Catan, tot 2014 De kolonisten van Catan,Persbericht Catan, 4 april 2018 Gearchiveerd op 27 november 2020 is een bordspel voor 3 tot 6 spelers, bedacht door Klaus Teuber en uitgebracht in 1995. Het origineel werd uitgebracht in Duitsland door Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co. onder de naam Die Siedler von Catan. Het spel heeft diverse prijzen gewonnen, waaronder die van Spiel des Jahres 1995, Deutscher Spielepreis 1995 en de Origins Award 1996.
Geschiedenis Catan is waarschijnlijk het eerste van een hele reeks Duitse bordspellen dat ook buiten Duitsland populair is geworden. Het is vertaald in het Deens, Engels, Frans, Grieks, Hongaars, Italiaans, Japans, Nederlands, Noors, Portugees, Koreaans, Russisch, Sloveens, Spaans, Tsjechisch en Zweeds. Teubers originele spelontwerp omvatte het standaardspel en de eerste uitbreiding Zeevaarders; deze zijn echter een voor een op de markt gebracht, omdat het spel door de uitgever anders te complex werd bevonden. Het standaardspel en de uitbreidingen zijn te combineren tot verschillende zogenaamde scenario’s, bijvoorbeeld De Nieuwe Wereld. Een en ander is in België en Nederland verkrijgbaar via 999 Games, in de Verenigde Staten via Mayfair games, in Japan via Capcom en via Kosmos in Duitsland.
Populariteit Catan was de eerste typische designer game die buiten Europa relatief populair werd, en wordt wel de "doorbraak" van deze spellensoort genoemd.Larry Levy – Special K, The games journal, augustus 2001 Gearchiveerd op 4 augustus 2021 Het oorspronkelijk Duitse spel is in minstens 25 talen vertaald.Catan, Centipede, and Millipede hit live arcade, Gaming Today, 30 april 2007
Catan is vermoedelijk mede populair geworden doordat het spel en de regels eenvoudig te leren zijn, maar daarna is er nog veel uitdaging in het uitdenken van tactieken en strategieën. Het spel heeft een aantal eigenschappen waardoor het geschikt is om met het hele gezin te spelen. Niemand wordt tijdens het spel geëlimineerd en spelers kunnen stap voor stap naar een bereikbaar doel toewerken, zoals het bouwen van een stad op een bepaalde plaats. Het feit dat ieder spel weer anders is (doordat het bord variabel is) zorgt ervoor dat het spel niet zo snel verveelt. Verder is het zo dat degene die als eerste een bepaald aantal overwinningspunten bereikt het spel wint. Door deze overwinningsconditie kan het spel nooit eindeloos duren in tegenstelling tot de populaire klassiekers Risk en Monopoly, waar het spel pas is afgelopen als een speler de andere spelers heeft uitgeschakeld.
Overzicht Catan kan volgens talloze varianten gespeeld worden, op 23 officiële en geteste landkaarten, die zijn gemaakt met het standaardspel en de uitbreidingen. Dynamische kaarten Standaard (III-IV)/(V-VI): 10 overwinningspunten Naar nieuwe oevers (III-IV): 13 overwinningspunten Oceanië (III)/(IV)/(V)/(VI): 12 overwinningspunten Een nieuwe wereld (III)/(IV)/(V)/(VI): 12 overwinningspunten Groot-Catan (IV)/(VI): 18 overwinningspunten Statische kaarten De vier eilanden (III)/(IV)/(V)/(VI): 12 overwinningspunten Door de woestijn (III)/(IV)/(V)/(VI): 12 overwinningspunten De grote oversteek (IV)/(VI): 13 overwinningspunten
Uitgangspunt van het spel is dat de spelers kolonisten zijn op het eiland Catan. Op de 21 zeekaarten kunnen de spelers ook andere eilanden verkennen. Tijdens het spel ontvangen de spelers grondstoffen, waarmee ze straten, schepen (alleen op zeekaarten), dorpen en steden kunnen bouwen. Ze kunnen ook ontwikkelingskaarten kopen, die verdere vooruitgang van de beschaving voorstellen. De totale vooruitgang wordt weergegeven door overwinningspunten, die op diverse manieren verdiend kunnen worden. De grondstofopbrengsten worden bepaald door twee zeszijdige dobbelstenen (zie voor details hieronder). Een speler wint door als eerste in zijn eigen beurt hardop, en met recht, te zeggen dat hij het benodigde aantal overwinningspunten, heeft verzameld. Dit benodigde aantal punten varieert per bord, zoals vermeld in de bovenstaande lijst. Uiteraard kan men voor meer of minder benodigde overwinningspunten kiezen, afhankelijk van de beschikbare speeltijd.
Het belang van de dobbelstenen lijkt af te nemen met het vaardiger worden van de speler. De beste spelers hebben laten zien dat ze iets meer dan de helft van hun spellen kunnen winnen, over lange perioden gemeten.
Het bord Het standaardbord (III-IV) bestaat uit 37 zeskantige land- en zeetegels.
Officiële regels voor het opbouwen van het bord Scheid de landtegels van de zeetegels. Schud de landtegels gesloten door elkaar. Neem de tegels een voor een van de stapel en leg ze als volgt uit: Leg 5 landtegels verticaal aan elkaar op tafel neer. Sluit links en rechts van deze rij 4 landtegels aan. Sluit daar links en rechts nogmaals 3 landtegels op aan. Sorteer de 9 zeetegels met havens van de overige zeetegels. Schud de eerste groep en leg ze aan de landtegels, steeds een plek voor een tegel vrijlatend. De volgorde is willekeurig. De havens moeten aan de landtegels grenzen. Plaats de zeetegels in de opengelaten plaatsen tussen de havens. Plaats de getallenfiches als volgt: Leg de fiches op alfabet tegen de wijzers van de klok in op de landtegels, van buiten naar binnen. Op de woestijn komt géén fiche te liggen. Als alle fiches liggen, worden ze omgedraaid. De getallen worden zichtbaar. De rode getallen (6 en 8) mogen niet aan elkaar grenzen. Bij modernere versies bestaat het standaardbord uit 19 zeskantige landtegels en zes lange zeetegels met aan één kant een rechte zijde, waarop ook alle havens zijn afgebeeld, zoals te zien is op de foto. De opbouw is dan net zoals boven, maar dan worden eerst de zes zeetegels neergelegd met de rechte zijde naar buiten, zodat deze een regelmatige zeshoek vormen. Daarbinnen worden dan op bovengenoemde wijze de 19 zeskantige landtegels geplaatst. Daarna worden er op bovengenoemde manier getallenfiches op geplaatst.
Spelregels Grondstoffenopbrengsten Van landtegels Iedere landtegel (behalve de woestijn) levert een specifieke grondstof op voor spelers die een dorp of een stad hebben gebouwd aan deze tegel. Wanneer de twee dobbelstenen worden gegooid, geeft elke landtegel die het nummer draagt dat overeenkomt met het totaal van de dobbelstenen opbrengsten. Elk dorp aan deze tegel(s) geeft 1 grondstof, elke stad 2. Omdat er met twee dobbelstenen wordt gegooid, is het waarschijnlijk dat landtegels met de nummers 6 en 8 de meeste opbrengsten zullen genereren, en die met 2 en 12 de minste. Hoe groter het getal op de fiches gedrukt staat, hoe hoger de waarschijnlijkheid dat het getal gegooid wordt. De twee getallen die volgens de regels van de kansberekening het vaakst gegooid zullen worden, 6 en 8, zijn rood gedrukt. De grondstoffenkaarten die spelers bezitten, dienen voor andere spelers altijd zichtbaar te zijn. Het gaat echter alleen om het aantal kaarten, dit is informatie die altijd eerlijk gegeven moet worden als ernaar wordt gevraagd. Welke grondstoffen de spelers precies hebben hoeft niet bekendgemaakt te worden.
Aan het begin van elk spel voor 3 of 4 spelers, zijn er in de bank 19 kaarten van elke grondstofsoort; in een spel voor 5 of 6 spelers 24. Door naar de bank (zie hierboven) te kijken, kunnen spelers ongeveer zien hoeveel kaarten van elke grondstof er in het spel zijn. Als er op een gegeven moment niet genoeg grondstofkaarten zijn om alle spelers uit te betalen, worden de grondstoffen verdeeld op basis van de beurt totdat de kaarten op zijn, op is op.
De landtegels en de bijbehorende grondstoffen: Landtegel GrondstofWoud/Bos Hout/BoomstronkenWeiland/Wei(de) WolAkkerland/Akker(s) GraanGebergte/Bergen (IJzer)erts/GranietHeuvelgebied/Heuvels (Bak)steen/Klei/ Leem/brikRivier Goud (grondstof naar keuze)
Van handelstransacties Onderling handelen Alleen de speler die aan de beurt is mag grondstoffenkaarten ruilen met andere spelers. Iedereen mag de onderhandelingen om tot een ruil te komen beginnen, zolang de speler die aan de beurt is, betrokken is bij de ruil. Hoeveel kaarten er geruild worden tegen elkaar wordt bepaald door de twee ruilende spelers. Iedere speler die ruilt moet in elk geval één grondstof afgeven. Ruilen tegen nul grondstoffen is niet toegestaan.
Handelen met de bank Bank (4:1): in zijn beurt, mag een speler 4 gelijke grondstoffen ruilen voor één naar keuze. Gewone haven (3:1): indien een speler een dorp of stad aan een 3:1 haven heeft gebouwd, mag hij in zijn beurt met de bank 3 gelijke grondstoffen ruilen voor één naar keuze. Gespecialiseerde haven (2:1): voor elk grondstoftype is er één gespecialiseerde haven. In zijn beurt mag een speler die een dorp of een stad aan zo’n haven heeft gebouwd van dit grondstoftype twee kaarten ruilen voor één naar keuze. Voor de andere grondstoftypen geldt de 4:1- of 3:1-regel. Een haven mag niet gebruikt worden in dezelfde beurt waarin het havendorp is gebouwd.
Het verliezen van grondstoffen Door stelen en de struikrover Aan het begin van het spel staat er een zwarte struikroverfiguur op de woestijntegel. Wanneer er zeven wordt gegooid moet de speler die aan de beurt is de struikrover verplaatsen. De speler moet dan, als dat tenminste mogelijk is, van een van de spelers die een dorp of een stad heeft aan de tegel waar de struikrover naartoe verplaatst is een grondstof stelen. Deze regel geldt ook als een speler die aan de beurt is een ridderkaart uitspeelt. Ook dan moet deze speler de struikrover verplaatsen en indien mogelijk een grondstof stelen. De tegel met de struikrover levert geen grondstoffen op zolang hij daarop staat. De struikrover heeft geen invloed op de werking van havens.
Afleggen wanneer 7 is gegooid Wanneer een zeven wordt gegooid in een spel voor 3-4 spelers, moeten degenen die meer dan 7 grondstoffen op handen hebben de helft (afgerond naar beneden) teruggeven aan de bank. De officiële regels zeggen dat dezelfde regel geldt in een spel voor 5-6 spelers, maar dat alle spelers aan het eind van iedere beurt mogen kopen wat ze maar willen (dorpen, steden, schepen, kaartjes) tijdens een tussentijdse bouwronde na iedere beurt (andere acties dan kopen zijn niet toegestaan). Veel speelgroepen hanteren echter een niet-officiële variant, waarbij er geen tussentijdse bouwronde plaatsvindt. Bij deze variant geldt de regel van het afleggen van de helft van de grondstofkaarten af te leggen pas bij 10 kaarten of meer.
Spelervolgorde Aan het begin van het spel gooit elke speler met de dobbelstenen. De speler die het hoogst heeft gegooid is als eerste aan de beurt. Daarna volgen de andere spelers op volgorde van zitplaats, met de klok mee. Analyse van de statistische gegevens van een groot aantal gespeelde potten Catan heeft aangetoond dat de winstpercentages opgedeeld naar startpositie, maximaal 2 procentpunten verschillen van het totale winstpercentage. Met andere woorden: het spel is zeer evenwichtig, zodat in ieder spel elke speler grofweg dezelfde kans heeft om te winnen, onafhankelijk van de startpositie. Het kan wel zijn dat een bepaalde speler bijvoorbeeld vaker wint als hij als eerste een dorp mag plaatsen dan wanneer hij als derde aan de beurt is; dit verschilt per speelstijl.
Bouwregels