbare ruimte tussen de omliggende woonbebouwing en wordt onder meer gebruikt voor sport, spel en kleinschalige activiteiten.
Het Brand Dirk Ochsepark ligt eveneens in het westelijke deel van Haveneiland en is kleiner van opzet. Samen vormen de drie parken de belangrijkste groenvoorzieningen binnen de bebouwing van het Haveneiland.
Referenties
Categorie:Wijk in Amsterdam Categorie:Kunstmatig eiland in Nederland Categorie:Amsterdams eiland Categorie:Amsterdam-Oost