Een koopzondag (ook: winkelzondag) is een zondag waarop winkels geopend mogen zijn. De term 'koopzondag' komt zodoende alleen voor in landen of gemeenten waar winkels niet onbeperkt op zondag open mogen zijn.
Nederland In Nederland geeft de Winkeltijdenwet uit 1996 het kader: Het is verboden op zon- en feestdagen geopend te zijn en om op werkdagen voor 06.00 uur en na 22.00 uur geopend te zijn. Gemeenten mogen vrijstelling verlenen. Vrijstelling is mogelijk voor avondwinkels voor maximaal 12 zon- en feestdagen per jaar (in 2013 is die beperking vervallen) Aanvullende vrijstelling is mogelijk in gemeenten of delen van gemeenten ten behoeve van toerisme, en in de nabijheid van grensovergangen langs daarop aansluitende doorgaande wegen ten behoeve van grensoverschrijdend verkeer.
Deze laatste bepaling was op uitdrukkelijk verzoek van de PvdA ingebracht.
De koopzondagen zijn ingevoerd ten tijde van de paarse kabinetten door de D66-minister van Economische Zaken Hans Wijers. Dit was het eerste naoorlogse kabinet zonder een christelijke partij. Tegen de komst van de koopzondag bestaat protest uit de hoek van de christenen en een deel van de kleine zelfstandigen. Er is besloten dat gemeenten zelf kunnen beslissen over het al dan niet invoeren van een koopzondag. Op verzoek van ChristenUnie en SGP is het tevens bij wet geregeld dat werknemers met gewetensbezwaren het recht hebben om werk op zondag te weigeren.
Per 1 juli 2013 (Rutte II) vervalt het maximum van 12 en het toerismecriterium, zie onder. Wel blijft er in principe een verbod van openstelling op zon- en feestdagen, en zijn ondernemers en consumenten dus afhankelijk van vrijstelling verleend door de gemeente.
Vrijstellingenbesluit Het Vrijstellingenbesluit WinkeltijdenwetVrijstellingenbesluit Winkeltijdenwet kent een aantal situaties waarin het op (bepaalde) zondagen toegestaan is (bepaalde) producten te verkopen. Hieronder vallen bijvoorbeeld:
Zorginstellingen (ziekenhuizen, bejaardenoorden, apotheken) Verkooppunten voor reizigers (openbaar vervoer, luchthavens, tankstations) Culturele instellingen (musea, evenementen, kermis, carnaval) Sportcomplexen voor de verkoop van sportartikelen Portretfoto's voor de Eerste Heilige Communie Verkoop van bloemen tijdens Allerheiligen en Allerzielen Brood en gebak tijdens de ramadan (vanaf twee uur voor zonsondergang tot zonsondergang, in winkels die normaal ook brood en gebak verkopen)
Ontwikkelingen thumb|Referendum over de koopzondag in Utrecht op 1 juni 2005
In 2006 werd de Winkeltijdenwet geëvalueerd. Volgens het Rapport Evaluatie Winkeltijden (2006) was destijds het aantal koopzondagen als volgt verdeeld: 20% van de gemeenten had geen koopzondagen; 7% had 1, 2 of 3 koopzondagen per jaar; 10% had 4 tot 7 koopzondagen; 9% had 8 tot 10 koopzondagen; 31% van de gemeenten hanteerde het maximale aantal van 12 koopzondagen; 20% van de gemeenten hanteerde het 'toeristisch regime', waarin alle zondagen koopzondagen zijn.
Iets meer dan de helft van de gemeenten (waaronder de grootste gemeenten) maakten gebruik van het maximale aantal van 12 koopzondagen of hadden er meer.
Toename aantal gemeenten met toeristisch regime Sinds 2006 is het aantal gemeenten waar 12 of meer dan 12 koopzondagen gehanteerd worden beduidend toegenomen, o.a. in Utrecht.extra koopzondag in Utrecht voor giroChristenUnie oneens met extra giro koopzondag
Bij een vervolgonderzoek in het najaar van 2007, bleek dat van de 443 gemeenten er 157 (35%) gebruik maakten van de toerismebepaling - bijna een verdubbeling t.o.v. het 1 jaar oudere onderzoek in 2006.Vaststelling begroting Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2008, Rijksoverheid. In 2009 bleek het aantal gemeenten met toeristisch regime te zijn gestegen naar 185 of 42% van het totaal aantal gemeenten.Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Voorstel van wet van de leden Van der Vlies en Gesthuizen tot verduidelijking van de toerismebepaling en de regels voor avondwinkels in de Winkeltijdenwet. Er zijn in Nederland op dit moment 185 gemeenten die een toeristisch regime in de Winkeltijdenverordening hebben opgenomen. Dit is bijna 42% van de gemeenten. In 2007 waren dit er 157.SGP - Laat de zondag met rust Begin 2010 was het aantal toeristische gemeenten gestegen naar 47% volgens de heer Van Roekel van de Stadspartij Wageningen.In Nederland heeft 47% van de gemeenten ― plusminus 200 ― een toeristisch karakter genoemd op blad 42 van 65.
Al eerder, eind 2006 hadden de Tweede Kamerleden Bas van der Vlies (SGP) en Sharon Gesthuizen (SP) een initiatiefwetsvoorstel ingediend om de mogelijkheid voor gemeenten om het toeristisch regime te hanteren te beperken. Dat zou voortaan alleen mogelijk zijn voor een gedeelte van de gemeente waar sprake is van "toerisme van structurele en uitzonderlijke aard en omvang". Bovendien zouden de gemeenten hiervoor goedkeuring van de Minister van Economische Zaken nodig moeten hebben.
In 2009 werd vanuit het CDA en de ChristenUnie kritiek geuit op het toenemende aantal vrijstellingen voor de wekelijkse koopzondagen. Volgens deze partijen wordt er misbruik gemaakt van het begrip 'toeristisch gebied'.
In 2020 hadden ruim 90% (323 van de 355) gemeenten een of meerdere keren per maand een koopzondag.NOS artikel : winkeliers schappen van koopzondag heeft averechts effect. Gearchiveerd op 20 januari 2021.
Rechtszaken In 2009 leidde de wens tot meer koopzondagen tot verscheidene rechtszaken, onder andere over de eerste koopzondag ooit in LisseKort geding tegen koopzondag Lisse, leidschdagblad.nl waartegen een relatief kleine groep - zeven - winkeliers bezwaren hadden. Ondanks de verloren rechtszaak is een jaar later in 2010 de koopzondag alsnog - na een besluit van de meerderheid van de gemeenteraad - ook in Lisse ingevoerd.Dit weekend eerste koopzondag in Lisse, dichtbij.nl, 17 april 2010. In eerste instantie koos de gemeenteraad voor 6 koopzondagen.Koopzondag Lisse 19 december groot succes. Gearchiveerd op 7 april 2013. Dit werden er 12 in 2011,Lisse krijgt koopzondagen bovendien ontving de gemeenteraad het verzoek om het aantal koopzondagen verder uit te breiden van 12 naar 36.Mogelijk 36 koopzondagen in Lisse
Ook in Rotterdam was er weerstand tegen een uitbreiding van het gebied waar de winkels elke zondag open mogen zijn.kruistocht tegen koopzondag in Rotterdam Begin 2010 besloot de rechter dat een uitbreiding toegestaan was. Na een effectieve lobby van ondernemers en de gemeente is Alexandrium het achtste toeristische gebied van Rotterdam. Al snel na de invoering bleek dat de omzet in het winkelcentrum Alexandrium met 15% gestegen was.Omzet winkeliers Alexandrium gestegen door koopzondagen
Toename van aantal winkels dat op zondag open is Er is een groeiend aantal steden waar winkels in het centrum op elke zondag open mogen zijn, zoals Leiden. Als enige van de drie grote steden stond Den Haag voor maart 2010 (en wel met ingang van 1 januari 2006) zondagsopening toe aan alle winkels in de gehele stad (centrum en buitenwijken).steeds meer winkels open op zondag Vooral de grote supermarktketens en buitenlandse kleine ondernemers (zoals de Franse bakker in het Laakkwartier) maken hier gebruik van. In de andere twee grote steden is het gebied waar koopzondag mogelijk is fors uitgebreid in 2010.Rotterdam: deuren verder open op zondag, Nederlands Dagblad, 4 september 2009 Steden waar winkels in zowel het centrum als de buitenwijken op zondagen standaard open mogen zijn, zijn onder andere (situatie maart 2010) Almere, Amsterdam, Den Haag sinds 2006, Den Helder en Delft. In Rotterdam mogen de winkels elke zondag in het centrum en in een toenemend aantal buitenwijken open zijn.
In februari 2009supermarkt op zondag open situatie begin 2009. Gearchiveerd op 4 maart 2016. berichtte de NOS dat het aantal supermarkten dat op zondag open is snel stijgt. Begin 2009 waren het er 300 waarvan ongeveer 150 AH-supermarkten. De NOS schrijft verder dat de meeste supermarkten die op zondag open zijn in de Randstad liggen. Sinds begin 2009 hebben verscheidene supermarktketens geprobeerd om zo veel mogelijk op zondag open te zijn. Dit onder andere door gebruik te maken van de avondwinkelroute, dat wil zeggen: een supermarktvestiging wordt (alleen op zondag) een avondwinkel. De supermarktketen DekaMarkt is indien mogelijk geopend op zondag.is ruim een kwart van alle 85 Dekamarkt-filialen zijn zeven dagen per week geopend
Het aantal supermarkten dat op zondag open is nam gedurende 2009 wederom fors toe onder andere in de Achterhoek,steeds meer supermarkten open op zondag begin 2009 waren 300 supermarkten open op zondag, begin januari 2010 was dat opgelopen tot ongeveer 400.400 supers open op zondag in januari 2010. Gearchiveerd op 18 augustus 2014.
In de eerste helft van 2010 nam het aantal supermarkten dat op zondag open is toe, vooral door de ruimere mogelijkheden in Amsterdam en Rotterdam van bijna 400 naar bijna 600 in april 2010, een stijging van 50%.steeds meer supermarkten open op zondag Echter, in hetzelfde jaar nam ook de tegenstand tegen de koopzondag toe. Was in 2006 de invoering van een stadsbrede koopzondag in Den Haag een vrij geruisloze ontwikkeling, de invoering van een stadsbrede koopzondag in Amsterdam leidde tot verscheidene rechtszaken. Een groep van 25 winkeliers en winkeliersverenigingen uit het Stadsdeel Noord probeerde, in eerste instantie succesvol, de algehele zondagsopening in Amsterdam tegen te houden.Levensmiddelenkrant: Rechter fluit 'Noord' weer terug, 4 december 2009. Gearchiveerd op 18 augustus 2014.Levensmiddelenkrant: Hoger beroep tegen koopzondag Amsterdam, 21 april 2010. Gearchiveerd op 18 augustus 2014.winkelaanbod in Amsterdam met aantal winkels genoemd In april 2010 werd bepaald dat zowel in het centrum als in alle Amsterdamse buitenwijken winkels op zondagen open mogen zijn.Levensmiddelenkrant: Rechter beslist: algehele zondagsopening Amsterdam, 1 april 2010. Gearchiveerd op 18 augustus 2014. Hiervan maken grote supermarktketens ruim gebruik. De Albert Heijn had meer dan 60 winkels open op zondag in april 2010 (een verdubbeling t.o.v. een jaar eerder), slechts enkele filialen - vooral die gelegen in zakendistricten - maken geen gebruik van de mogelijkheid om op zondag op te gaan.
In 2011 is het aantal winkels dat op zondag open mag zijn verder toegenomen, niet zozeer in de grote steden in het westen (Amsterdam, Den Haag, Rotterdam (met uitzondering van een aantal stadsdelen)) waar de winkels elke zondag al open mogen zijn. De discussie / strijd over de zondagsopeningstijden verplaatst zich nu naar de kleinere steden in de rest van het land en naar het platteland, zo mogen vanaf 1 januari 2011 alle supermarkten open zijn in DeventerZondagsopening: heel Deventer toeristisch in Enschede 23 van de 55 supers zondags open, Tubantia, 13 maart 2011. en alle winkels in ZutphenWinkels in Zutphen elke zondag open - raad akkoord In Alkmaar en Utrecht mogen levensmiddelenwinkels sinds 2012 op zondag open. In Utrecht van 10.00 tot 19.00 en in Alkmaar van 12.00 tot 20.00. Zo zijn er ook Twentse plaatsen die facaliteren voor Zondagsopenstelling. In Almelo, Wierden en Hellendoorn en Nijverdal is het nu toegestaan om de winkel op zondag te openen van 12:00 tot 18:00. Grote supermarktketens als Albert Heijn en Jumbo maken hier veelzijdig gebruik van.
Toename van aantal mensen dat op zondag winkelt en van aantal voorstanders van koopzondagen In 1998 winkelde 40% van alle Nederlanders weleens op zondag. In 2008 maakte daarentegen 74% van de ondervraagden weleens gebruik van de koopzondag, volgens een onderzoek uitgevoerd door Q&A Research en Consultancy.Nederland laat winkels zelf beslissen of ze op zondag open gaan of niet
Wetswijzigingen